अध्याय 47: मातृगण और स्कन्द द्वारा तारक-वध

शृणु मातृगणान्राजन्कुमारानुचरानिमान् ।
कीर्त्यमानान्मया वीर सपत्नगणसूदनान्

śṛṇu mātṛgaṇānrājankumārānucarānimān |
kīrtyamānānmayā vīra sapatnagaṇasūdanān

यशस्विनीनां मातॄणां शृणु नामानि भारत
याभिर्वायप्तास्त्रयोलोकाः कल्याणीभिश्च भागशः

yaśasvinīnāṃ mātṝṇāṃ śṛṇu nāmāni bhārata
yābhirvāyaptāstrayolokāḥ kalyāṇībhiśca bhāgaśaḥ

प्रभावती विशालाक्षी पालिता गोस्तानी तथा ।
श्रीमती बहुला चैव तथैव बहुपुत्रिका

prabhāvatī viśālākṣī pālitā gostānī tathā |
śrīmatī bahulā caiva tathaiva bahuputrikā

अप्सुजाता च गोपाली बृहदम्बालिका तथा ।
जयावती मालतिका ध्रुवरत्ना भयङ्करी

apsujātā ca gopālī bṛhadambālikā tathā |
jayāvatī mālatikā dhruvaratnā bhayaṅkarī

वसुदामा च दामा च विशोका नन्दिनी तथा ।
एकचूडा महाचूडा चक्रनेमिश्च भारत

vasudāmā ca dāmā ca viśokā nandinī tathā |
ekacūḍā mahācūḍā cakranemiśca bhārata

उत्तेजनी जयत्सेना कमलाक्ष्यथ शोभना ।
शत्रुञ्जया तथा चैव क्रोधना शलभी खरी

uttejanī jayatsenā kamalākṣyatha śobhanā |
śatruñjayā tathā caiva krodhanā śalabhī kharī

माधवी शुभवक्त्रा च तीर्थसेनिश्च भारत ।
गीतप्रिया च कल्याणी रुद्ररोमाऽमिताशना

mādhavī śubhavaktrā ca tīrthaseniśca bhārata |
gītapriyā ca kalyāṇī rudraromā'mitāśanā

मेघस्वना भोगवती सुभ्रूश्च कनकावती ।
अलाताक्षी वीर्यवती विद्युज्जिह्वा च भारत

meghasvanā bhogavatī subhrūśca kanakāvatī |
alātākṣī vīryavatī vidyujjihvā ca bhārata

पुन्नावती सुनक्षत्रा कन्दरा बहुयोजना ।
सन्तानिका च कौरव्य कमला च महाबला

punnāvatī sunakṣatrā kandarā bahuyojanā |
santānikā ca kauravya kamalā ca mahābalā

सुदामा बहुदामा च सुप्रभा च यशस्विनी ।
नृत्यप्रिया च राजेन्द्र शतोलूखलमेखला

sudāmā bahudāmā ca suprabhā ca yaśasvinī |
nṛtyapriyā ca rājendra śatolūkhalamekhalā

शतघण्टा शतानन्दा भगनन्दा च भाविनी ।
वपुष्मती चन्द्रशीता भद्रकाली च भारत

śataghaṇṭā śatānandā bhaganandā ca bhāvinī |
vapuṣmatī candraśītā bhadrakālī ca bhārata

ऋक्षाम्बिका निष्कुटिका वामा चत्वरवासिनी ।
सुमङ्गला स्वस्तिमती बुद्धिकामा जयप्रिया

ṛkṣāmbikā niṣkuṭikā vāmā catvaravāsinī |
sumaṅgalā svastimatī buddhikāmā jayapriyā

धनदा सुप्रसादा च भवदा च जलेश्वरी ।
एडी भेडी समेडी च वेतालजननी तथा

dhanadā suprasādā ca bhavadā ca jaleśvarī |
eḍī bheḍī sameḍī ca vetālajananī tathā

कण्डूतिः कालिका चैव देवमित्रा च भारत ।
वसुश्रीः कोटरा चैव चित्रसेना तथाऽचला

kaṇḍūtiḥ kālikā caiva devamitrā ca bhārata |
vasuśrīḥ koṭarā caiva citrasenā tathā'calā

कुक्कुटिका शङ्खलिका तथा शकुनिका नृप ।
कुण्डारिका कौकुलिका कुम्भिकाऽथ शतोदरी

kukkuṭikā śaṅkhalikā tathā śakunikā nṛpa |
kuṇḍārikā kaukulikā kumbhikā'tha śatodarī

