अध्याय 355: वराह और तीन पिण्डों की उत्पत्ति

कस्यचित्त्वथ कालस्य नारदः परमेष्ठिजः ।
दैवं कृत्वा यथान्यायं पित्र्यं चक्रे ततः परम्

kasyacittvatha kālasya nāradaḥ parameṣṭhijaḥ |
daivaṃ kṛtvā yathānyāyaṃ pitryaṃ cakre tataḥ param

ततस्तं वचनं प्राह ज्येष्ठो धर्मात्मजः प्रभुः ।
क इज्यते द्विजश्रेष्ठ दैवे पित्र्ये च कल्पिते

tatastaṃ vacanaṃ prāha jyeṣṭho dharmātmajaḥ prabhuḥ |
ka ijyate dvijaśreṣṭha daive pitrye ca kalpite

त्वया मतिमतां श्रेष्ठ तन्मे शंस यथातथम् ।
किमेतत्क्रियते कर्म फलं वाऽस्य किमिष्यते

tvayā matimatāṃ śreṣṭha tanme śaṃsa yathātatham |
kimetatkriyate karma phalaṃ vā'sya kimiṣyate

त्वयैतत्कथितं पूर्वं दैवं कर्तव्यमित्यपि ।
दैवतं च परो ज्ञेयः परमात्मा सनातनः

tvayaitatkathitaṃ pūrvaṃ daivaṃ kartavyamityapi |
daivataṃ ca paro jñeyaḥ paramātmā sanātanaḥ

ततस्तद्भावितो नित्यं यजे वैकुण्ठमव्ययम् ।
तस्माच्च प्रसृतः पूर्वं ब्रह्मा लोकपितामहः

tatastadbhāvito nityaṃ yaje vaikuṇṭhamavyayam |
tasmācca prasṛtaḥ pūrvaṃ brahmā lokapitāmahaḥ

मम वै पितरं प्रीतः परमेष्ठ्यप्यजीजनत् ।
अहं संकल्पजस्तस्य पुत्रः प्रथमकल्पितः

mama vai pitaraṃ prītaḥ parameṣṭhyapyajījanat |
ahaṃ saṃkalpajastasya putraḥ prathamakalpitaḥ

यजामि वै पितॄन्साधो नारायणविधौ कृते ।
एवं स एव भगवान्पिता माता पितामहः

yajāmi vai pitṝnsādho nārāyaṇavidhau kṛte |
evaṃ sa eva bhagavānpitā mātā pitāmahaḥ

इज्यते पितृयज्ञेषु मया नित्यं जगत्पतिः ।
श्रुतिश्चाप्यपरा देवाः पुत्रान्हि पितरोऽयजन्

ijyate pitṛyajñeṣu mayā nityaṃ jagatpatiḥ |
śrutiścāpyaparā devāḥ putrānhi pitaro'yajan

वेदश्रुतिः प्रनष्टा च पुनरध्यापिता सुतैः ।
ततस्ते मन्त्रदाः पुत्राः पितॄणामिति वैदिकम्

vedaśrutiḥ pranaṣṭā ca punaradhyāpitā sutaiḥ |
tataste mantradāḥ putrāḥ pitṝṇāmiti vaidikam

नूनं सुरैस्तद्विदितं युवयोर्भावितात्मनोः ।
पुत्राश्च पितरश्चैव परस्परमपूजयन्

nūnaṃ suraistadviditaṃ yuvayorbhāvitātmanoḥ |
putrāśca pitaraścaiva parasparamapūjayan

त्रीन्पिण्डान्न्यस्य वै पित्र्यान्पूर्वं दत्त्वा कुशानिति ।
कथं तु पिण्डसंज्ञां ते पितरो लेभिरे पुरा

trīnpiṇḍānnyasya vai pitryānpūrvaṃ dattvā kuśāniti |
kathaṃ tu piṇḍasaṃjñāṃ te pitaro lebhire purā

इमां हि धरणीं पूर्वं नष्टां सागरमेखलाम् ।
गोविन्द उज्जहाराशु वाराहं रूपमास्थितः

imāṃ hi dharaṇīṃ pūrvaṃ naṣṭāṃ sāgaramekhalām |
govinda ujjahārāśu vārāhaṃ rūpamāsthitaḥ

स्थापयित्वा तु धरणीं स्वे स्थाने पुरुषोत्तमः ।
जलकर्दमलिप्ताङ्गो लोककार्यार्थमुद्यतः

sthāpayitvā tu dharaṇīṃ sve sthāne puruṣottamaḥ |
jalakardamaliptāṅgo lokakāryārthamudyataḥ

प्राप्ते चाह्निककाले तु मध्यदेशगते रवौ ।
दंष्ट्राविलग्नांस्त्रीन्पिण्डान्विधूय सहसा प्रभुः

prāpte cāhnikakāle tu madhyadeśagate ravau |
daṃṣṭrāvilagnāṃstrīnpiṇḍānvidhūya sahasā prabhuḥ

