अध्याय 286: सनत्कुमार वृत्र को विष्णु-महिमा सुनाते हैं

नमस्तस्मै भगवते देवाय प्रभविष्णवे ।
यस्य पृथ्वी तलं तात साकाशं बाहुगोचरः

namastasmai bhagavate devāya prabhaviṣṇave |
yasya pṛthvī talaṃ tāta sākāśaṃ bāhugocaraḥ

मूर्धा यस्य त्वनन्तं च स्थानं दानवसत्तम ।
तस्याहं ते प्रवक्ष्यामि विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम्

mūrdhā yasya tvanantaṃ ca sthānaṃ dānavasattama |
tasyāhaṃ te pravakṣyāmi viṣṇormāhātmyamuttamam

तयोः संवदतोरेवमाजगाम महामुनिः ।
सनत्कुमारो धमार्त्मा संशयच्छेदनाय वै

tayoḥ saṃvadatorevamājagāma mahāmuniḥ |
sanatkumāro dhamārtmā saṃśayacchedanāya vai

स पूजितोऽसुरेन्द्रेण मुनिनोशनसा तथा ।
निषसादासने राजन्महार्हे मुनिपुङ्गवः

sa pūjito'surendreṇa muninośanasā tathā |
niṣasādāsane rājanmahārhe munipuṅgavaḥ

तमासीनं महाप्रज्ञमुशना वाक्यमब्रवीत् ।
ब्रूह्यस्मै दानवेन्दाय विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम्

tamāsīnaṃ mahāprajñamuśanā vākyamabravīt |
brūhyasmai dānavendāya viṣṇormāhātmyamuttamam

सनत्कुमारस्तु वचः श्रुत्वा प्राह वचोऽर्थवत् ।
विष्णोर्माहात्म्यसंयुक्तं दानवेन्द्राय धीमते

sanatkumārastu vacaḥ śrutvā prāha vaco'rthavat |
viṣṇormāhātmyasaṃyuktaṃ dānavendrāya dhīmate

शृणु सर्वमिदं दैत्य विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम् ।
विष्णौ जगत्स्थितं सर्वमिति विद्धि परंतप

śṛṇu sarvamidaṃ daitya viṣṇormāhātmyamuttamam |
viṣṇau jagatsthitaṃ sarvamiti viddhi paraṃtapa

अस्मिन्गच्छन्ति विलयमस्माच्च प्रभवन्त्युत ।
अवत्येष महाबाहुर्भूतग्रामं चराचरम् ।
एष चाक्षिपते काले काले च सृजते पुनः

asmingacchanti vilayamasmācca prabhavantyuta |
avatyeṣa mahābāhurbhūtagrāmaṃ carācaram |
eṣa cākṣipate kāle kāle ca sṛjate punaḥ

नैष दानव ते शक्यस्तपसा नैव चेज्यया ।
संप्राप्तुमिन्द्रियाणां तु संयमेनैव शक्यते

naiṣa dānava te śakyastapasā naiva cejyayā |
saṃprāptumindriyāṇāṃ tu saṃyamenaiva śakyate

बाह्ये चाभ्यन्तरे चैव कर्मणा मनसि स्थितः ।
निर्मलीकुरुते बुद्ध्या सोऽमुत्रानन्त्यमश्नुते

bāhye cābhyantare caiva karmaṇā manasi sthitaḥ |
nirmalīkurute buddhyā so'mutrānantyamaśnute

यथा हिरण्यकर्ता वै रूप्यमग्नौ विशोधयेत् ।
बहुशोऽतिप्रयत्नेन महताऽऽत्मकृतेन ह

yathā hiraṇyakartā vai rūpyamagnau viśodhayet |
bahuśo'tiprayatnena mahatā''tmakṛtena ha

तद्वज्जातिशतैर्जीवः शुद्ध्यतेऽल्पेन कर्मणा ।
यत्नेन महता चैयवाप्येकजातौ विशुद्ध्यते

tadvajjātiśatairjīvaḥ śuddhyate'lpena karmaṇā |
yatnena mahatā caiyavāpyekajātau viśuddhyate

लीलयाऽल्पं यथा गात्रात्प्रमृज्यादात्मनो रजः ।
बहुयत्नेन महता दोषनिर्हरणं तथा

līlayā'lpaṃ yathā gātrātpramṛjyādātmano rajaḥ |
bahuyatnena mahatā doṣanirharaṇaṃ tathā

