अध्याय 48: वरुण का अभिषेक, अग्नितीर्थ और कुबेरतीर्थ

अत्यद्भुतमिदं ब्रह्मञ्श्रुतवानस्मि तत्त्वतः ।
अभिषेकं कुमारस्य विस्तरेण यथाविधि

atyadbhutamidaṃ brahmañśrutavānasmi tattvataḥ |
abhiṣekaṃ kumārasya vistareṇa yathāvidhi

यच्छ्रुत्वा पूतमात्मानं विजानामि तपोधन ।
प्रहृष्टानि च रोमाणि प्रसन्नं च मनो मम

yacchrutvā pūtamātmānaṃ vijānāmi tapodhana |
prahṛṣṭāni ca romāṇi prasannaṃ ca mano mama

अभिषेकं कुमारस्य दैत्यानां च वधं तथा ।
श्रुत्वा मे परमा प्रीतिर्भूयः कौतूहलं हि मे

abhiṣekaṃ kumārasya daityānāṃ ca vadhaṃ tathā |
śrutvā me paramā prītirbhūyaḥ kautūhalaṃ hi me

अपाम्पतिः कथं ह्यस्मिन्नभिषिक्तः पुरा सुरैः ।
तन्मे ब्रूहि महाप्रज्ञ कुशलो ह्यसि सत्तम

apāmpatiḥ kathaṃ hyasminnabhiṣiktaḥ purā suraiḥ |
tanme brūhi mahāprajña kuśalo hyasi sattama

शृणु राजन्निदं चित्रं पूर्वकाले यथाऽभवत्

śṛṇu rājannidaṃ citraṃ pūrvakāle yathā'bhavat

आदौ कृतयुगे राजन्वर्तमाने यथाविधि ।
वरुणं देवताः सर्वाः समेत्येदमथाब्रुवन्

ādau kṛtayuge rājanvartamāne yathāvidhi |
varuṇaṃ devatāḥ sarvāḥ sametyedamathābruvan

यथाऽस्मान्सुरराट् शक्रो भयेभ्यः पाति सर्वदा ।
तथा त्वमपि सर्वासां सरितां वै पतिर्भव

yathā'smānsurarāṭ śakro bhayebhyaḥ pāti sarvadā |
tathā tvamapi sarvāsāṃ saritāṃ vai patirbhava

वासश्च ते सदा देव सागरे मकरालये ।
समुद्रोऽयं तव वशे भविष्यति नदीपतिः

vāsaśca te sadā deva sāgare makarālaye |
samudro'yaṃ tava vaśe bhaviṣyati nadīpatiḥ

सोमेन सार्धं च तव हानिवृद्वी भविष्यतः ।
एवमस्त्विति तान्देवान्वरुणो वाक्यमब्रवीत्

somena sārdhaṃ ca tava hānivṛdvī bhaviṣyataḥ |
evamastviti tāndevānvaruṇo vākyamabravīt

समागम्य ततः सर्वे वरुणं सागरालयम् ।
अपाम्पतिं प्रचक्रुर्हि विधिदृष्टेन कर्मणा

samāgamya tataḥ sarve varuṇaṃ sāgarālayam |
apāmpatiṃ pracakrurhi vidhidṛṣṭena karmaṇā

अभिषिच्य ततो देवा वरुणं यादसाम्पतिम् ।
जग्मुः स्वान्येव स्थानानि पूजयित्वा जलेश्वरम्

abhiṣicya tato devā varuṇaṃ yādasāmpatim |
jagmuḥ svānyeva sthānāni pūjayitvā jaleśvaram

अभिषिक्तस्ततो देवैर्वरुणोऽपि महायशाः ।
सरितः सागरांश्चैव नदांश्चापि सरांसि च ।
पालयामास विधिना यथा देवाञ्शतक्रतुः

abhiṣiktastato devairvaruṇo'pi mahāyaśāḥ |
saritaḥ sāgarāṃścaiva nadāṃścāpi sarāṃsi ca |
pālayāmāsa vidhinā yathā devāñśatakratuḥ

ततस्त्रत्राप्युपस्पृश्य दत्त्वा च विविधं वसु ।
अग्नितीर्थं महाप्राज्ञो जगामाथ प्रलम्बहा ।
नष्टो न दृश्यते यत्र शमीगर्भे दुताशनः

tatastratrāpyupaspṛśya dattvā ca vividhaṃ vasu |
agnitīrthaṃ mahāprājño jagāmātha pralambahā |
naṣṭo na dṛśyate yatra śamīgarbhe dutāśanaḥ

लोकालोकविनाशे च प्रादुर्भूते तदाऽनघ ।
उपतस्थुः सुरा यत्र सर्वलोकपितामहम्

lokālokavināśe ca prādurbhūte tadā'nagha |
upatasthuḥ surā yatra sarvalokapitāmaham

अग्निः प्रनष्टो भगवान्कारणं च न विद्महे ।
सर्वभूतक्षयो राजन्सम्पादय विभोऽनलम्

agniḥ pranaṣṭo bhagavānkāraṇaṃ ca na vidmahe |
sarvabhūtakṣayo rājansampādaya vibho'nalam

किमर्थं भगवानग्निः प्रनष्टो लोकभावनाः ।
विज्ञातश्च कथं देवैस्तन्ममाचक्ष्व तत्त्वतः

kimarthaṃ bhagavānagniḥ pranaṣṭo lokabhāvanāḥ |
vijñātaśca kathaṃ devaistanmamācakṣva tattvataḥ