उत्क्राथिनी जलेला च महावेगा च कङ्कणा ।
मनोजवा कण्टकिनी प्रघसा पूतना तथा

utkrāthinī jalelā ca mahāvegā ca kaṅkaṇā |
manojavā kaṇṭakinī praghasā pūtanā tathā

केशयन्त्री त्रुटिर्वामा क्रोशनाऽथ तडित्प्रभा ।
मन्दोदरी च मुण्डी च कोटरा मेघवाहिनी

keśayantrī truṭirvāmā krośanā'tha taḍitprabhā |
mandodarī ca muṇḍī ca koṭarā meghavāhinī

सुभगा लम्बिनी लम्बा ताम्रचूडा विकाशिनी ।
ऊर्ध्ववेणीधरा चैव पिङ्गाक्षी लोहमेखला

subhagā lambinī lambā tāmracūḍā vikāśinī |
ūrdhvaveṇīdharā caiva piṅgākṣī lohamekhalā

पृथुवस्त्रा मधुलिका मधुकुम्भा तथैव च ।
पक्षालिका मत्कुलिका जरायुर्जर्जरानना

pṛthuvastrā madhulikā madhukumbhā tathaiva ca |
pakṣālikā matkulikā jarāyurjarjarānanā

ख्याता दहदहा चैव तथा धमधमा नृप ।
खण्डखण्डा च राजेन्द्र पूषणा मणिकुट्टिका

khyātā dahadahā caiva tathā dhamadhamā nṛpa |
khaṇḍakhaṇḍā ca rājendra pūṣaṇā maṇikuṭṭikā

अमोघा चैव कौरव्य तथा लम्बपयोधरा ।
वेणुवीणाधरा चैव पिङ्गाक्षी लोहमेखला

amoghā caiva kauravya tathā lambapayodharā |
veṇuvīṇādharā caiva piṅgākṣī lohamekhalā

शशोकूलमुखी कृष्णा खरजङ्घा महाजवा ।
शिशुमारमुखी श्वेता लोहिताक्षी विभीषणा

śaśokūlamukhī kṛṣṇā kharajaṅghā mahājavā |
śiśumāramukhī śvetā lohitākṣī vibhīṣaṇā

जटालिका कामचरी दीर्घजिह्वा बलोत्कटा ।
कालेहिका वामनिका मुकुटा चैव भारत

jaṭālikā kāmacarī dīrghajihvā balotkaṭā |
kālehikā vāmanikā mukuṭā caiva bhārata

लोहिताक्षी महाकाया हरिपिण्डा च भूमिप ।
एकत्वचा सुकुसुमा कृष्णकर्णी च भारत

lohitākṣī mahākāyā haripiṇḍā ca bhūmipa |
ekatvacā sukusumā kṛṣṇakarṇī ca bhārata

क्षुरकर्णी चतुष्कर्णी कर्णप्रावरणा तथा ।
चतुष्पथनिकेता च गोकर्णी महिषानना

kṣurakarṇī catuṣkarṇī karṇaprāvaraṇā tathā |
catuṣpathaniketā ca gokarṇī mahiṣānanā

खरकर्णी महाकर्णी भेरीस्वनमहास्वना ।
शङ्खकुम्भश्रवाश्चैव भगदा च महाबला

kharakarṇī mahākarṇī bherīsvanamahāsvanā |
śaṅkhakumbhaśravāścaiva bhagadā ca mahābalā

गणा च सुगणा चैव तथा भीत्यथ कामदा ।
चतुष्पथरता चैव भूतितीर्थान्यगोचरी

gaṇā ca sugaṇā caiva tathā bhītyatha kāmadā |
catuṣpatharatā caiva bhūtitīrthānyagocarī

पशुदा वित्तदा चैव सुखदा च महायशाः ।
पयोदा गोमहिषदा सविशाला च भारत

paśudā vittadā caiva sukhadā ca mahāyaśāḥ |
payodā gomahiṣadā saviśālā ca bhārata

प्रतिष्ठा सुप्रतिष्ठा च रोचमाना सुरोचना ।
नौकर्णी मुखकर्णी च विशिरा मन्थिनी तथा

pratiṣṭhā supratiṣṭhā ca rocamānā surocanā |
naukarṇī mukhakarṇī ca viśirā manthinī tathā