यथा चाल्पेन माल्येन वासितं तिलसर्षपम् ।
न मुञ्चति स्वकं गन्धं तथा सूक्ष्मस्य दर्शनम्

yathā cālpena mālyena vāsitaṃ tilasarṣapam |
na muñcati svakaṃ gandhaṃ tathā sūkṣmasya darśanam

तदेव बहुभिर्माल्यैर्वास्यमानं पुनः पुनः ।
विमुच्य तं स्वकं गन्धं माल्यगन्धेऽवतिष्ठते

tadeva bahubhirmālyairvāsyamānaṃ punaḥ punaḥ |
vimucya taṃ svakaṃ gandhaṃ mālyagandhe'vatiṣṭhate

एवं जातिशतैर्युक्तो गुणैरेव प्रसङ्गिषु ।
बुद्ध्या निवर्तते दोषो यत्नेनाभ्यासजेन ह

evaṃ jātiśatairyukto guṇaireva prasaṅgiṣu |
buddhyā nivartate doṣo yatnenābhyāsajena ha

कर्मणा स्वेन रक्तानि विरक्तानि च दानव ।
यथा कर्मविशेषांश्च प्राप्नुवन्ति तथा शृणु

karmaṇā svena raktāni viraktāni ca dānava |
yathā karmaviśeṣāṃśca prāpnuvanti tathā śṛṇu

यथावत्संप्रवर्तन्ते यस्मिंस्तिष्ठति चानिशम् ।
तत्तेऽनुपूर्व्या व्याख्यास्ये तदिहैकमनाः शृणु

yathāvatsaṃpravartante yasmiṃstiṣṭhati cāniśam |
tatte'nupūrvyā vyākhyāsye tadihaikamanāḥ śṛṇu

अनादिनिधनः श्रीमान्हरिर्नारायणः प्रभुः ।
देवः सृजति भूतानि स्थावराणि चराणि च

anādinidhanaḥ śrīmānharirnārāyaṇaḥ prabhuḥ |
devaḥ sṛjati bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca

एष सर्वेषु भूतेषु क्षरश्चाक्षर एव च ।
एकादश विकारात्मा जगत्पिबति रश्मिभिः

eṣa sarveṣu bhūteṣu kṣaraścākṣara eva ca |
ekādaśa vikārātmā jagatpibati raśmibhiḥ

पादौ तस्य महीं विद्धि मूर्धानं दिवमेव च ।
बाहवस्तु दिशो दैत्य श्रोत्रमाकाशमेव च

pādau tasya mahīṃ viddhi mūrdhānaṃ divameva ca |
bāhavastu diśo daitya śrotramākāśameva ca

तस्य तेजोमयः सूर्यो मनश्चन्द्रमसि स्थितम् ।
बुद्धिर्ज्ञानगता नित्यं रसस्त्वप्सु प्रवर्तते

tasya tejomayaḥ sūryo manaścandramasi sthitam |
buddhirjñānagatā nityaṃ rasastvapsu pravartate

भ्रुवोरनन्तरास्तस्य ग्रहा दानवसत्तम ।
नक्षत्रचक्रं नेत्रं च आस्यमग्निं च दानव ।
तं विश्वभूतं विश्वादिं परमं विद्धि चेश्वरम्

bhruvoranantarāstasya grahā dānavasattama |
nakṣatracakraṃ netraṃ ca āsyamagniṃ ca dānava |
taṃ viśvabhūtaṃ viśvādiṃ paramaṃ viddhi ceśvaram

रजस्तमश्च सत्वं च विद्धि नारायणात्मकम् ।
सोश्रमाणां मुखं तात कर्मणस्तत्फलं विदुः

rajastamaśca satvaṃ ca viddhi nārāyaṇātmakam |
sośramāṇāṃ mukhaṃ tāta karmaṇastatphalaṃ viduḥ

अकर्मणः फलं चैव स एव परमोऽव्ययः ।
छन्दांसि यस्य रोमाणि ह्यक्षरं च सरस्वती

akarmaṇaḥ phalaṃ caiva sa eva paramo'vyayaḥ |
chandāṃsi yasya romāṇi hyakṣaraṃ ca sarasvatī

बह्वाश्रयो बहुमुखो धर्मो हृदि समाश्रितः ।
स ब्रह्मपरमो धर्मस्तपश्च सदसच्च सः

bahvāśrayo bahumukho dharmo hṛdi samāśritaḥ |
sa brahmaparamo dharmastapaśca sadasacca saḥ

