अध्याय 50: इन्द्रतीर्थ, रामतीर्थ, यमुनातीर्थ और आदित्यतीर्थ

इन्द्रतीर्थं ततो गत्वा यदूनां प्रवरो बली ।
विप्रेभ्यो धनरत्नानि ददौ स्नात्वा यथाविधि

indratīrthaṃ tato gatvā yadūnāṃ pravaro balī |
viprebhyo dhanaratnāni dadau snātvā yathāvidhi

तत्र ह्यमरराजो वै ईजे क्रतुशतेन ह ।
बृहस्पतेश्च देवेशः प्रददौ विपुलं धनम्

tatra hyamararājo vai īje kratuśatena ha |
bṛhaspateśca deveśaḥ pradadau vipulaṃ dhanam

अनर्गलान्सजारूथ्यान्सर्वान्विविधदक्षिणान् ।
आजहर क्रतूंस्तत्र यथोक्तं वेदपारगैः

anargalānsajārūthyānsarvānvividhadakṣiṇān |
ājahara kratūṃstatra yathoktaṃ vedapāragaiḥ

तान्क्रतून्भरतश्रेष्ठ शतकृत्वो महाद्युतिः ।
पूरयामास विधिवत्ततः ख्यातः शतक्रतुः

tānkratūnbharataśreṣṭha śatakṛtvo mahādyutiḥ |
pūrayāmāsa vidhivattataḥ khyātaḥ śatakratuḥ

तस्य नाम्ना तु तत्तीर्थं शिवं पुण्यं सनातनम् ।
इन्द्रतीर्थमिति ख्यातं सर्वपापप्रमोचनम्

tasya nāmnā tu tattīrthaṃ śivaṃ puṇyaṃ sanātanam |
indratīrthamiti khyātaṃ sarvapāpapramocanam

उपस्पृश्य च तत्रापि विधिवन्मुसलायुधः ।
ब्राह्मणान्पूजयित्वा च पानाच्छादुनभोजनैः

upaspṛśya ca tatrāpi vidhivanmusalāyudhaḥ |
brāhmaṇānpūjayitvā ca pānācchādunabhojanaiḥ

शुभं तीर्थवरं तस्माद्रामतीर्थं जगाम ह ।
यत्र रामो महाभागो भार्गवः सुमहातपाः

śubhaṃ tīrthavaraṃ tasmādrāmatīrthaṃ jagāma ha |
yatra rāmo mahābhāgo bhārgavaḥ sumahātapāḥ

असकृत्पृथिवीं कृत्वा हतक्षत्रियपुङ्गवाम् ।
उपाध्यायं पुरस्कृत्य काश्यपं मुनिसत्तमम्

asakṛtpṛthivīṃ kṛtvā hatakṣatriyapuṅgavām |
upādhyāyaṃ puraskṛtya kāśyapaṃ munisattamam

अयजद्वाजपेयेन सोऽश्वमेधशतेन च ।
प्रददौ दक्षिणार्थं च पृथिवीं सागराम्बराम्

ayajadvājapeyena so'śvamedhaśatena ca |
pradadau dakṣiṇārthaṃ ca pṛthivīṃ sāgarāmbarām

रामो दत्त्वा धनं तत्र द्विजेभ्यो जनमेजय ।
उपस्पृश्य यथान्यायं पूजयित्वा तथा द्विजान्

rāmo dattvā dhanaṃ tatra dvijebhyo janamejaya |
upaspṛśya yathānyāyaṃ pūjayitvā tathā dvijān

पुण्यतीर्थे शुभे देशे वसु दत्त्वा हलायुधः ।
मुनींश्चैवाभिवाद्याथ यमुनातीर्थमागमत् ।
यत्रानयामास तदा राजसूयमपाम्पतिः

puṇyatīrthe śubhe deśe vasu dattvā halāyudhaḥ |
munīṃścaivābhivādyātha yamunātīrthamāgamat |
yatrānayāmāsa tadā rājasūyamapāmpatiḥ