एकचन्द्रा मेघकर्णा मेघमाला विरोचना ।
एताश्चान्याश्च बहवो मातरो भरतर्षभ

ekacandrā meghakarṇā meghamālā virocanā |
etāścānyāśca bahavo mātaro bharatarṣabha

कार्तिकेयानुयायिन्यो नानारूपाः सहस्रशः ।
दीर्घनख्यो दीर्घदन्त्यो दीर्घतुण्ड्श्च भारत

kārtikeyānuyāyinyo nānārūpāḥ sahasraśaḥ |
dīrghanakhyo dīrghadantyo dīrghatuṇḍśca bhārata

सबला मधुराश्चैव यौवनस्थाः स्वलङ्कृताः ।
माहात्म्येन च संयुक्ताः कामरूपधरास्तथा

sabalā madhurāścaiva yauvanasthāḥ svalaṅkṛtāḥ |
māhātmyena ca saṃyuktāḥ kāmarūpadharāstathā

निर्मासगात्र्यः श्वेताश्च तथा काञ्चनसन्निभाः ।
कृष्णमेघनिभाश्चान्या धूम्नाश्च भरतर्षभ

nirmāsagātryaḥ śvetāśca tathā kāñcanasannibhāḥ |
kṛṣṇameghanibhāścānyā dhūmnāśca bharatarṣabha

अरुणाभा महाभोगा दीर्घकेश्यः सिताम्बराः ।
ऊर्ध्ववेणीधराश्चैव पिङ्गाक्ष्यो लम्बमेखलाः

aruṇābhā mahābhogā dīrghakeśyaḥ sitāmbarāḥ |
ūrdhvaveṇīdharāścaiva piṅgākṣyo lambamekhalāḥ

लम्बोदर्यो लम्बकर्णास्तथा लम्बपयोधराः ।
ताम्राक्ष्यस्ताम्रवर्णाश्च हर्यक्ष्यश्च तथाऽपराः

lambodaryo lambakarṇāstathā lambapayodharāḥ |
tāmrākṣyastāmravarṇāśca haryakṣyaśca tathā'parāḥ

वरदाः कामचारिण्यो नित्यं प्रमुदितास्तथा ।
याम्या रौद्रास्तथा सौम्याः कौबेर्योऽथ महाबलाः

varadāḥ kāmacāriṇyo nityaṃ pramuditāstathā |
yāmyā raudrāstathā saumyāḥ kauberyo'tha mahābalāḥ

वारुण्योऽथ च माहेन्द्यस्तथाऽऽग्नेय्यः परन्तप ।
वायव्यश्चाथ कौमार्यो ब्राह्मश्च भरतर्षभ

vāruṇyo'tha ca māhendyastathā''gneyyaḥ parantapa |
vāyavyaścātha kaumāryo brāhmaśca bharatarṣabha

वैष्णव्यश्च तथा सौर्यो वाराह्यश्च महाबलाः ।
रूपेणाप्सरसां तुल्या मनोहार्यो मनोरमाः

vaiṣṇavyaśca tathā sauryo vārāhyaśca mahābalāḥ |
rūpeṇāpsarasāṃ tulyā manohāryo manoramāḥ

परपुष्टोपमा वाक्ये तथर्द्ध्या धनदोपमाः ।
शक्रवीर्योपमा युद्धे दीप्ता वह्निसमास्तथा

parapuṣṭopamā vākye tatharddhyā dhanadopamāḥ |
śakravīryopamā yuddhe dīptā vahnisamāstathā

शत्रुणां विग्रहे नित्यं भयदास्ता भवन्त्युत ।
कामरूपधराश्चैव जवे वायुसमास्तथा

śatruṇāṃ vigrahe nityaṃ bhayadāstā bhavantyuta |
kāmarūpadharāścaiva jave vāyusamāstathā

अचिन्त्यबलवीर्याश्च तथाऽचिन्त्यपराक्रमाः ।
वृक्षचत्वरवासिन्यश्चतुष्पथनिकेतनाः

acintyabalavīryāśca tathā'cintyaparākramāḥ |
vṛkṣacatvaravāsinyaścatuṣpathaniketanāḥ

गुहाश्मशानवासिन्यः शैलप्रस्रवणालयाः ।
नानाभरणधारिण्यो नानामाल्याम्बरास्तथा

guhāśmaśānavāsinyaḥ śailaprasravaṇālayāḥ |
nānābharaṇadhāriṇyo nānāmālyāmbarāstathā