श्रोत्रशास्त्रग्रहोपेतः षोड्‌शर्त्विक्‌क्रतुश्च सः ।
पितामहश्च रुद्रश्च सोऽश्विनौ स पुरंदरः

śrotraśāstragrahopetaḥ ṣoḍ‌śartvik‌kratuśca saḥ |
pitāmahaśca rudraśca so'śvinau sa puraṃdaraḥ

मित्रोऽथ वरुणश्चैव यमोऽथ धनदस्तथा ।
ते पृथग्दर्शनास्तस्य संविदन्ति तथैकताम् ।
एकस्य विद्धि देवस्य सर्वं जगदिदं वशे

mitro'tha varuṇaścaiva yamo'tha dhanadastathā |
te pṛthagdarśanāstasya saṃvidanti tathaikatām |
ekasya viddhi devasya sarvaṃ jagadidaṃ vaśe

नानाभूतस्य दैत्येन्द्र तस्यैकत्वं वदन्त्यपि ।
जन्तुः पश्यति विज्ञानात्ततः सत्वं प्रकाशते

nānābhūtasya daityendra tasyaikatvaṃ vadantyapi |
jantuḥ paśyati vijñānāttataḥ satvaṃ prakāśate

संहारविक्षेपसहस्रकोटी
स्तिष्ठन्ति जीवाः प्रचरन्ति चान्ये ।
प्रजाविसर्गस्य च पारिमाण्यं
वापीसहस्राणि बहूनि दैत्य

saṃhāravikṣepasahasrakoṭī
stiṣṭhanti jīvāḥ pracaranti cānye |
prajāvisargasya ca pārimāṇyaṃ
vāpīsahasrāṇi bahūni daitya

वाप्यः पुनर्योजनविस्तृतास्ताः
क्रोशं च गम्भीरतयाऽवगाढाः ।
आयामतः पञ्चशताश्च सर्वाः
प्रत्येकशो योजनतः प्रवृद्धाः

vāpyaḥ punaryojanavistṛtāstāḥ
krośaṃ ca gambhīratayā'vagāḍhāḥ |
āyāmataḥ pañcaśatāśca sarvāḥ
pratyekaśo yojanataḥ pravṛddhāḥ

वाप्या जलं क्षिप्यति वालकोट्या
त्वह्ना सकृच्चाप्यथ न द्वितीयम् ।
तासां क्षये विद्धि परं विसर्गं
संहारमेकं च तथा प्रजानाम्

vāpyā jalaṃ kṣipyati vālakoṭyā
tvahnā sakṛccāpyatha na dvitīyam |
tāsāṃ kṣaye viddhi paraṃ visargaṃ
saṃhāramekaṃ ca tathā prajānām

षड्जीववर्णाः परमं प्रमाणं
कृष्णो धूम्रो नीलमथास्य मध्यम् ।
रक्तं पुनः सह्यतरं सुखं तु
हारिद्रवर्णं सुसुखं च शुक्लम्

ṣaḍjīvavarṇāḥ paramaṃ pramāṇaṃ
kṛṣṇo dhūmro nīlamathāsya madhyam |
raktaṃ punaḥ sahyataraṃ sukhaṃ tu
hāridravarṇaṃ susukhaṃ ca śuklam

परं तु शुक्लं विमलं विशोकं
गतक्लमं सिद्ध्यति दानवेन्द्र ।
गत्वा तु योनिप्रभवाणि दैत्य
सहस्रशः सिद्धिमुपैति जीवः

paraṃ tu śuklaṃ vimalaṃ viśokaṃ
gataklamaṃ siddhyati dānavendra |
gatvā tu yoniprabhavāṇi daitya
sahasraśaḥ siddhimupaiti jīvaḥ

गतिं च यां दर्शनमाह देवो
गत्वा शुभं दर्शनमेव चापि ।
गतिः पुनर्वर्णकृता प्रजानां
वर्णस्तथा कालकृतोऽसुरेन्द्र

gatiṃ ca yāṃ darśanamāha devo
gatvā śubhaṃ darśanameva cāpi |
gatiḥ punarvarṇakṛtā prajānāṃ
varṇastathā kālakṛto'surendra

शतं सहस्राणि चतुर्दशेह
परा गतिर्जीवगणस्य दैत्य ।
आरोहणं तत्कृतमेव विद्धि
स्थानं तथा निःसरणं च तेषाम्

śataṃ sahasrāṇi caturdaśeha
parā gatirjīvagaṇasya daitya |
ārohaṇaṃ tatkṛtameva viddhi
sthānaṃ tathā niḥsaraṇaṃ ca teṣām

