अध्याय 135: धर्म पालने वाला दस्यु कापच्य

अत्राप्युदाहन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
यथा दस्युः समर्यादो दस्युत्वात्सिद्धिमाप्तवान्

atrāpyudāhantīmamitihāsaṃ purātanam |
yathā dasyuḥ samaryādo dasyutvātsiddhimāptavān

प्रहर्ता मतिमाञ्शूरः श्रुतवान्सुनृशंसवान् ।
अक्षन्नाश्रमिणां धर्मं ब्रह्मण्यो गुरुपूजकः

prahartā matimāñśūraḥ śrutavānsunṛśaṃsavān |
akṣannāśramiṇāṃ dharmaṃ brahmaṇyo gurupūjakaḥ

अनिषाद्यां क्षत्रियाज्जातः क्षत्रधर्मानुपालकः ।
कापच्यो नाम नैषादिर्दस्युत्वात्सिद्धिमाप्तवान्

aniṣādyāṃ kṣatriyājjātaḥ kṣatradharmānupālakaḥ |
kāpacyo nāma naiṣādirdasyutvātsiddhimāptavān

अरण्ये सायं पूर्वाह्णे मृगयूथप्रकोपिता ।
वेधिज्ञो मृगजातीनां नैषादानां च कोविदः

araṇye sāyaṃ pūrvāhṇe mṛgayūthaprakopitā |
vedhijño mṛgajātīnāṃ naiṣādānāṃ ca kovidaḥ

सर्वकाननदेशज्ञः पारियात्रचरः सदा ।
धर्मज्ञः सर्ववर्णानाममोघेषुर्दृढायुधः

sarvakānanadeśajñaḥ pāriyātracaraḥ sadā |
dharmajñaḥ sarvavarṇānāmamogheṣurdṛḍhāyudhaḥ

अप्यनेकशतां सेनामेक एव जिगाय सः ।
स वृद्धावम्बपितरौ महारण्येऽभ्यपूजयत्

apyanekaśatāṃ senāmeka eva jigāya saḥ |
sa vṛddhāvambapitarau mahāraṇye'bhyapūjayat

मधुमांसैर्मूलफलैरन्नैरुच्चावचैरपि ।
सत्कृत्य भोजयामास सम्यक्परिचचार ह

madhumāṃsairmūlaphalairannairuccāvacairapi |
satkṛtya bhojayāmāsa samyakparicacāra ha

आरण्यकान्प्रव्रजितान्ब्राह्मणान्परिपालयन् ।
अपि तेभ्यो मृगान्हत्वा निनाय सततं वने

āraṇyakānpravrajitānbrāhmaṇānparipālayan |
api tebhyo mṛgānhatvā nināya satataṃ vane

येऽस्मान्न प्रतिगृह्णन्ति दस्युभोजनशङ्कया ।
तेषामासज्य गेहेषु कल्य एव स गच्छति

ye'smānna pratigṛhṇanti dasyubhojanaśaṅkayā |
teṣāmāsajya geheṣu kalya eva sa gacchati

तं बहूनि सहस्राणि ग्रामणीत्वेऽभिवव्रिरे ।
निर्मर्यादानि दस्यूनां निरनुक्रोशवर्तिनाम्

taṃ bahūni sahasrāṇi grāmaṇītve'bhivavrire |
nirmaryādāni dasyūnāṃ niranukrośavartinām

मुहूर्तदेशकालज्ञः प्राज्ञः शूरो दृढव्रतः ।
ग्रामणीर्भव नो मुख्यः सर्वेपामेव संमतः

muhūrtadeśakālajñaḥ prājñaḥ śūro dṛḍhavrataḥ |
grāmaṇīrbhava no mukhyaḥ sarvepāmeva saṃmataḥ

यथायथा वक्ष्यसि नः करिष्यामस्तथातथा ।
पालयास्मान्यथान्यायं यथा माता यथा पिता

yathāyathā vakṣyasi naḥ kariṣyāmastathātathā |
pālayāsmānyathānyāyaṃ yathā mātā yathā pitā

मा वधीस्त्वं स्त्रियं भीरुं मा शिशुं मा तपस्विनम् ।
नायुध्यमानो हन्तव्यो न च ग्राह्या बलात्स्त्रियः

mā vadhīstvaṃ striyaṃ bhīruṃ mā śiśuṃ mā tapasvinam |
nāyudhyamāno hantavyo na ca grāhyā balātstriyaḥ