नानाविचित्रवेषाश्च नानाभाषास्तथैव च ।
एते चान्ये च मातॄणां गणाः शत्रुभयङ्कराः

nānāvicitraveṣāśca nānābhāṣāstathaiva ca |
ete cānye ca mātṝṇāṃ gaṇāḥ śatrubhayaṅkarāḥ

अनुजग्मुर्महात्मानं त्रिदशेन्द्रस्य सम्मते ।
ततः शक्त्यस्त्रमददद्भगवान्पाकशासनः

anujagmurmahātmānaṃ tridaśendrasya sammate |
tataḥ śaktyastramadadadbhagavānpākaśāsanaḥ

गुहाय राजशार्दूल विनाशाय सुरद्विषाम् ।
महास्वनां महाघण्टां द्योतमानां सितप्रभाम्

guhāya rājaśārdūla vināśāya suradviṣām |
mahāsvanāṃ mahāghaṇṭāṃ dyotamānāṃ sitaprabhām

अरुणादित्यवर्णां च पताकां भरतर्षभ ।
ददौ पशुपतिस्तस्मै सर्वभूतमहाचमूम्

aruṇādityavarṇāṃ ca patākāṃ bharatarṣabha |
dadau paśupatistasmai sarvabhūtamahācamūm

उग्रां नानाप्रहरणां तपोवीर्यबलान्विताम् ।
अजेयां स्वगणैर्युक्तां नाम्ना सेनां धनञ्जयाम्

ugrāṃ nānāpraharaṇāṃ tapovīryabalānvitām |
ajeyāṃ svagaṇairyuktāṃ nāmnā senāṃ dhanañjayām

रुद्रतुल्यबलैर्युक्तां योधानामयुतैस्त्रिभिः ।
न सा विजानाति रणात्कदाचिद्विनिवर्तितुम्

rudratulyabalairyuktāṃ yodhānāmayutaistribhiḥ |
na sā vijānāti raṇātkadācidvinivartitum

विष्णुर्ददौ वैजयन्तीं मालां बलविवर्धिनीम् ।
उमा ददौ विरजसी वाससी रविसप्रभे

viṣṇurdadau vaijayantīṃ mālāṃ balavivardhinīm |
umā dadau virajasī vāsasī ravisaprabhe

गङ्गा कमण्डलुं दिव्यममृतोद्भवमुत्तमम् ।
ददौ प्रीत्या कुमाराय दण्डं चैव बृहस्पतिः

gaṅgā kamaṇḍaluṃ divyamamṛtodbhavamuttamam |
dadau prītyā kumārāya daṇḍaṃ caiva bṛhaspatiḥ

गरुडो दयितं पुत्रं मयरं चित्रबर्हिणम् ।
अरुणस्ताम्रचूडं च प्रददौ चरणायुधम्

garuḍo dayitaṃ putraṃ mayaraṃ citrabarhiṇam |
aruṇastāmracūḍaṃ ca pradadau caraṇāyudham

छागं तु वरुणो राजा बलवीर्यसमन्वितम् ।
कृष्णाजिनं ततो ब्रह्मा ब्रह्मण्याय ददौ प्रभुः ।
समरेषु जयं चैव प्रददौ लोकभावनः

chāgaṃ tu varuṇo rājā balavīryasamanvitam |
kṛṣṇājinaṃ tato brahmā brahmaṇyāya dadau prabhuḥ |
samareṣu jayaṃ caiva pradadau lokabhāvanaḥ

सैनापत्यमनुप्राप्य स्कन्दो देवगणस्य ह ।
शुशुभे ज्वलितोर्चिष्मान्द्वितीय इव पावकः

saināpatyamanuprāpya skando devagaṇasya ha |
śuśubhe jvalitorciṣmāndvitīya iva pāvakaḥ

ततः पारिषदैश्चैव मातृभिश्च समन्वितः ।
ययौ देत्यविनाशाय ह्लादयन्सुरपुङ्गवान्

tataḥ pāriṣadaiścaiva mātṛbhiśca samanvitaḥ |
yayau detyavināśāya hlādayansurapuṅgavān

सा सेना नैर्ऋती भीमा सघण्टोच्छ्रितकेतना ।
सभेरीशङ्खमुरजा सायुधा सपताकिनी

sā senā nairṛtī bhīmā saghaṇṭocchritaketanā |
sabherīśaṅkhamurajā sāyudhā sapatākinī