योऽस्मादथ भ्रश्यति कालयोगा
त्कृष्णे वर्णे तिष्ठति सर्वकृष्टे ।
अतिप्रसक्तो निरयाच्च दैत्य
ततस्ततः संपरिवर्तते च

yo'smādatha bhraśyati kālayogā
tkṛṣṇe varṇe tiṣṭhati sarvakṛṣṭe |
atiprasakto nirayācca daitya
tatastataḥ saṃparivartate ca

कृष्णस्य वर्णस्य गतिर्निकुष्टा
स मज्जते नरके पच्यमानः ।
स्थानं तथा दुर्गतिभिस्तु तस्य
प्रजाविसर्गान्सुबहून्वदन्ति

kṛṣṇasya varṇasya gatirnikuṣṭā
sa majjate narake pacyamānaḥ |
sthānaṃ tathā durgatibhistu tasya
prajāvisargānsubahūnvadanti

शतं सहस्राणि ततश्चरित्वा
प्राप्नोति वर्णं हरितं तु पश्चात् ।
स चैव तस्मिन्निवसत्यनिशो
युगक्षयं तमसा संवृतात्मा

śataṃ sahasrāṇi tataścaritvā
prāpnoti varṇaṃ haritaṃ tu paścāt |
sa caiva tasminnivasatyaniśo
yugakṣayaṃ tamasā saṃvṛtātmā

स वै यदा सत्वगुणेन युक्त
स्तमो व्यपोहन्घटते स्वबुद्ध्या ।
स लोहितं वर्णमुपैति नीला
न्मनुष्यलोके परिवर्तते च

sa vai yadā satvaguṇena yukta
stamo vyapohanghaṭate svabuddhyā |
sa lohitaṃ varṇamupaiti nīlā
nmanuṣyaloke parivartate ca

स तत्र संहारविसर्गमेकं
स्वकर्मजैर्बन्धनैः क्लिश्यमानः ।
ततः स हारिद्रमुपैति वर्णं
संहारविक्षेपशते व्यतीते

sa tatra saṃhāravisargamekaṃ
svakarmajairbandhanaiḥ kliśyamānaḥ |
tataḥ sa hāridramupaiti varṇaṃ
saṃhāravikṣepaśate vyatīte

हारिद्रवर्णस्तु प्रजाविसर्गा
त्सहस्रशस्तिष्ठति संचरन्वै ।
अविप्रमुक्तो निरये च दैत्य
ततः सहस्राणि दशापराणि

hāridravarṇastu prajāvisargā
tsahasraśastiṣṭhati saṃcaranvai |
avipramukto niraye ca daitya
tataḥ sahasrāṇi daśāparāṇi

गतीः सहस्राणि च पञ्च तस्य
चत्वारि संवर्तकृतानि चैव ।
विमुक्तमेनं निरयाच्च विद्धि
सर्वेषु चान्येषु च संभवेषु

gatīḥ sahasrāṇi ca pañca tasya
catvāri saṃvartakṛtāni caiva |
vimuktamenaṃ nirayācca viddhi
sarveṣu cānyeṣu ca saṃbhaveṣu

स देवलोके विहरत्यभीक्ष्णं
ततश्च्युतो मानुषतामुपैति
संहारविक्षेपशतानि चाष्टौ
मर्त्येषु तिष्ठन्नमृतत्वमेवि

sa devaloke viharatyabhīkṣṇaṃ
tataścyuto mānuṣatāmupaiti
saṃhāravikṣepaśatāni cāṣṭau
martyeṣu tiṣṭhannamṛtatvamevi

सोऽस्मादय भ्रश्यति कालयोगा
त्कृष्णे तले तिष्ठति सर्वकृष्टे ।
यथा त्वयं सिध्यति जीवलोक
स्तत्तेऽभिधास्याम्यसुरप्रवीर

so'smādaya bhraśyati kālayogā
tkṛṣṇe tale tiṣṭhati sarvakṛṣṭe |
yathā tvayaṃ sidhyati jīvaloka
statte'bhidhāsyāmyasurapravīra

दैवानि स व्यूहशतानि सप्त
रक्तो हरिद्रोऽथ तथैव शुक्लः ।
संश्रित्य संधावति शुक्लमेत
मष्टावरानर्च्यतमान्स लोकान् ।

daivāni sa vyūhaśatāni sapta
rakto haridro'tha tathaiva śuklaḥ |
saṃśritya saṃdhāvati śuklameta
maṣṭāvarānarcyatamānsa lokān |

