अध्याय 131: विपत्ति में धन से पहले अपनी रक्षा

क्षीणस्य दीर्घसूत्रस्य सानुक्रोशस्य बन्धुषु ।
परिशङ्कितमुख्यस्य दुष्टमन्त्रस्य भारत

kṣīṇasya dīrghasūtrasya sānukrośasya bandhuṣu |
pariśaṅkitamukhyasya duṣṭamantrasya bhārata

विरक्तराज्यपौरस्य निर्द्रव्यनिचयस्य च ।
असंभावितमित्रस्य भिन्नामात्यस्य सर्वतः

viraktarājyapaurasya nirdravyanicayasya ca |
asaṃbhāvitamitrasya bhinnāmātyasya sarvataḥ

परचक्राभियातस्य दुर्बलस्य बलीयसा ।
आपन्नचेतसो ब्रूहि किं कार्यमवशिष्यते

paracakrābhiyātasya durbalasya balīyasā |
āpannacetaso brūhi kiṃ kāryamavaśiṣyate

बाह्यश्चेद्विजिगीषुः स्याद्धर्मार्थकुशलः शुचिः ।
जवेन सन्धिं कुर्वीत पूर्वं पूर्वं विमोक्षयेत्

bāhyaścedvijigīṣuḥ syāddharmārthakuśalaḥ śuciḥ |
javena sandhiṃ kurvīta pūrvaṃ pūrvaṃ vimokṣayet

[योऽधर्मविजिगीषुः स्याद्बलवान्पापनिश्चयः ।]
आत्मनः सन्निरोधेन सन्धिं तेनापि रोचयेत्

[yo'dharmavijigīṣuḥ syādbalavānpāpaniścayaḥ |]
ātmanaḥ sannirodhena sandhiṃ tenāpi rocayet

अपास्य राजधानीं वा तरेदन्येन वाऽऽपदम् ।
तद्भावभावो द्रव्याणि जीवन्पुनरुपार्जयेत्

apāsya rājadhānīṃ vā taredanyena vā''padam |
tadbhāvabhāvo dravyāṇi jīvanpunarupārjayet

यास्तु कोशबलत्यागाच्छक्यास्तरितुमापदः ।
कस्तत्राधिकमात्मानं संत्यजेदर्थधर्मवित्

yāstu kośabalatyāgācchakyāstaritumāpadaḥ |
kastatrādhikamātmānaṃ saṃtyajedarthadharmavit

अपराधाज्जुगुप्सेत का सपत्नधने दया ।
न त्वेवात्मा प्रदातव्यः शक्ये सति कथंचन

aparādhājjugupseta kā sapatnadhane dayā |
na tvevātmā pradātavyaḥ śakye sati kathaṃcana

आभ्यन्तरे च कुपिते बाह्ये चोपनिपीडिते ।
क्षीणे कोशे श्रुते मन्त्रे किं कार्यमवशिष्यते

ābhyantare ca kupite bāhye copanipīḍite |
kṣīṇe kośe śrute mantre kiṃ kāryamavaśiṣyate

क्षिप्रं वा सन्धिकामः स्यात्क्षिप्रं वा तीक्ष्णविक्रम ।
यदाऽपनयनं क्षिप्रमेतद्वै सांपरायिकम्

kṣipraṃ vā sandhikāmaḥ syātkṣipraṃ vā tīkṣṇavikrama |
yadā'panayanaṃ kṣiprametadvai sāṃparāyikam

अनुरक्तेन पुष्टेन हृष्टेन जगतीपतिः ।
अल्पेनापि स्वसैन्येन भूमिं जयति भूमिपः

anuraktena puṣṭena hṛṣṭena jagatīpatiḥ |
alpenāpi svasainyena bhūmiṃ jayati bhūmipaḥ

हतो वा दिवमारोहेद्धत्वा च सुखमावहेत् ।
युद्धे हि संत्यजन्प्राणाञ्शक्रस्यैति सलोकताम्

hato vā divamāroheddhatvā ca sukhamāvahet |
yuddhe hi saṃtyajanprāṇāñśakrasyaiti salokatām

सर्वलोकागसं कृत्वा मृदुत्वं गन्तुमेव च ।
विश्वासाद्विनयं कुर्यात्संजह्याद्वाऽप्युपानहौ

sarvalokāgasaṃ kṛtvā mṛdutvaṃ gantumeva ca |
viśvāsādvinayaṃ kuryātsaṃjahyādvā'pyupānahau

अपचिक्रमिषुः क्षिप्रं सेनां स्वां परिसान्त्वयन् ।
विलङ्घयित्वा सत्रेण ततः स्वयमुपक्रमेत्

apacikramiṣuḥ kṣipraṃ senāṃ svāṃ parisāntvayan |
vilaṅghayitvā satreṇa tataḥ svayamupakramet