शारदी द्यौरिवाभाति ज्योतिर्भिरिव शोभिता

śāradī dyaurivābhāti jyotirbhiriva śobhitā

ततो देवनिकायास्ते नानाभूतगणास्तथा ।
वादयामासुरव्याग्रा भेरीः शङ्खांश्च पुष्कलान्

tato devanikāyāste nānābhūtagaṇāstathā |
vādayāmāsuravyāgrā bherīḥ śaṅkhāṃśca puṣkalān

पटहान्झर्झरांश्चैव क्रकचान्गोविषाणिकान् ।
आडम्बरान्गोमुखांश्च डिण्डिमांश्च महास्वनान्

paṭahānjharjharāṃścaiva krakacāngoviṣāṇikān |
āḍambarāngomukhāṃśca ḍiṇḍimāṃśca mahāsvanān

तुष्टुवुस्ते कुमारं तु सर्वे देवाः सवासवाः ।
जगुश्च देवगन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः

tuṣṭuvuste kumāraṃ tu sarve devāḥ savāsavāḥ |
jaguśca devagandharvā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ

ततः प्रीतो महासेनस्त्रिदशेभ्यो वरं ददौ ।
रिपून्दन्ताऽस्मि समरे ये वो वधचिकीर्षवः

tataḥ prīto mahāsenastridaśebhyo varaṃ dadau |
ripūndantā'smi samare ye vo vadhacikīrṣavaḥ

प्रतिगृह्य वरं देवास्तस्माद्विबुधसत्तमात् ।
प्रीतात्मानो महात्मानो मेनिरे निहतान्रिपून्

pratigṛhya varaṃ devāstasmādvibudhasattamāt |
prītātmāno mahātmāno menire nihatānripūn

सर्वेषां भूतसङ्घानां हर्षान्नादः समुत्थितः ।
अपूरयत लोकांस्त्रीन्वरे दत्ते महात्मना

sarveṣāṃ bhūtasaṅghānāṃ harṣānnādaḥ samutthitaḥ |
apūrayata lokāṃstrīnvare datte mahātmanā

स निर्ययौ महासेनो महत्या सेनया वृतः ।
वधाय युधि दैत्यानां रक्षार्थं च दिवोकसाम्

sa niryayau mahāseno mahatyā senayā vṛtaḥ |
vadhāya yudhi daityānāṃ rakṣārthaṃ ca divokasām

व्यवसायो जयो धर्मः सिद्धिर्लक्ष्मीर्धृतिः स्मृतिः ।
महासेनस्य सैन्यानामग्रे जग्मुर्नराधिप

vyavasāyo jayo dharmaḥ siddhirlakṣmīrdhṛtiḥ smṛtiḥ |
mahāsenasya sainyānāmagre jagmurnarādhipa

स तया भीमया देवः शुलमुद्गरहस्तया ।
ज्वलितालातधारिण्या चित्राभरणवर्मया

sa tayā bhīmayā devaḥ śulamudgarahastayā |
jvalitālātadhāriṇyā citrābharaṇavarmayā

गदामुसलनाराचशक्तितोमरहरतया ।
दृप्तसिंहनिनादिन्या विनद्य प्रययौ गुहः

gadāmusalanārācaśaktitomaraharatayā |
dṛptasiṃhaninādinyā vinadya prayayau guhaḥ

तं दष्ट्वा सर्वदैतेया राक्षसा दानवास्तथा ।
व्यद्रवन्त दिशः सर्वा भयोद्विग्नाः समन्ततः

taṃ daṣṭvā sarvadaiteyā rākṣasā dānavāstathā |
vyadravanta diśaḥ sarvā bhayodvignāḥ samantataḥ

अभ्यद्रवन्त देवास्तान्विविधायुधपाणयः ।
दृष्ट्वा च स ततः क्रुद्धः स्कन्दस्तेजोबलान्वितः

abhyadravanta devāstānvividhāyudhapāṇayaḥ |
dṛṣṭvā ca sa tataḥ kruddhaḥ skandastejobalānvitaḥ

शक्त्यस्त्रं भगवान्भीमं पुनःपुनरवाकिरत् ।
आदधच्चात्मनस्तेजो हविषेद्ध इवानलः

śaktyastraṃ bhagavānbhīmaṃ punaḥpunaravākirat |
ādadhaccātmanastejo haviṣeddha ivānalaḥ