अष्टौ च षष्टिं च शतानि चैव
मनोविरुद्धानि महाद्युतीनाम् ।
शुक्लस्य वर्णस्य परा गतिर्या
त्रीण्येव रुद्धानि महानुभाव

aṣṭau ca ṣaṣṭiṃ ca śatāni caiva
manoviruddhāni mahādyutīnām |
śuklasya varṇasya parā gatiryā
trīṇyeva ruddhāni mahānubhāva

संहाराविक्षेपमनिष्टमेकं
चत्वारि चान्यानि वसत्यनीशः ।
षष्ठस्य वर्णस्य परा गतिर्या
सिद्धावसिद्धस्य गतक्लमस्यर

saṃhārāvikṣepamaniṣṭamekaṃ
catvāri cānyāni vasatyanīśaḥ |
ṣaṣṭhasya varṇasya parā gatiryā
siddhāvasiddhasya gataklamasyara

ततो महान्मानुषतामुपैति

tato mahānmānuṣatāmupaiti

तस्मादुपावृत्य ततः क्रमेण
सोग्रेण संतिष्ठति भूतसर्गम् ।
स सप्तकृत्वश्च परैति लोका
न्संहारविक्षेपकृतप्रवासः

tasmādupāvṛtya tataḥ krameṇa
sogreṇa saṃtiṣṭhati bhūtasargam |
sa saptakṛtvaśca paraiti lokā
nsaṃhāravikṣepakṛtapravāsaḥ

देवस्य विष्णोः परमस्य चैव

devasya viṣṇoḥ paramasya caiva

संहारकाले परदिग्धकाया
ब्रह्माणमायान्ति सदा प्रजाहि ।
चेष्टात्मनो देवगणाश्च सर्वे
ये ब्रह्मलोके ह्यमराः स्म तेऽपि

saṃhārakāle paradigdhakāyā
brahmāṇamāyānti sadā prajāhi |
ceṣṭātmano devagaṇāśca sarve
ye brahmaloke hyamarāḥ sma te'pi

प्रजानिसर्गे तु स शेषकाले
स्थानानि स्वान्येव सरन्ति जीवाः ।
निःशेषतस्तत्पदं वान्ति चान्ते
सर्वे देवा ये सदृशा मनुष्याः

prajānisarge tu sa śeṣakāle
sthānāni svānyeva saranti jīvāḥ |
niḥśeṣatastatpadaṃ vānti cānte
sarve devā ye sadṛśā manuṣyāḥ

ये तु च्युताः सिद्धलोकात्क्रमेण
तेषां गतिं यान्ति यथाऽऽनुपूर्व्या ।
जीवाः परे तद्बलवेषरूपाः
स्वकं विधिं यान्ति विषर्ययेण

ye tu cyutāḥ siddhalokātkrameṇa
teṣāṃ gatiṃ yānti yathā''nupūrvyā |
jīvāḥ pare tadbalaveṣarūpāḥ
svakaṃ vidhiṃ yānti viṣaryayeṇa

स यावदेवास्ति सशेषभुक्तिः
प्रजाश्च देव्यौ च तथैव शुक्ले ।
तावत्तदङ्गेषु विशुद्धभावः
संयम्य पञ्चेन्द्रियरूपमेतत्

sa yāvadevāsti saśeṣabhuktiḥ
prajāśca devyau ca tathaiva śukle |
tāvattadaṅgeṣu viśuddhabhāvaḥ
saṃyamya pañcendriyarūpametat

नारायणस्येह बलं मया ते

nārāyaṇasyeha balaṃ mayā te

एवं गते मे न विषादोस्ति कश्चि
त्सम्यक्च पश्यामि वचस्तथैतत् ।
श्रुत्वा तु ते वाचमदीनसत्व
विकल्मषोस्म्यद्य तथा विपाष्मा

evaṃ gate me na viṣādosti kaści
tsamyakca paśyāmi vacastathaitat |
śrutvā tu te vācamadīnasatva
vikalmaṣosmyadya tathā vipāṣmā

तस्मिज्जगत्सर्वमिदं प्रतिष्ठितम्

tasmijjagatsarvamidaṃ pratiṣṭhitam

एवमुक्त्वा स कौन्तेय वृत्रः प्राणानवासृजत् ।
योजयित्वा तथाऽऽत्मानं परं स्थानमवाप्तवान्

evamuktvā sa kaunteya vṛtraḥ prāṇānavāsṛjat |
yojayitvā tathā''tmānaṃ paraṃ sthānamavāptavān

