अध्याय 262: अकम्पन का शोक और ब्रह्मा का क्रोध

य इमे पृथिवीपालाः शेरते पृथिवीतले ।
पृतनामध्य एते हि गतसत्त्वा महाबलाः

ya ime pṛthivīpālāḥ śerate pṛthivītale |
pṛtanāmadhya ete hi gatasattvā mahābalāḥ

एकैकशो भीमबला नागायुतबलास्तथा ।
एते हि निहताः सङ्ख्ये तुल्यतेजीबलैर्नरैः

ekaikaśo bhīmabalā nāgāyutabalāstathā |
ete hi nihatāḥ saṅkhye tulyatejībalairnaraiḥ

नैषां पश्यामि हन्तारं प्राणिनां संयुगे पुरा ।
विक्रमेणोपसंपन्नास्तेजोबलसमन्विताः

naiṣāṃ paśyāmi hantāraṃ prāṇināṃ saṃyuge purā |
vikrameṇopasaṃpannāstejobalasamanvitāḥ

अथ चेमे महाप्राज्ञाः शेरते हि गतासवः ।
मृता इति च शब्दोऽयं वर्तत्येषु गतासुषु

atha ceme mahāprājñāḥ śerate hi gatāsavaḥ |
mṛtā iti ca śabdo'yaṃ vartatyeṣu gatāsuṣu

इमे मृता नृपतयः प्रायशो भीमविक्रमाः ।
तत्र मे संशयो जातः कुतः संज्ञा मृता इति

ime mṛtā nṛpatayaḥ prāyaśo bhīmavikramāḥ |
tatra me saṃśayo jātaḥ kutaḥ saṃjñā mṛtā iti

कस्य मृत्युः कुतो मृत्युः केन मृत्युरिह प्रजाः ।
हरत्यमरसंकाश तन्मे ब्रूहि पितामह

kasya mṛtyuḥ kuto mṛtyuḥ kena mṛtyuriha prajāḥ |
haratyamarasaṃkāśa tanme brūhi pitāmaha

पुरा कृतयुगे तात राजा ह्यासीदकम्पनः ।
स शत्रुवशमापन्नः संग्रामे क्षीणवाहनः

purā kṛtayuge tāta rājā hyāsīdakampanaḥ |
sa śatruvaśamāpannaḥ saṃgrāme kṣīṇavāhanaḥ

तस्य पुत्रो हरिर्नाम नारायणसमो बले ।
स शत्रुभिर्हतः सङ्ख्ये सबलः सपदानुगः

tasya putro harirnāma nārāyaṇasamo bale |
sa śatrubhirhataḥ saṅkhye sabalaḥ sapadānugaḥ

स राजा शत्रुवशगः पुत्रशोकसमन्वितः ।
यदृच्छया शान्तिपरो ददर्श भुवि नारदम्

sa rājā śatruvaśagaḥ putraśokasamanvitaḥ |
yadṛcchayā śāntiparo dadarśa bhuvi nāradam

तस्मै स सर्वमाचष्ट यथावृत्तं जनेश्वरः ।
शत्रुभिर्ग्रहणं सङ्ख्ये पुत्रस्य मरणं तथा

tasmai sa sarvamācaṣṭa yathāvṛttaṃ janeśvaraḥ |
śatrubhirgrahaṇaṃ saṅkhye putrasya maraṇaṃ tathā

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नारदोऽथ तपोधनः ।
आख्यानमिदमाचष्ट पुत्रशोकापहं तदा

tasya tadvacanaṃ śrutvā nārado'tha tapodhanaḥ |
ākhyānamidamācaṣṭa putraśokāpahaṃ tadā

राजञ्शृणु महाख्यानं ममेदं बहुविस्तरम् ।
यथावृत्तं श्रुतं चैव मयाऽपि वसुधाधिप

rājañśṛṇu mahākhyānaṃ mamedaṃ bahuvistaram |
yathāvṛttaṃ śrutaṃ caiva mayā'pi vasudhādhipa

प्रजाः सृष्ट्वा महातेजाः प्रजासर्गे पितामहः ।
अतीव वृद्धा बहुला नामृष्यत पुनः प्रजाः

prajāḥ sṛṣṭvā mahātejāḥ prajāsarge pitāmahaḥ |
atīva vṛddhā bahulā nāmṛṣyata punaḥ prajāḥ

न ह्यन्तरमभूत्किंचित्क्वचिज्जन्तुभिरच्युत ।
निरुच्छ्वासमिवोन्नद्धं त्रैलोक्यमभवन्नृप

na hyantaramabhūtkiṃcitkvacijjantubhiracyuta |
nirucchvāsamivonnaddhaṃ trailokyamabhavannṛpa

तस्य चिन्ता समुत्पन्ना संहारं प्रति भूपते ।
चिन्तयन्नाध्यगच्छच्च संहारे हेतुकारणम्

tasya cintā samutpannā saṃhāraṃ prati bhūpate |
cintayannādhyagacchacca saṃhāre hetukāraṇam

तस्य रोपान्महाराज खेभ्योऽग्निरुदतिष्ठत ।
तेन सर्वा दिशो राजन्ददाह स पितामहः

tasya ropānmahārāja khebhyo'gnirudatiṣṭhata |
tena sarvā diśo rājandadāha sa pitāmahaḥ

ततो दिवं भुवं खं च जगच्च सचराचरम् ।
ददाह पावको राजन्भगवत्कोपसंभवः

tato divaṃ bhuvaṃ khaṃ ca jagacca sacarācaram |
dadāha pāvako rājanbhagavatkopasaṃbhavaḥ

तत्रादह्यन्त भूतानि जङ्गमानि ध्रुवाणि च ।
महता क्रोधवेगेन कुपिते प्रपितामहे

tatrādahyanta bhūtāni jaṅgamāni dhruvāṇi ca |
mahatā krodhavegena kupite prapitāmahe

ततो हरो जटी स्थाणुर्देवोऽध्वरपतिः शिवः ।
जगाम शरणं देवो ब्रह्माणं परमेष्ठिनम्

tato haro jaṭī sthāṇurdevo'dhvarapatiḥ śivaḥ |
jagāma śaraṇaṃ devo brahmāṇaṃ parameṣṭhinam

तस्मिन्नभिगते स्थाणौ प्रजानां हितकाम्यया ।
अब्रवीद्वरदो देवो ज्वलन्निव तदा शिवम्

tasminnabhigate sthāṇau prajānāṃ hitakāmyayā |
abravīdvarado devo jvalanniva tadā śivam

करवाण्यद्य कं कामं व्नरार्होऽसि मतो मम ।
कर्ता ह्यसि प्रियं शंभो तव यद्धृदि वर्तते

karavāṇyadya kaṃ kāmaṃ vnarārho'si mato mama |
kartā hyasi priyaṃ śaṃbho tava yaddhṛdi vartate