अध्याय 226: सच्चा उपवास, ब्रह्मचर्य और यज्ञशेष भोजन

द्विजातयो व्रतोपेता यदिदं भुञ्जते हविः ।
अन्नं ब्राह्मणकामाय कथमेतत्पितामह

dvijātayo vratopetā yadidaṃ bhuñjate haviḥ |
annaṃ brāhmaṇakāmāya kathametatpitāmaha

अवेदोक्तव्रतोपेता भुञ्जानाः कार्यकारिणः ।
वेदोक्तेषु च भुञ्जाना व्रतलुब्धा युधिष्ठिर

avedoktavratopetā bhuñjānāḥ kāryakāriṇaḥ |
vedokteṣu ca bhuñjānā vratalubdhā yudhiṣṭhira

यदिदं तप इत्याहुरुपवासं पृथग्जनाः ।
एतत्तपो महाराज उताहो किं तपो भवेत्

yadidaṃ tapa ityāhurupavāsaṃ pṛthagjanāḥ |
etattapo mahārāja utāho kiṃ tapo bhavet

मासपक्षोपवासेन मन्यन्ते यत्तपो जनाः ।
आत्मतन्त्रोघातस्तु न तपस्तत्सतां मतम्

māsapakṣopavāsena manyante yattapo janāḥ |
ātmatantroghātastu na tapastatsatāṃ matam

त्यागश्च सन्नतिश्चैव शिष्यते तप उत्तमम् ।
सदोपवासी स भवेद्ब्रह्मचारी सदा भवेत्

tyāgaśca sannatiścaiva śiṣyate tapa uttamam |
sadopavāsī sa bhavedbrahmacārī sadā bhavet

मुनिश्च स्यात्सदा विप्रो दैवतं च सदा भवेत् ।
कुटुम्बिको धर्मपरः सदाऽस्वप्नश्च भारत

muniśca syātsadā vipro daivataṃ ca sadā bhavet |
kuṭumbiko dharmaparaḥ sadā'svapnaśca bhārata

अमांसादी सदा च स्यात्पवित्री च सदा भवेत् ।
अमृताशी सदा च स्यान्न च स्याद्विषभोजनः

amāṃsādī sadā ca syātpavitrī ca sadā bhavet |
amṛtāśī sadā ca syānna ca syādviṣabhojanaḥ

विधसाशी सदा च स्यात्सदा चैवातिथिप्रियः ।
[श्रद्दधानः सदा च स्याद्देवताद्विजपूजकः]

vidhasāśī sadā ca syātsadā caivātithipriyaḥ |
[śraddadhānaḥ sadā ca syāddevatādvijapūjakaḥ]

कथं सदोपवासी स्याद्ब्रह्मचारी कथं भवेत् ।
विघसाशी कथं च स्यात्सदा चैवातिथिप्रियः

kathaṃ sadopavāsī syādbrahmacārī kathaṃ bhavet |
vighasāśī kathaṃ ca syātsadā caivātithipriyaḥ

अन्तरा प्रातराशं च सायमाशं तथैव च ।
सदोपवासी स भवेद्यो न भुङ्क्तेऽन्तरा पुनः

antarā prātarāśaṃ ca sāyamāśaṃ tathaiva ca |
sadopavāsī sa bhavedyo na bhuṅkte'ntarā punaḥ

भार्यां गच्छन्ब्रह्मचारी ऋतौ भवति ब्राह्मणः ।
ऋतवादी भवेन्नित्यं ज्ञाननित्यश्च यो नरः

bhāryāṃ gacchanbrahmacārī ṛtau bhavati brāhmaṇaḥ |
ṛtavādī bhavennityaṃ jñānanityaśca yo naraḥ

न भक्षयेद्वृथा मांसममांसाशी भवत्यपि ।
दाननित्यः पवित्रीस्यादस्वप्नश्च दिवाऽस्वपन्

na bhakṣayedvṛthā māṃsamamāṃsāśī bhavatyapi |
dānanityaḥ pavitrīsyādasvapnaśca divā'svapan

भृत्यातिथिषु यो भुङ्क्ते भुक्तवत्सु सदा नरः ।
अमृतं केवलं भुङ्क्ते इति विद्धि युधिष्ठिर

bhṛtyātithiṣu yo bhuṅkte bhuktavatsu sadā naraḥ |
amṛtaṃ kevalaṃ bhuṅkte iti viddhi yudhiṣṭhira

अभुक्तवत्सु भुञ्जानो विषमश्नाति वै द्विजः ।
अदत्त्वा योऽतिथिभ्योऽन्नं न भुङ्क्ते सोतिथिप्रियः ।
अभुक्त्वा दैवतेभ्यश्च यो न भुङ्क्ते सदैवतम्

abhuktavatsu bhuñjāno viṣamaśnāti vai dvijaḥ |
adattvā yo'tithibhyo'nnaṃ na bhuṅkte sotithipriyaḥ |
abhuktvā daivatebhyaśca yo na bhuṅkte sadaivatam

देवताभ्यः पितृभ्यश्च भृत्येभ्योऽतिथिभिः सह ।
अवशिष्टं तु योऽश्नाति तमाहुर्विघसाशिनम्

devatābhyaḥ pitṛbhyaśca bhṛtyebhyo'tithibhiḥ saha |
avaśiṣṭaṃ tu yo'śnāti tamāhurvighasāśinam

तेषां लोका ह्यपर्यन्ताः सदने ब्रह्मणा सह ।
उपस्थिताश्चाप्सरोभिः परियान्ति दिवौकसः

teṣāṃ lokā hyaparyantāḥ sadane brahmaṇā saha |
upasthitāścāpsarobhiḥ pariyānti divaukasaḥ

देवताभिश्च ये सार्धं पितृभ्यश्चोपभुञ्जते ।
रमन्ते पुत्रपौत्रैश्च तेषां गतिरनुत्तमा

devatābhiśca ye sārdhaṃ pitṛbhyaścopabhuñjate |
ramante putrapautraiśca teṣāṃ gatiranuttamā