अभ्यस्यमाने शक्त्यस्त्रे स्कन्देनामिततेजसा ।
उल्काज्वाला महाराज पपात वसुधातले

abhyasyamāne śaktyastre skandenāmitatejasā |
ulkājvālā mahārāja papāta vasudhātale

संहादयन्तश्च तथा निर्घाताश्चापतन्क्षिपौ ।
यथान्तकालसमये सुघोराः स्युस्तथा नृप

saṃhādayantaśca tathā nirghātāścāpatankṣipau |
yathāntakālasamaye sughorāḥ syustathā nṛpa

क्षिप्ता ह्येका यदा शक्तिः सुघोराऽनलसूनुना ।
ततः कोट्यो विनिष्पेतुः शक्तीनां भरतर्षभ

kṣiptā hyekā yadā śaktiḥ sughorā'nalasūnunā |
tataḥ koṭyo viniṣpetuḥ śaktīnāṃ bharatarṣabha

ततः प्रीतो महासेनो जघान भगवान्प्रभुः ।
दैत्येन्द्रं तारकं नाम महाबलपराक्रमम्

tataḥ prīto mahāseno jaghāna bhagavānprabhuḥ |
daityendraṃ tārakaṃ nāma mahābalaparākramam

वृतं दैत्यायुतैर्वीरैर्बलिभिर्दशभिर्नृप ।
महिषं चाष्टभिः पद्मैर्वृतं सङ्ख्ये निजघ्निवान्

vṛtaṃ daityāyutairvīrairbalibhirdaśabhirnṛpa |
mahiṣaṃ cāṣṭabhiḥ padmairvṛtaṃ saṅkhye nijaghnivān

त्रिपादं चायुतशतैर्जघान दशभिर्वृतम् ।
हदोदरं निखर्वैश्च वृतं दशभिरीश्वरः

tripādaṃ cāyutaśatairjaghāna daśabhirvṛtam |
hadodaraṃ nikharvaiśca vṛtaṃ daśabhirīśvaraḥ

जघानानुचरैः सार्धं विविधायुधपाणिभिः ।
तथाऽकुर्वन्त विपुलं नादं वध्यत्सु शत्रुषु

jaghānānucaraiḥ sārdhaṃ vividhāyudhapāṇibhiḥ |
tathā'kurvanta vipulaṃ nādaṃ vadhyatsu śatruṣu

कुमारानुचरा राजन्पूरयन्तो दिशो दश ।
ननृतुश्च ववल्गुश्च जहसुश्च मुदान्विताः

kumārānucarā rājanpūrayanto diśo daśa |
nanṛtuśca vavalguśca jahasuśca mudānvitāḥ

शक्त्यस्त्रस्य तु राजेन्द्र ततोऽर्चिर्भिः समन्ततः ।
त्रैलोक्यं त्रासितं सर्वं जृम्भमाणाभिरेव च

śaktyastrasya tu rājendra tato'rcirbhiḥ samantataḥ |
trailokyaṃ trāsitaṃ sarvaṃ jṛmbhamāṇābhireva ca

दग्धाः सहस्रशो दैत्या नादैः स्कन्दस्य चापरे ।
पताकयावधूताश्च हताः केचित्सुरद्विषः

dagdhāḥ sahasraśo daityā nādaiḥ skandasya cāpare |
patākayāvadhūtāśca hatāḥ kecitsuradviṣaḥ

केचिद्धण्टारवत्रस्ता निषेदुर्वसुधातले ।
केचित्प्रहरणैश्छिन्ना विनिष्पेतुर्गतायुषः

keciddhaṇṭāravatrastā niṣedurvasudhātale |
kecitpraharaṇaiśchinnā viniṣpeturgatāyuṣaḥ

एवं सुरद्विषोऽनेकान्बलवानाततायिनः ।
जघान समरे वीरः कार्तिकेयो महाबलः

evaṃ suradviṣo'nekānbalavānātatāyinaḥ |
jaghāna samare vīraḥ kārtikeyo mahābalaḥ

बाणो नामाथ दैतेयो बलेः पुत्रो महाबलः ।
क्रौञ्चं पर्वतमाश्रित्य देवसङ्घानबाधत

bāṇo nāmātha daiteyo baleḥ putro mahābalaḥ |
krauñcaṃ parvatamāśritya devasaṅghānabādhata

