अध्याय 324: पञ्चशिख: मृत्यु से कोई नहीं बचता

ऐश्वर्यं वा महत्प्राप्य धनं वा भरतर्षभ ।
दीर्घमायुरवाप्याथ कथं मृत्युमतिक्रमेत्

aiśvaryaṃ vā mahatprāpya dhanaṃ vā bharatarṣabha |
dīrghamāyuravāpyātha kathaṃ mṛtyumatikramet

तपसा वा सुमहता कर्मणा वा श्रुतेन वा ।
रसायनप्रयोगैर्वा कैर्नाप्नोति जरान्तकौ

tapasā vā sumahatā karmaṇā vā śrutena vā |
rasāyanaprayogairvā kairnāpnoti jarāntakau

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
भिक्षोः पञ्चशिखस्येह संवादं जनकस्य च

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam |
bhikṣoḥ pañcaśikhasyeha saṃvādaṃ janakasya ca

वैदेहो जनको राजा महर्षि वेदवित्तमम् ।
यर्यपृच्छत्पञ्चशिखं छिन्नधर्मार्थसंशयम्

vaideho janako rājā maharṣi vedavittamam |
yaryapṛcchatpañcaśikhaṃ chinnadharmārthasaṃśayam

केन वृत्तेन भगवन्नतिक्रामेज्जरान्तकौ ।
तपसा वाऽथवा बुद्ध्या कर्मणा वा श्रुतेन वा

kena vṛttena bhagavannatikrāmejjarāntakau |
tapasā vā'thavā buddhyā karmaṇā vā śrutena vā

एवमुक्तः स वैदेहं प्रत्युवाचापरेक्षवित् ।
निवृत्तिर्नैतयोरस्ति नातिवृत्तिः कथंचन

evamuktaḥ sa vaidehaṃ pratyuvācāparekṣavit |
nivṛttirnaitayorasti nātivṛttiḥ kathaṃcana

न ह्यहानि निवर्तन्ते न मासा न पुनः क्षपाः ।
सोयं प्रपद्यतेऽध्वानं चिराय ध्रुवमध्रुवः

na hyahāni nivartante na māsā na punaḥ kṣapāḥ |
soyaṃ prapadyate'dhvānaṃ cirāya dhruvamadhruvaḥ

सर्वभूतसमुच्छेदः स्रोतसेवोह्यते सदा ।
ऊह्यमानं निमज्जन्तमप्लवे कालसागरे

sarvabhūtasamucchedaḥ srotasevohyate sadā |
ūhyamānaṃ nimajjantamaplave kālasāgare

जरामृत्युमहाग्राहे न कश्चिदतिवर्तते ।
नैवास्य कश्चिद्भवति नासौ भवति कस्यचित्

jarāmṛtyumahāgrāhe na kaścidativartate |
naivāsya kaścidbhavati nāsau bhavati kasyacit

पथि संगतमेवेदं दारैरन्यैश्च बन्धुभिः ।
नायमत्यन्तसंवासो लब्धपूर्वो हि केनचित्

pathi saṃgatamevedaṃ dārairanyaiśca bandhubhiḥ |
nāyamatyantasaṃvāso labdhapūrvo hi kenacit

क्षिप्यन्ते तेनतेनैव निष्टनन्तः पुनः पुनः ।
कालेन जाता याता हि वायुनेवाभ्रसंचयाः

kṣipyante tenatenaiva niṣṭanantaḥ punaḥ punaḥ |
kālena jātā yātā hi vāyunevābhrasaṃcayāḥ

जरामृत्यू हि भूतानां खादितारौ वृकाविव ।
बलिनां दुर्बलानां च ह्रस्वानां महतामपि

jarāmṛtyū hi bhūtānāṃ khāditārau vṛkāviva |
balināṃ durbalānāṃ ca hrasvānāṃ mahatāmapi

एवंभूतेषु भूतेषु नित्यभूताध्रवेषु च ।
कथं हि हृष्येज्जातेषु मृतेषु च न संज्वरेत्

evaṃbhūteṣu bhūteṣu nityabhūtādhraveṣu ca |
kathaṃ hi hṛṣyejjāteṣu mṛteṣu ca na saṃjvaret

कुतोऽहमागतः कोऽस्मि क्व गमिष्यामि कस्य वा ।
कस्मिन्स्थितः क्व भविता कस्मात्किमनुशोचसि

kuto'hamāgataḥ ko'smi kva gamiṣyāmi kasya vā |
kasminsthitaḥ kva bhavitā kasmātkimanuśocasi

द्रष्टा स्वर्गस्य न ह्यस्ति तथैव नरकस्य च ।
आगमास्त्वनतिक्रम्य दद्याच्चैव यजेत च

draṣṭā svargasya na hyasti tathaiva narakasya ca |
āgamāstvanatikramya dadyāccaiva yajeta ca