स्थापयामास वै पृथ्व्यां कुशानास्तीर्य नारद ।
स तेष्वात्मानमुद्दिश्य पित्र्यं चक्रे यथाविधि

sthāpayāmāsa vai pṛthvyāṃ kuśānāstīrya nārada |
sa teṣvātmānamuddiśya pitryaṃ cakre yathāvidhi

संकल्पयित्वा त्रीन्पिण्डान्स्वेनैव विधिना प्रभुः ।
आत्मगात्रोष्मसंभूतैः स्नेहगर्भैस्तिलैरपि

saṃkalpayitvā trīnpiṇḍānsvenaiva vidhinā prabhuḥ |
ātmagātroṣmasaṃbhūtaiḥ snehagarbhaistilairapi

प्रोक्ष्यापसव्यं देवेशः प्राङ्भुखः कृतवान्स्वयम् ।
मर्यादास्थापनार्थं च ततो वचनमुक्तवान्

prokṣyāpasavyaṃ deveśaḥ prāṅbhukhaḥ kṛtavānsvayam |
maryādāsthāpanārthaṃ ca tato vacanamuktavān

अहं हि पितरः स्रष्टुमुद्यतो लोककृत्स्वयम् ।
तस्य चिन्तयतः सद्यः पितृकार्यविधीन्परान्

ahaṃ hi pitaraḥ sraṣṭumudyato lokakṛtsvayam |
tasya cintayataḥ sadyaḥ pitṛkāryavidhīnparān

दंष्ट्राभ्यां प्रविनिर्धूता ममैते दक्षिणां दिशम् ।
आश्रिता धरणीं पीड्य तस्मात्पितर एव ते

daṃṣṭrābhyāṃ pravinirdhūtā mamaite dakṣiṇāṃ diśam |
āśritā dharaṇīṃ pīḍya tasmātpitara eva te

त्रयो मूर्तिविहीना वै पिण्डमूर्तिधरास्त्विमे ।
भवन्तु पितरो लोके मया सृष्टाः सनातनाः

trayo mūrtivihīnā vai piṇḍamūrtidharāstvime |
bhavantu pitaro loke mayā sṛṣṭāḥ sanātanāḥ

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः ।
अहमेवात्र विज्ञेयस्त्रिषु पिण्डेषु संस्थितः ।
नास्ति मत्तोऽधिकः कश्चित्को वान्योर्च्यो मया स्वयं

pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ |
ahamevātra vijñeyastriṣu piṇḍeṣu saṃsthitaḥ |
nāsti matto'dhikaḥ kaścitko vānyorcyo mayā svayaṃ

अहमेव पिता लोके अहमेव पितामहः ।
पितामहपिता चैव अहमेवात्र कारणम्

ahameva pitā loke ahameva pitāmahaḥ |
pitāmahapitā caiva ahamevātra kāraṇam

इत्येतदुक्त्वा वचनं देवदेवो वृषाकपिः ।
वराहपर्वते विप्र दत्त्वा पिण्डान्सविस्तरान् ।
आत्मानं पूजयित्वैव तत्रैवादर्शनं गतः

ityetaduktvā vacanaṃ devadevo vṛṣākapiḥ |
varāhaparvate vipra dattvā piṇḍānsavistarān |
ātmānaṃ pūjayitvaiva tatraivādarśanaṃ gataḥ

एतदर्थं सुभमते पितरः पिण्डसंज्ञिताः ।
लभन्ते सततं पूजां वृषाकपिवचो यथा

etadarthaṃ subhamate pitaraḥ piṇḍasaṃjñitāḥ |
labhante satataṃ pūjāṃ vṛṣākapivaco yathā

ये यजन्ति पितॄन्देवान्गुरूंश्चैवातिर्थीस्तथा ।
गाश्चैव द्विजमुख्यांश्च पितरं मातरं तथा

ye yajanti pitṝndevāngurūṃścaivātirthīstathā |
gāścaiva dvijamukhyāṃśca pitaraṃ mātaraṃ tathā

कर्मणा मनसा वाचा विष्णुमेव यजन्ति ते ।
अन्तर्गतः स भगवान्सर्वसत्वशरीरगः

karmaṇā manasā vācā viṣṇumeva yajanti te |
antargataḥ sa bhagavānsarvasatvaśarīragaḥ

समः सर्वेषु भूतेषु ईश्वरः सुखदुःखयोः ।
महान्महात्मा सर्वात्मा नारायण इति श्रुतिः

samaḥ sarveṣu bhūteṣu īśvaraḥ sukhaduḥkhayoḥ |
mahānmahātmā sarvātmā nārāyaṇa iti śrutiḥ