तमभ्ययान्महासेनः सुरशत्रुमुदारधीः ।
स कार्तिकेयस्य भयात्क्रौञ्चं शरणमीयिवान्

tamabhyayānmahāsenaḥ suraśatrumudāradhīḥ |
sa kārtikeyasya bhayātkrauñcaṃ śaraṇamīyivān

ततः क्रौञ्चं महामन्युः क्रौञ्चनादनिनादितम् ।
शक्त्या बिभेद भगवान्कार्तिकेयोऽग्निदत्तया

tataḥ krauñcaṃ mahāmanyuḥ krauñcanādanināditam |
śaktyā bibheda bhagavānkārtikeyo'gnidattayā

ससालस्कन्धशबलं त्रस्तवानरवारणम् ।
प्रोङ्कीनोद्धान्तविहगं विनिष्पतितपन्नगम्

sasālaskandhaśabalaṃ trastavānaravāraṇam |
proṅkīnoddhāntavihagaṃ viniṣpatitapannagam

गोलाङ्गूलर्क्षसङ्घैश्च द्रवद्भिरनुनादितम् ।
कुरङ्गमविनिर्घोषनिनादितवनान्तरम्

golāṅgūlarkṣasaṅghaiśca dravadbhiranunāditam |
kuraṅgamavinirghoṣanināditavanāntaram

विनिष्पतद्भिः शरभैः सिंहैश्च सहसा द्रुतैः ।
शोच्यामपि दशां प्राप्तो रराजेव सपर्वतः

viniṣpatadbhiḥ śarabhaiḥ siṃhaiśca sahasā drutaiḥ |
śocyāmapi daśāṃ prāpto rarājeva saparvataḥ

विद्याधराः समुत्पेतुस्तस्य शृङ्गनिवासिनः ।
किन्नराश्च समुद्विग्नाः शक्तिपातरवोद्धताः

vidyādharāḥ samutpetustasya śṛṅganivāsinaḥ |
kinnarāśca samudvignāḥ śaktipātaravoddhatāḥ

ततो दैत्या विनिष्पेतुः शतशोऽथ सहस्रशः ।
प्रदीप्तात्पर्वतश्रेष्ठाद्विचित्राभरणस्रजः

tato daityā viniṣpetuḥ śataśo'tha sahasraśaḥ |
pradīptātparvataśreṣṭhādvicitrābharaṇasrajaḥ

तान्निजघ्नुरतिक्रम्य कुमाराजुचरा मृधे ।
स चैव भगवान्क्रुद्धो दैत्येन्द्रस्य सुतं तदा

tānnijaghnuratikramya kumārājucarā mṛdhe |
sa caiva bhagavānkruddho daityendrasya sutaṃ tadā

सहानुजं जघानाशु वृत्रं देवपतिर्यथा ।
बिभेद क्रौञ्चं शक्त्या च पावकिः परवीरहा

sahānujaṃ jaghānāśu vṛtraṃ devapatiryathā |
bibheda krauñcaṃ śaktyā ca pāvakiḥ paravīrahā

बहुधा चैकधा चैव कृत्वाऽऽत्मानं महाबलः ।
शक्तिः क्षिप्ता रणे तस्य पाणिमेति पुनः पुनः

bahudhā caikadhā caiva kṛtvā''tmānaṃ mahābalaḥ |
śaktiḥ kṣiptā raṇe tasya pāṇimeti punaḥ punaḥ

एवम्प्रभावो भगवांस्ते भूयश्च पावकिः ।
शौर्याद्द्विगुणयोगेन तेजसा यशसा श्रिया

evamprabhāvo bhagavāṃste bhūyaśca pāvakiḥ |
śauryāddviguṇayogena tejasā yaśasā śriyā

क्रौञ्चस्ते विनिर्भिन्नो दैत्याश्च शतशो हताः

krauñcaste vinirbhinno daityāśca śataśo hatāḥ

ततः स भगवान्देवो निहत्य विबुधद्विषः ।
सभाज्यमानो विबुधैः परं हर्षमवाप ह

tataḥ sa bhagavāndevo nihatya vibudhadviṣaḥ |
sabhājyamāno vibudhaiḥ paraṃ harṣamavāpa ha

ततो दुन्दुभयो राजन्नेदुः शङ्खाश्च भारत ।
मुमुचुर्देवयोषाश्च पुष्पवर्षमनुत्तमम् ।
योगिनामीश्वरं देवं शतशोऽथ सहस्रशः

tato dundubhayo rājanneduḥ śaṅkhāśca bhārata |
mumucurdevayoṣāśca puṣpavarṣamanuttamam |
yogināmīśvaraṃ devaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ

दिव्यगन्धमुपादाय ववौ पुण्यश्च मारुतः ।
गन्धर्वास्तुष्टुवुश्चैनं यज्वानश्च महर्षयः

divyagandhamupādāya vavau puṇyaśca mārutaḥ |
gandharvāstuṣṭuvuścainaṃ yajvānaśca maharṣayaḥ

केचिदनं व्यवस्यान्ति पितामहसुतं प्रभुम् ।
सनत्कुमारं सर्वेषां ब्रह्मयोनिं तमग्रजम्

kecidanaṃ vyavasyānti pitāmahasutaṃ prabhum |
sanatkumāraṃ sarveṣāṃ brahmayoniṃ tamagrajam

केचिन्महेश्वरसुतं केचित्पुत्रं विभावसोः ।
उमायाः कृत्तिकानां च गङ्गायाश्च वदन्त्युत

kecinmaheśvarasutaṃ kecitputraṃ vibhāvasoḥ |
umāyāḥ kṛttikānāṃ ca gaṅgāyāśca vadantyuta

एकधा च द्विधा चैव चतुर्धा च महाबलम् ।
योगिनामीश्वरं देवं शतशोऽथ सहस्रशः

ekadhā ca dvidhā caiva caturdhā ca mahābalam |
yogināmīśvaraṃ devaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ

एतत्ते कथितं राजन्कार्तिकेयाभिषेचनम् ।
शृणु चैव सरस्वत्यास्तीर्थवंशस्य पुण्यताम्

etatte kathitaṃ rājankārtikeyābhiṣecanam |
śṛṇu caiva sarasvatyāstīrthavaṃśasya puṇyatām

बभूव तीर्थप्रवरं हतेषु सुरशत्रुषु ।
कुमारेण महाराज त्रिविष्टपमिवापरम्

babhūva tīrthapravaraṃ hateṣu suraśatruṣu |
kumāreṇa mahārāja triviṣṭapamivāparam

ऐश्वर्याणि च तत्रस्थो ददावीशः पृथक्पृथक् ।
ददौ नैर्ऋतमुख्येभ्यस्त्रैलोक्यं पावकात्मजः

aiśvaryāṇi ca tatrastho dadāvīśaḥ pṛthakpṛthak |
dadau nairṛtamukhyebhyastrailokyaṃ pāvakātmajaḥ

एवं स भगवांस्तस्मिंस्तीर्थे दैत्यकुलान्तकः ।
अभिषिक्तो महाराज देवसेनापतिः सुरैः

evaṃ sa bhagavāṃstasmiṃstīrthe daityakulāntakaḥ |
abhiṣikto mahārāja devasenāpatiḥ suraiḥ

औशनं नाम तत्तीर्थं यत्र पूर्वमपाम्पतिः ।
अभिषिक्तः सुरगणैर्वरुणो भरतर्षभ

auśanaṃ nāma tattīrthaṃ yatra pūrvamapāmpatiḥ |
abhiṣiktaḥ suragaṇairvaruṇo bharatarṣabha

अस्मिंस्तीर्थवरे स्नात्वा स्कन्दं चाभ्यर्च्य लाङ्गली ।
ब्राह्मणेभ्योददौ रुक्मं वासांस्याभरणानि च

asmiṃstīrthavare snātvā skandaṃ cābhyarcya lāṅgalī |
brāhmaṇebhyodadau rukmaṃ vāsāṃsyābharaṇāni ca

उषित्वा रजनीं तत्र माधवः परवीरहा ।
पूज्यतीर्थवरं तच्च स्पृष्ट्वा तोयं च लाङ्गली

uṣitvā rajanīṃ tatra mādhavaḥ paravīrahā |
pūjyatīrthavaraṃ tacca spṛṣṭvā toyaṃ ca lāṅgalī

हृष्टः प्रीतमनाश्चैव ह्यभवन्माधवोत्तमः ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि

hṛṣṭaḥ prītamanāścaiva hyabhavanmādhavottamaḥ |
etatte sarvamākhyātaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi

यथाऽभिषिक्तो भगवान्स्कन्दो देवैः समागतैः ।
सेनानीश्च कृतो राजन्बाल एव महाबलः

yathā'bhiṣikto bhagavānskando devaiḥ samāgataiḥ |
senānīśca kṛto rājanbāla eva mahābalaḥ