अध्याय 154: शाल्मलि का गर्व और नारद का रोष

बन्धुत्वादथवा सख्याच्छाल्मले नात्र संशयः ।
कस्मात्त्वां रक्षते नित्यं भीमः सर्वत्रगोऽनिलः

bandhutvādathavā sakhyācchālmale nātra saṃśayaḥ |
kasmāttvāṃ rakṣate nityaṃ bhīmaḥ sarvatrago'nilaḥ

तद्भावं परमं वायोः शाल्मके त्वमुपागतः ।
तवाहमस्मीति सदा येन रक्षति मारुतः

tadbhāvaṃ paramaṃ vāyoḥ śālmake tvamupāgataḥ |
tavāhamasmīti sadā yena rakṣati mārutaḥ

न तं पश्याम्यहं वृक्षं पर्वतं वेश्म चेदृशम् ।
यं न वायुबलाद्भग्नं पृथिव्यामिति मे मतिः

na taṃ paśyāmyahaṃ vṛkṣaṃ parvataṃ veśma cedṛśam |
yaṃ na vāyubalādbhagnaṃ pṛthivyāmiti me matiḥ

त्वं पुनः कारणैर्नूनं रक्ष्यसे शाल्मले यथा ।
वायुना सपरीवारस्तेन तिष्ठस्यसंशयम्

tvaṃ punaḥ kāraṇairnūnaṃ rakṣyase śālmale yathā |
vāyunā saparīvārastena tiṣṭhasyasaṃśayam

न मे वायुः सखा ब्रह्मन्न बन्धुर्मम नारद ।
चिरं मे प्रीयते नैव येन मां रक्षतेऽनिलः

na me vāyuḥ sakhā brahmanna bandhurmama nārada |
ciraṃ me prīyate naiva yena māṃ rakṣate'nilaḥ

मम तेजोबलं भीमं वायोरपि हि नारद ।
कलामष्टादशीं प्राणैर्न मे प्राप्नोति मारुतः

mama tejobalaṃ bhīmaṃ vāyorapi hi nārada |
kalāmaṣṭādaśīṃ prāṇairna me prāpnoti mārutaḥ

आगच्छन्परुषो वायुर्मया विष्टम्भितो बलात् ।
भञ्जन्द्रुमान्पर्वतांश्च यच्चान्यत्स्थाणुजङ्गमम्

āgacchanparuṣo vāyurmayā viṣṭambhito balāt |
bhañjandrumānparvatāṃśca yaccānyatsthāṇujaṅgamam

स मया बहुशो भग्नः प्रभञ्जन्वै प्रभञ्जनः ।
तस्मान्न विभ्ये देवर्षे क्रुद्धादपि समीरणात्

sa mayā bahuśo bhagnaḥ prabhañjanvai prabhañjanaḥ |
tasmānna vibhye devarṣe kruddhādapi samīraṇāt

शाल्मले विपरीतं ते दर्शनं नात्र संशयः ।
न हि वायोर्बले नास्ति भूतं तुल्यबलं क्वचित्

śālmale viparītaṃ te darśanaṃ nātra saṃśayaḥ |
na hi vāyorbale nāsti bhūtaṃ tulyabalaṃ kvacit

इन्द्रो यमो वैश्रवणो वरुणश्च जलेश्वरः ।
नैतेऽपि तुल्या मरुतः किं पुनस्त्वं वनस्पते

indro yamo vaiśravaṇo varuṇaśca jaleśvaraḥ |
naite'pi tulyā marutaḥ kiṃ punastvaṃ vanaspate

यश्च कश्चिदपि प्राणी चेष्टते शाल्मले भुवि ।
सर्वत्र भगवान्वायुश्चेष्टाप्राणकरः प्रभुः

yaśca kaścidapi prāṇī ceṣṭate śālmale bhuvi |
sarvatra bhagavānvāyuśceṣṭāprāṇakaraḥ prabhuḥ

एष चेष्टयते सम्यक्प्राणिनः सम्यगायतः ।
असम्यगायतो भूयश्चेष्टते विकृतं नृषु

eṣa ceṣṭayate samyakprāṇinaḥ samyagāyataḥ |
asamyagāyato bhūyaśceṣṭate vikṛtaṃ nṛṣu

स त्वमेवंविधं वायुं सर्वसत्वभृतां वरम् ।
न पूजयसि पूज्यन्तं किमन्यद्वुद्धिलाघवात्

sa tvamevaṃvidhaṃ vāyuṃ sarvasatvabhṛtāṃ varam |
na pūjayasi pūjyantaṃ kimanyadvuddhilāghavāt

असारश्चापि दुर्मेधाः केवलं बहु भाषसे ।
क्रोधादिभिरवच्छन्नो मिथ्या वदसि शाल्मले

asāraścāpi durmedhāḥ kevalaṃ bahu bhāṣase |
krodhādibhiravacchanno mithyā vadasi śālmale

मम रोषः समुत्पन्नस्त्वय्येवं संप्रभाषति ।
ब्रवीम्येष स्वयं वायोस्तव दुर्भाषितं बहु

mama roṣaḥ samutpannastvayyevaṃ saṃprabhāṣati |
bravīmyeṣa svayaṃ vāyostava durbhāṣitaṃ bahu

चन्दनैः स्यन्दनैः शालैः सरलैर्देवदारुभिः ।
वेतसैर्धन्वनैश्चापि ये चान्ये बलवत्तराः ।
तैश्चापि नैवं दुर्बुद्धे क्षिप्तो वायुः कृतात्मभिः

candanaiḥ syandanaiḥ śālaiḥ saralairdevadārubhiḥ |
vetasairdhanvanaiścāpi ye cānye balavattarāḥ |
taiścāpi naivaṃ durbuddhe kṣipto vāyuḥ kṛtātmabhiḥ

तेऽपि जानन्ति वायोश्च बलमात्मन एव च ।
तस्मात्ते नावमन्यन्ते श्वसनं तरुसत्तमाः

te'pi jānanti vāyośca balamātmana eva ca |
tasmātte nāvamanyante śvasanaṃ tarusattamāḥ

त्वं तु मोहान्न जानीपे वायोर्बलमनन्तकम् ।
एवं तस्माद्गमिष्यामि सकाशं मातरिश्वनः

tvaṃ tu mohānna jānīpe vāyorbalamanantakam |
evaṃ tasmādgamiṣyāmi sakāśaṃ mātariśvanaḥ