दितेः सुतान्महाभागो वरुणो वै सितप्रभः ।
यत्र निर्जित्य सङ्ग्रामे मानुषान्दानवांस्तथा ।
गन्धर्वान्राक्षसांश्चैव वरुणः परवीरहा

diteḥ sutānmahābhāgo varuṇo vai sitaprabhaḥ |
yatra nirjitya saṅgrāme mānuṣāndānavāṃstathā |
gandharvānrākṣasāṃścaiva varuṇaḥ paravīrahā

तस्मिन्क्रतुवरे वृत्ते सङ्ग्रामः समजायत ।
देवानां दानवानां च त्रैलोक्यस्य भयावहः

tasminkratuvare vṛtte saṅgrāmaḥ samajāyata |
devānāṃ dānavānāṃ ca trailokyasya bhayāvahaḥ

राजसूये क्रतुश्रेष्ठे निवृत्ते जनमेजय ।
जायते सुमहाघोरः संक्षयः क्षत्रियान्प्रति

rājasūye kratuśreṣṭhe nivṛtte janamejaya |
jāyate sumahāghoraḥ saṃkṣayaḥ kṣatriyānprati

हलायुधस्तदा रामस्तस्मिंस्तीर्थवरे शुभे ।
तत्रस्नात्वा च दत्त्वा च द्विजेभ्यो वसु माधवः

halāyudhastadā rāmastasmiṃstīrthavare śubhe |
tatrasnātvā ca dattvā ca dvijebhyo vasu mādhavaḥ

वनमाली ततो हृष्टः स्तूयमानो द्विजातिभिः ।
तस्मादादित्यतीर्थं च जगाम कमलेक्षणः

vanamālī tato hṛṣṭaḥ stūyamāno dvijātibhiḥ |
tasmādādityatīrthaṃ ca jagāma kamalekṣaṇaḥ

यत्रेष्ट्वा भगवाञ्ज्योतिर्भास्करो राजसत्तम ।
ज्योतिषामाधिपत्यं च प्रभावं चाभ्यपद्यत

yatreṣṭvā bhagavāñjyotirbhāskaro rājasattama |
jyotiṣāmādhipatyaṃ ca prabhāvaṃ cābhyapadyata

तस्या नद्यास्तु तीरे वै सर्वे देवाः सवासवाः ।
विश्वेदेवाः समरुतो गन्धर्वाप्सरसश्च ह

tasyā nadyāstu tīre vai sarve devāḥ savāsavāḥ |
viśvedevāḥ samaruto gandharvāpsarasaśca ha

द्वैपायनः शुकश्चैव कृष्णश्च मधुसूदनः ।
यक्षाश्च राक्षसाश्चैव पिशाचाश्च विशाम्पते

dvaipāyanaḥ śukaścaiva kṛṣṇaśca madhusūdanaḥ |
yakṣāśca rākṣasāścaiva piśācāśca viśāmpate

एते चान्ये च बहवो योगसिद्धाः सहस्रशः ।
तस्मिंस्तीर्थे सरस्वत्याः शिवे पुण्ये परन्तप

ete cānye ca bahavo yogasiddhāḥ sahasraśaḥ |
tasmiṃstīrthe sarasvatyāḥ śive puṇye parantapa

तत्र हत्वा पुरा विष्णुरसुरौ मधुकैटभौ ।
आप्लुत्य भरतश्रेष्ठ तीर्थप्रवर उत्तमे

tatra hatvā purā viṣṇurasurau madhukaiṭabhau |
āplutya bharataśreṣṭha tīrthapravara uttame

द्वैपायनश्च धर्मात्मा तत्रैवाप्लुत्य भारत ।
सम्प्राप्तः परमं योगं सिद्धिं च परमां गतः

dvaipāyanaśca dharmātmā tatraivāplutya bhārata |
samprāptaḥ paramaṃ yogaṃ siddhiṃ ca paramāṃ gataḥ

असितो देवलश्चैव तस्मिन्नेव महातपाः ।
परमं योगमास्थाय ऋषिर्योगमवाप्तवान्

asito devalaścaiva tasminneva mahātapāḥ |
paramaṃ yogamāsthāya ṛṣiryogamavāptavān