अध्याय 257: काम ही एकमात्र बन्धन है

#NAME?

#NAME?

----नधीयीत शुश्रूषुर्ब्रह्मचर्यवान् ।
ऋवो यजूंषि सामानि वेदवेदाङ्गपारगः

----nadhīyīta śuśrūṣurbrahmacaryavān |
ṛvo yajūṃṣi sāmāni vedavedāṅgapāragaḥ

ज्ञानी यः सर्वभूतानां सर्ववित्सर्वभूतवित् ।
नाकामो म्रियते जातु-------------

jñānī yaḥ sarvabhūtānāṃ sarvavitsarvabhūtavit |
nākāmo mriyate jātu-------------

इष्टी------श्राप्य क्रतूश्चवाप्तदाक्षणान् ।
प्राप्नोति नैव ब्राह्मण्यमविज्ञानात्कथंचन

iṣṭī------śrāpya kratūścavāptadākṣaṇān |
prāpnoti naiva brāhmaṇyamavijñānātkathaṃcana

यदा चायं न बिभेति यदा चास्मान्न बियति ।
यदा नेच्छति न द्वेष्टि ब्रह्म संपद्यते तदा

yadā cāyaṃ na bibheti yadā cāsmānna biyati |
yadā necchati na dveṣṭi brahma saṃpadyate tadā

यदा न कुरुते भावं सर्वभूतेषु पापकम् ।
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा

yadā na kurute bhāvaṃ sarvabhūteṣu pāpakam |
karmaṇā manasā vācā brahma saṃpadyate tadā

कामबन्धनमेवेदं नान्यदस्तीह बन्धनम् ।
कामबन्धनमुक्तो हि ब्रह्मभूयाय कल्पते

kāmabandhanamevedaṃ nānyadastīha bandhanam |
kāmabandhanamukto hi brahmabhūyāya kalpate

कामतो मुच्यमानस्तु धूमाभ्रादिव चन्द्रमाः ।
विरजाः कालमाकाङ्क्षन्धीरो धैर्येण वर्तते

kāmato mucyamānastu dhūmābhrādiva candramāḥ |
virajāḥ kālamākāṅkṣandhīro dhairyeṇa vartate

आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं
समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत् ।
तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे
स शान्तिमाप्नोति न कामकामः

āpūryamāṇamacalapratiṣṭhaṃ
samudramāpaḥ praviśanti yadvat |
tadvatkāmā yaṃ praviśanti sarve
sa śāntimāpnoti na kāmakāmaḥ

क कामकान्तो न तु कामकामः
स वै कामात्स्वर्गमुपैति देही

ka kāmakānto na tu kāmakāmaḥ
sa vai kāmātsvargamupaiti dehī

वेदस्योपनिषद्दानं दानस्योपनिषद्दमः ।
दमस्योपनिषद्दानं दानस्योपनिषत्तपः

vedasyopaniṣaddānaṃ dānasyopaniṣaddamaḥ |
damasyopaniṣaddānaṃ dānasyopaniṣattapaḥ

तपसोपनिषत्त्यागस्त्यागस्योपनिषत्सुखम् ।
सुखस्योपनिषत्स्वर्गः स्वर्गस्योपनिषच्छमः

tapasopaniṣattyāgastyāgasyopaniṣatsukham |
sukhasyopaniṣatsvargaḥ svargasyopaniṣacchamaḥ

क्लेदनं शोकमनसोः संतीर्णं तृष्णया सह ।
सत्वमृच्छति संतोपाच्छान्तिलक्षणमुत्तमम्

kledanaṃ śokamanasoḥ saṃtīrṇaṃ tṛṣṇayā saha |
satvamṛcchati saṃtopācchāntilakṣaṇamuttamam

विशोको निर्ममः शांतः प्रशांतात्माऽत्मविच्छुचिः ।
पङ्गिर्लक्षणवानेतैः समग्रः पुनरेष्यति

viśoko nirmamaḥ śāṃtaḥ praśāṃtātmā'tmavicchuciḥ |
paṅgirlakṣaṇavānetaiḥ samagraḥ punareṣyati

पङ्भिः सत्वगुणोपेतैः प्राज्ञैरधिगतं त्रिभिः ।
ये विदुः प्रत्यगात्मानमिहस्थानमृतान्विदुः

paṅbhiḥ satvaguṇopetaiḥ prājñairadhigataṃ tribhiḥ |
ye viduḥ pratyagātmānamihasthānamṛtānviduḥ

अकृत्रिममसंहार्यं प्राकृतं निरुपस्कृतम् ।
अध्यात्मवित्कृतप्रज्ञः सुखमव्ययमश्नुते

akṛtrimamasaṃhāryaṃ prākṛtaṃ nirupaskṛtam |
adhyātmavitkṛtaprajñaḥ sukhamavyayamaśnute

निष्प्रचारं मनः कृत्वा प्रतिष्ठाप्य च सर्वशः ।
यामयं लभते तुष्टिं सा न शक्याऽऽत्मनोन्यथा

niṣpracāraṃ manaḥ kṛtvā pratiṣṭhāpya ca sarvaśaḥ |
yāmayaṃ labhate tuṣṭiṃ sā na śakyā''tmanonyathā

येन तृप्यत्यभुञ्जानो येन तृप्यत्यवित्तवान् ।
येनास्नेहो बलं धत्ते यस्तं वेद स वेदवित्

yena tṛpyatyabhuñjāno yena tṛpyatyavittavān |
yenāsneho balaṃ dhatte yastaṃ veda sa vedavit

असङ्गो ह्यात्मनो द्वाराण्यपिधाय विचिन्तयन् ।
यो ह्यास्ते ब्राह्मणः शिष्टः स आत्मरतिरुच्यते

asaṅgo hyātmano dvārāṇyapidhāya vicintayan |
yo hyāste brāhmaṇaḥ śiṣṭaḥ sa ātmaratirucyate

समाहितं परे तत्त्वे क्षीणकाममवस्थितम् ।
सर्वतः सुखमन्वेति वपुश्चान्द्रमसं यथा

samāhitaṃ pare tattve kṣīṇakāmamavasthitam |
sarvataḥ sukhamanveti vapuścāndramasaṃ yathā

अविशेषाणि भूतानि गुणांश्च जहतो मुनेः ।
सुखेनापोह्यते दुःखं भास्करेण तमो यथा

aviśeṣāṇi bhūtāni guṇāṃśca jahato muneḥ |
sukhenāpohyate duḥkhaṃ bhāskareṇa tamo yathā

तमतिक्रान्तकर्माणमतिक्रान्तगुणक्षयम् ।
ब्राह्मणं विपयाश्लिष्टं जरामृत्यू न विन्दतः

tamatikrāntakarmāṇamatikrāntaguṇakṣayam |
brāhmaṇaṃ vipayāśliṣṭaṃ jarāmṛtyū na vindataḥ

स यदा सर्वतो मुक्तः समः पर्यवतिष्ठते ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च शरीरस्थोऽतिवर्तते

sa yadā sarvato muktaḥ samaḥ paryavatiṣṭhate |
indriyāṇīndriyārthāṃśca śarīrastho'tivartate

कारणं परमं प्राप्य अतिक्रान्तस्य कार्यताम् ।
पुनरावर्तनं नास्ति संप्राप्तस्य परात्परम्

kāraṇaṃ paramaṃ prāpya atikrāntasya kāryatām |
punarāvartanaṃ nāsti saṃprāptasya parātparam