भृगोः शापाद्भृशं भीतो जातवेदाः प्रतापवान् ।
शमीगर्भमथासाद्य ननाश भगवांस्ततः

bhṛgoḥ śāpādbhṛśaṃ bhīto jātavedāḥ pratāpavān |
śamīgarbhamathāsādya nanāśa bhagavāṃstataḥ

प्रनष्टे तु तदा वह्नौ देवाः सर्वे सवासवाः ।
अन्वैषन्त तदा नष्टं ज्वलनं भृशदुःखिताः

pranaṣṭe tu tadā vahnau devāḥ sarve savāsavāḥ |
anvaiṣanta tadā naṣṭaṃ jvalanaṃ bhṛśaduḥkhitāḥ

ततोऽग्नितीर्थमासाद्य शमीगर्भस्थमेव हि ।
ददृशुर्ज्वलनं तत्र वसमानं यथाविधि

tato'gnitīrthamāsādya śamīgarbhasthameva hi |
dadṛśurjvalanaṃ tatra vasamānaṃ yathāvidhi

देवाः सर्वे नरव्याघ्र बृहस्पतिपुरोगमाः ।
ज्वलनं तं समासाद्य प्रीताऽभूवन्सवासवाः

devāḥ sarve naravyāghra bṛhaspatipurogamāḥ |
jvalanaṃ taṃ samāsādya prītā'bhūvansavāsavāḥ

पुनर्यथागतं जग्मुः सर्वभक्षश्च सोऽभवत् ।
भृगोः शापान्महाभाग यदुक्तं ब्रह्मवादिना

punaryathāgataṃ jagmuḥ sarvabhakṣaśca so'bhavat |
bhṛgoḥ śāpānmahābhāga yaduktaṃ brahmavādinā

तत्राप्याप्लुत्य मतिमान्ब्रह्मशापान्मुमोच ह

tatrāpyāplutya matimānbrahmaśāpānmumoca ha

तत्राप्लुत्य ततो ब्रह्मा सह देवैः प्रभुः पुरा ।
ससर्ज चान्नानि तथा देवतानां यथाविधि

tatrāplutya tato brahmā saha devaiḥ prabhuḥ purā |
sasarja cānnāni tathā devatānāṃ yathāvidhi

तत्र स्नात्वा च दत्त्वा च वसूनि विविधानि च ।
कौबेरं प्रययौ तीर्थं यत्र तप्त्वा महत्तपः

tatra snātvā ca dattvā ca vasūni vividhāni ca |
kauberaṃ prayayau tīrthaṃ yatra taptvā mahattapaḥ

धनाधिपत्यं सम्प्राप्तो राजन्नैलबिलः प्रभुः

dhanādhipatyaṃ samprāpto rājannailabilaḥ prabhuḥ

तत्रस्थमेव तं राजन्धनानि निधयस्तथा ।
उपतद्धतुर्नरश्रेष्ठ तत्तीर्थं लाङ्गली बलः

tatrasthameva taṃ rājandhanāni nidhayastathā |
upataddhaturnaraśreṣṭha tattīrthaṃ lāṅgalī balaḥ

गत्वा स्नात्वा च विधिवद्ब्राह्मणेभ्यो धनं ददौ ।
ददृशे तत्र तत्स्थानं कौबेरे काननोत्तमे

gatvā snātvā ca vidhivadbrāhmaṇebhyo dhanaṃ dadau |
dadṛśe tatra tatsthānaṃ kaubere kānanottame

पुरा यत्र तपस्तप्तं विपुलं सुमहात्मना ।
यक्षराज्ञा कुबेरेण वरा लब्धाश्च पुष्कलाः

purā yatra tapastaptaṃ vipulaṃ sumahātmanā |
yakṣarājñā kubereṇa varā labdhāśca puṣkalāḥ

धनाधिपत्यं सख्यं च रुद्रेणामिततेजसा ।
सुरत्वं लोकपालत्वं पुत्रं च नलकूबरम्

dhanādhipatyaṃ sakhyaṃ ca rudreṇāmitatejasā |
suratvaṃ lokapālatvaṃ putraṃ ca nalakūbaram

यत्र लेभे महाबाहो धनाधिपतिरञ्जसा ।
अभिषिक्तश्च तत्रैव समागम्य मरुद्गणैः

yatra lebhe mahābāho dhanādhipatirañjasā |
abhiṣiktaśca tatraiva samāgamya marudgaṇaiḥ

वाहनं चास्य तद्दत्तं हंसयुक्तं मनोजवम् ।
विमानं पुष्पकं दिव्यं नैर्ऋतैश्वर्यमेव च

vāhanaṃ cāsya taddattaṃ haṃsayuktaṃ manojavam |
vimānaṃ puṣpakaṃ divyaṃ nairṛtaiśvaryameva ca

तत्राप्लुत्य बलो राजन्दत्त्वा दायांश्च पुष्कलान् ।
जगाम त्वरितो रामस्तीर्थं स्वेतानुलेपनः

tatrāplutya balo rājandattvā dāyāṃśca puṣkalān |
jagāma tvarito rāmastīrthaṃ svetānulepanaḥ

निषेवितं सर्वसत्वैर्नाम्ना बदरपाचनम् ।
नानर्तुकवनोपेतं सदा पुष्पफलं शुभम्

niṣevitaṃ sarvasatvairnāmnā badarapācanam |
nānartukavanopetaṃ sadā puṣpaphalaṃ śubham