अध्याय 153: नारद द्वारा विशाल शाल्मलि वृक्ष की प्रशंसा

बलिनः प्रत्यमित्रस्य नित्यमासन्नवर्तिनः ।
उण्कारापकाराभ्यां समर्थस्योद्यतस्य च

balinaḥ pratyamitrasya nityamāsannavartinaḥ |
uṇkārāpakārābhyāṃ samarthasyodyatasya ca

मोहाद्विकत्थनामात्रैरसारोऽल्पबलो लघुः ।
वाग्भिरप्रतिरूपाभिरभिद्रुह्य पितामह

mohādvikatthanāmātrairasāro'lpabalo laghuḥ |
vāgbhirapratirūpābhirabhidruhya pitāmaha

आत्मनो बलमास्थाय कथं वर्तेत मानवः ।
आगच्छतोऽतिक्रुद्धस्य तस्योद्धरणकाम्यया

ātmano balamāsthāya kathaṃ varteta mānavaḥ |
āgacchato'tikruddhasya tasyoddharaṇakāmyayā

अत्राप्युदाहन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
संवादं भरतश्रेष्ठ शाल्मलेः पवनस्य च

atrāpyudāhantīmamitihāsaṃ purātanam |
saṃvādaṃ bharataśreṣṭha śālmaleḥ pavanasya ca

हिमवन्तं समासाद्य महानासीद्वनस्पतिः ।
वर्षपूगाभिसंवृद्धः शाखामूलपलाशवान्

himavantaṃ samāsādya mahānāsīdvanaspatiḥ |
varṣapūgābhisaṃvṛddhaḥ śākhāmūlapalāśavān

तत्र स्म मत्तमातङ्गा घर्मार्ताः श्रमकर्शिताः ।
विश्राम्यन्ति महाबाहो तथाऽन्या मृगजातयः

tatra sma mattamātaṅgā gharmārtāḥ śramakarśitāḥ |
viśrāmyanti mahābāho tathā'nyā mṛgajātayaḥ

नल्वमांत्रपरीणाहो घनच्छायो वनस्पतिः ।
शुकशारिकसंघुष्टः पुष्पवान्फलवानपि

nalvamāṃtraparīṇāho ghanacchāyo vanaspatiḥ |
śukaśārikasaṃghuṣṭaḥ puṣpavānphalavānapi

सार्थका वणिजश्चापि तापसाश्च वनौकसः ।
वसन्ति तत्र मार्गस्थाः सुरम्ये नगसत्तमे

sārthakā vaṇijaścāpi tāpasāśca vanaukasaḥ |
vasanti tatra mārgasthāḥ suramye nagasattame

तस्य ता विपुलाः शाखा दृष्ट्वा स्कन्धं च सर्वशः ।
अभिगम्याब्रवीदेनं नारदो भरतर्षभ

tasya tā vipulāḥ śākhā dṛṣṭvā skandhaṃ ca sarvaśaḥ |
abhigamyābravīdenaṃ nārado bharatarṣabha

अहो नु रमणीयस्त्वमहो चासि मनोहरः ।
प्रीयामहे त्वया नित्यं तरुप्रवर शाल्मके

aho nu ramaṇīyastvamaho cāsi manoharaḥ |
prīyāmahe tvayā nityaṃ tarupravara śālmake

सदैव शकुनास्तात मृगाश्चाथ तथा गजाः ।
वसन्ति तव संहृष्टा मनोहरतरास्तथा

sadaiva śakunāstāta mṛgāścātha tathā gajāḥ |
vasanti tava saṃhṛṣṭā manoharatarāstathā

तव शाखा महाशाख स्कन्धांश्च विपुलांस्तथा ।
न वै प्रभग्नान्पश्यामि मारुतेन कथंचन

tava śākhā mahāśākha skandhāṃśca vipulāṃstathā |
na vai prabhagnānpaśyāmi mārutena kathaṃcana

किंनु ते पवनस्तात प्रीतिमानथवा सुहृत् ।
त्वां रक्षति सदा येन वनेऽत्र पवनो ध्रुवम्

kiṃnu te pavanastāta prītimānathavā suhṛt |
tvāṃ rakṣati sadā yena vane'tra pavano dhruvam

भगवान्पवनः स्थानाद्वृक्षानुच्चावचानपि ।
पर्वतानां च शिखराण्याचालयति वेगवान्

bhagavānpavanaḥ sthānādvṛkṣānuccāvacānapi |
parvatānāṃ ca śikharāṇyācālayati vegavān

शोषयत्येव पातालं वहन्गन्धवहः शुचिः ।
सरांसि सरितश्चैव सागरांश्च तथैव च

śoṣayatyeva pātālaṃ vahangandhavahaḥ śuciḥ |
sarāṃsi saritaścaiva sāgarāṃśca tathaiva ca

संरक्षति त्वां पवनः सखित्वेन न संशयः ।
तस्मात्त्वं बहुशाखोऽपि पर्णवान्पुष्पवानपि

saṃrakṣati tvāṃ pavanaḥ sakhitvena na saṃśayaḥ |
tasmāttvaṃ bahuśākho'pi parṇavānpuṣpavānapi

इदं च रमणीयं ते प्रतिभाति वनस्पते ।
य इमे विहगास्तात रमन्ते मुदितास्त्वयि

idaṃ ca ramaṇīyaṃ te pratibhāti vanaspate |
ya ime vihagāstāta ramante muditāstvayi

एषां पृथक्समस्तानां श्रूयते मधुरस्वरः ।
पुष्पसंमोदने काले वाशन्ते हरियूथपाः

eṣāṃ pṛthaksamastānāṃ śrūyate madhurasvaraḥ |
puṣpasaṃmodane kāle vāśante hariyūthapāḥ

तथेमे गर्जिता नागाः स्वयूथगणशोभिताः ।
घर्मार्तास्त्वां समासाद्य सुखं विन्दति शाल्मके ।

tatheme garjitā nāgāḥ svayūthagaṇaśobhitāḥ |
gharmārtāstvāṃ samāsādya sukhaṃ vindati śālmake |

तथैव मृगजातीभिरन्याभिरभिशोभसे ।
तथा सार्थाधिवासैश्च शोभसे मेरुवद्द्रुम्

tathaiva mṛgajātībhiranyābhirabhiśobhase |
tathā sārthādhivāsaiśca śobhase meruvaddrum

ब्राह्मणैश्च तपः सिद्धैस्तापसैः श्रमणैस्तथा ।
त्रिविष्टपसमं मन्ये तवायतनमेव हि

brāhmaṇaiśca tapaḥ siddhaistāpasaiḥ śramaṇaistathā |
triviṣṭapasamaṃ manye tavāyatanameva hi