सर्वथा स्त्री न हन्तव्या सर्वसत्वेषु बुध्यत ।
नित्यं गोब्राह्मणे स्वस्ति योद्धव्यं च तदर्थतः

sarvathā strī na hantavyā sarvasatveṣu budhyata |
nityaṃ gobrāhmaṇe svasti yoddhavyaṃ ca tadarthataḥ

सत्यं च नापि हर्तव्यं सारविघ्नं च मा कृथाः ।
पूज्यन्ते यत्र देवाश्च पितरोऽतिथयश्च ह

satyaṃ ca nāpi hartavyaṃ sāravighnaṃ ca mā kṛthāḥ |
pūjyante yatra devāśca pitaro'tithayaśca ha

सर्वभूतेष्वपि वरो ब्राह्मणो मोक्षमर्हति ।
कार्या चापचितिस्तेषां सर्वस्वेनापि भावयेत्

sarvabhūteṣvapi varo brāhmaṇo mokṣamarhati |
kāryā cāpacitisteṣāṃ sarvasvenāpi bhāvayet

यस्य त्वेते संप्रदुष्टास्तस्य विद्यात्पराभवम् ।
न तस्य त्रिषु लोकेषु त्राता भवति कस्चन

yasya tvete saṃpraduṣṭāstasya vidyātparābhavam |
na tasya triṣu lokeṣu trātā bhavati kascana

यो ब्राह्मणान्परिभवेद्विनाशं चापि रोचयेत् ।
सूर्योदय इव ध्वान्ते ध्रुवं तस्य पराभवः

yo brāhmaṇānparibhavedvināśaṃ cāpi rocayet |
sūryodaya iva dhvānte dhruvaṃ tasya parābhavaḥ

इहैव फलमासीनः प्रत्याकाङ्क्षेत सर्वशः ।
येये नो न प्रदास्यन्ति तांस्तांस्तेनाभियास्यसि

ihaiva phalamāsīnaḥ pratyākāṅkṣeta sarvaśaḥ |
yeye no na pradāsyanti tāṃstāṃstenābhiyāsyasi

शिष्ट्यर्थं विहितो दण्डो न वधार्थं विधीयते ।
ये च शिष्टान्प्रबाधन्ते धर्मस्तेषां वधः स्मृतः

śiṣṭyarthaṃ vihito daṇḍo na vadhārthaṃ vidhīyate |
ye ca śiṣṭānprabādhante dharmasteṣāṃ vadhaḥ smṛtaḥ

ये च राष्ट्रोपरोधेन वृद्धिं कुर्वन्ति केचन ।
तानेवानुम्रियेरंस्ते कुणपं कृमयो यथा

ye ca rāṣṭroparodhena vṛddhiṃ kurvanti kecana |
tānevānumriyeraṃste kuṇapaṃ kṛmayo yathā

ये पुनर्धर्मशास्त्रेण वर्तेरन्निह दस्यवः ।
अपि ते दस्यवो भूत्वा क्षिप्रं सिद्धिमवाप्नुयुः ।

ye punardharmaśāstreṇa varteranniha dasyavaḥ |
api te dasyavo bhūtvā kṣipraṃ siddhimavāpnuyuḥ |

ते सर्वमेवानुचक्रुः कापच्यस्यानुशासनम् ।
वृद्धिं च लेभिरे सर्वे पापेभ्यश्चाप्युपारमन्

te sarvamevānucakruḥ kāpacyasyānuśāsanam |
vṛddhiṃ ca lebhire sarve pāpebhyaścāpyupāraman

कापच्यः कर्मणा तेन महतीं सिद्धिमाप्तवान् ।
साधूनामाचरन्क्षेमं दस्यून्पापान्निवर्तयन्

kāpacyaḥ karmaṇā tena mahatīṃ siddhimāptavān |
sādhūnāmācarankṣemaṃ dasyūnpāpānnivartayan

इदं कापच्यचरितं यो नित्यमनुचिन्तयेत् ।
नारण्येभ्योऽपि भूतेभ्यो भयमृच्छेत्कथंचन

idaṃ kāpacyacaritaṃ yo nityamanucintayet |
nāraṇyebhyo'pi bhūtebhyo bhayamṛcchetkathaṃcana

न भयं तस्य मर्त्येभ्यो नामर्त्येभ्यः कथंचन ।
न सतो नासतो राजन्स ह्यरण्येषु गोपतिः

na bhayaṃ tasya martyebhyo nāmartyebhyaḥ kathaṃcana |
na sato nāsato rājansa hyaraṇyeṣu gopatiḥ