अयं स भगवान्देवः पितामह जनार्दनः ।
सनत्कुमारो वृत्राय यत्तदाख्यातवान्पुरा

ayaṃ sa bhagavāndevaḥ pitāmaha janārdanaḥ |
sanatkumāro vṛtrāya yattadākhyātavānpurā

मूलस्थायी स भगवान्स्वेनानन्तेन तेजसा ।
तत्स्थः सृजति तान्भावानात्मरूपान्महामनाः

mūlasthāyī sa bhagavānsvenānantena tejasā |
tatsthaḥ sṛjati tānbhāvānātmarūpānmahāmanāḥ

तुरीयांशेन तस्येमं विद्धि केशवमच्युतम् ।
तुरीयांशेन ब्रह्माणं तस्य विद्धि महात्मनः ।
तुरीयार्धेन लोकांस्त्रीन्भावयत्येव बुद्धिमान्

turīyāṃśena tasyemaṃ viddhi keśavamacyutam |
turīyāṃśena brahmāṇaṃ tasya viddhi mahātmanaḥ |
turīyārdhena lokāṃstrīnbhāvayatyeva buddhimān

अर्वाक्स्थितस्तु यः स्थायी कल्पान्ते परिवर्तते ।
स शेते भगवानप्सु योऽसावतिबलः प्रभुः ।
तान्विघाता प्रसन्नात्मा लोकांश्चरति शाश्वतान्

arvāksthitastu yaḥ sthāyī kalpānte parivartate |
sa śete bhagavānapsu yo'sāvatibalaḥ prabhuḥ |
tānvighātā prasannātmā lokāṃścarati śāśvatān

सर्वाण्यशून्यानि करोत्यनन्तः
सनातनः संचरते च लोकान् ।
स चानिरुद्धः सृजते महात्मा
तत्स्थं जगत्सर्वमिदं विचित्रम्

sarvāṇyaśūnyāni karotyanantaḥ
sanātanaḥ saṃcarate ca lokān |
sa cāniruddhaḥ sṛjate mahātmā
tatsthaṃ jagatsarvamidaṃ vicitram

वृत्रेण परमार्थज्ञ दृष्टा मन्येत्मनो गतिः ।
सुखात्तस्मात्स सुखितो न शोचति पितामह

vṛtreṇa paramārthajña dṛṣṭā manyetmano gatiḥ |
sukhāttasmātsa sukhito na śocati pitāmaha

शुक्लः शुक्लाभिजातीयः साध्यो नावर्ततेऽनघ ।
तिर्यग्गतेश्च निर्मुक्तो निरयाच्च पितामह

śuklaḥ śuklābhijātīyaḥ sādhyo nāvartate'nagha |
tiryaggateśca nirmukto nirayācca pitāmaha

हारिद्रवर्णे रक्ते वा वर्तमानस्तु पार्थिव ।
तिर्यगेवानुपश्येत कर्मभिस्तामसैर्वृतः

hāridravarṇe rakte vā vartamānastu pārthiva |
tiryagevānupaśyeta karmabhistāmasairvṛtaḥ

वयं तु भृशमापन्ना रक्ताः कष्टाः सुखेऽसुखे ।
कां गतिं प्रतिपत्स्यामो नीलां कृष्णाधमामथ

vayaṃ tu bhṛśamāpannā raktāḥ kaṣṭāḥ sukhe'sukhe |
kāṃ gatiṃ pratipatsyāmo nīlāṃ kṛṣṇādhamāmatha

शुद्धाभिजनसंपन्नाः पाण्डवाः संशितव्रताः ।
विहत्य देवलोकेषु पुनर्मानुषमेध्यथ

śuddhābhijanasaṃpannāḥ pāṇḍavāḥ saṃśitavratāḥ |
vihatya devalokeṣu punarmānuṣamedhyatha

प्रजाविसर्गं च सुखेन लोके
प्रेत्यान्येदेहेषु सुखानि भुक्त्वा ।
सुखेन संयास्यथ सिद्धसङ्ख्यां
मा वो भयं भवतु न वोऽस्तु पापम्

prajāvisargaṃ ca sukhena loke
pretyānyedeheṣu sukhāni bhuktvā |
sukhena saṃyāsyatha siddhasaṅkhyāṃ
mā vo bhayaṃ bhavatu na vo'stu pāpam