अध्याय 46: स्कन्द का अभिषेक और उनके पार्षद

ततोऽभिषेकसम्भारान्सर्वान्सम्भृत्य शास्त्रतः ।
बृहस्पतिः समिद्धेऽग्नौ जुहावाग्निं यथाविधि

tato'bhiṣekasambhārānsarvānsambhṛtya śāstrataḥ |
bṛhaspatiḥ samiddhe'gnau juhāvāgniṃ yathāvidhi

ततो हिमवता दत्ते मणिप्रवरशोभिते ।
दिव्यरत्नाचिते पुण्ये निषण्णं परमासने

tato himavatā datte maṇipravaraśobhite |
divyaratnācite puṇye niṣaṇṇaṃ paramāsane

सर्वमङ्गलसम्भारैर्विधिमन्त्रपुरस्कृतम् ।
आभिषेचनिकं द्रव्यं गृहीत्वा देवतागणाः

sarvamaṅgalasambhārairvidhimantrapuraskṛtam |
ābhiṣecanikaṃ dravyaṃ gṛhītvā devatāgaṇāḥ

इन्द्राविष्णू महावीर्यौ सूर्योचन्द्रमसौ तथा ।
धाता चैव विधाता च तथा चैवानिलानलौ

indrāviṣṇū mahāvīryau sūryocandramasau tathā |
dhātā caiva vidhātā ca tathā caivānilānalau

पूष्णा भगेनार्यम्णा च अंशेन च विवस्वतां ।
रुद्रश्च सहितो धीमान्मित्रेण वरुणेन च

pūṣṇā bhagenāryamṇā ca aṃśena ca vivasvatāṃ |
rudraśca sahito dhīmānmitreṇa varuṇena ca

रुद्रैर्वसुभिरादित्यैरश्विभ्यां च वृतः प्रभुः ।
विश्वैर्देवैर्मरुद्भिश्च साध्यैश्च पितृभिः सह

rudrairvasubhirādityairaśvibhyāṃ ca vṛtaḥ prabhuḥ |
viśvairdevairmarudbhiśca sādhyaiśca pitṛbhiḥ saha

गन्धर्वैरप्सरोभिश्च यक्षराक्षसपन्नगैः ।
देवर्षिभिरसङ्ख्यातैस्तथा ब्रह्मर्षिभिस्तथा

gandharvairapsarobhiśca yakṣarākṣasapannagaiḥ |
devarṣibhirasaṅkhyātaistathā brahmarṣibhistathā

वैखानसैर्वालखिल्यैर्वाय्वाहारैर्मरीचिपैः ।
भृगुभिश्चाङ्गिरोभिश्च यतिभिश्च महात्मभिः

vaikhānasairvālakhilyairvāyvāhārairmarīcipaiḥ |
bhṛgubhiścāṅgirobhiśca yatibhiśca mahātmabhiḥ

सर्वैर्विद्याधरैः पुण्यैर्योगसिद्धैस्तथा वृतः ।
पितामहः पुलस्त्यश्च पुलहश्च महातपाः

sarvairvidyādharaiḥ puṇyairyogasiddhaistathā vṛtaḥ |
pitāmahaḥ pulastyaśca pulahaśca mahātapāḥ

अङ्गिराः कश्यपोऽत्रिश्च मरीचिर्भृगुरेव च ।
क्रतुर्हरिः प्रचेताश्च मनुर्दक्षस्तथैव च

aṅgirāḥ kaśyapo'triśca marīcirbhṛgureva ca |
kraturhariḥ pracetāśca manurdakṣastathaiva ca

ऋतवश्च ग्रहाश्चैव ज्योतींषि च विशाम्पते ।
मूर्तिमत्यश्च सरितो वेदाश्चैव सनातनाः

ṛtavaśca grahāścaiva jyotīṃṣi ca viśāmpate |
mūrtimatyaśca sarito vedāścaiva sanātanāḥ

समुद्राश्च हदाश्चैव तीर्थानि विविधानि च ।
पृथिवी द्यौर्दिशश्चैव पादपाश्च जनाधिप

samudrāśca hadāścaiva tīrthāni vividhāni ca |
pṛthivī dyaurdiśaścaiva pādapāśca janādhipa

अदितिर्देवमाता च हीः श्रीः स्वाहा सरस्वती ।
उमा शची सिनीवाली तथैवानुमतिः कुहूः

aditirdevamātā ca hīḥ śrīḥ svāhā sarasvatī |
umā śacī sinīvālī tathaivānumatiḥ kuhūḥ

राका च धिषणा चैव पत्न्यश्चान्या दिवौकसाम् ।
हिमवांश्चैव विन्ध्यश्च मेरुश्चानेकशृङ्गवान्

rākā ca dhiṣaṇā caiva patnyaścānyā divaukasām |
himavāṃścaiva vindhyaśca meruścānekaśṛṅgavān

ऐरावतः सानुचरः कलाः काष्ठास्तथैव च ।
मासार्धमासा ऋतवस्तथा रात्र्यहनी नृप

airāvataḥ sānucaraḥ kalāḥ kāṣṭhāstathaiva ca |
māsārdhamāsā ṛtavastathā rātryahanī nṛpa

उच्चैः श्रवा हयश्रेष्ठो नागराजश्च वासुकिः ।
अरुणो गरुडश्चैव वृक्षाश्चौषधिभिः सह

uccaiḥ śravā hayaśreṣṭho nāgarājaśca vāsukiḥ |
aruṇo garuḍaścaiva vṛkṣāścauṣadhibhiḥ saha

धर्मश्च भगवान्देवः समाजग्मुर्हि सङ्गताः ।
कालो यमश्च मृत्युश्च यमस्यानुचराश्च ये

dharmaśca bhagavāndevaḥ samājagmurhi saṅgatāḥ |
kālo yamaśca mṛtyuśca yamasyānucarāśca ye

बहुलत्वाच्च नोक्ता ये विविधा देवतागणाः ।
ते कुमाराभिषेकार्षं समाजग्मुस्ततस्ततः

bahulatvācca noktā ye vividhā devatāgaṇāḥ |
te kumārābhiṣekārṣaṃ samājagmustatastataḥ

जगृहुस्ते तदा राजन्सर्वं एव दिवौकसः ।
आभिषेचनिकं भाण्डं मङ्गलानि च सर्वशः

jagṛhuste tadā rājansarvaṃ eva divaukasaḥ |
ābhiṣecanikaṃ bhāṇḍaṃ maṅgalāni ca sarvaśaḥ

दिव्यसम्भारसंयुक्तैः कलशैः काञ्चनैर्नृप ।
सारस्वताभिः पुण्याभिरद्भिस्ताभिरलङ्कृतम्

divyasambhārasaṃyuktaiḥ kalaśaiḥ kāñcanairnṛpa |
sārasvatābhiḥ puṇyābhiradbhistābhiralaṅkṛtam

अभ्यषिञ्चन्कुमारं वै सम्प्रहृष्टा दिवौकसः ।
सैनापत्ये महात्मानमसुराणां भयङ्करम्

abhyaṣiñcankumāraṃ vai samprahṛṣṭā divaukasaḥ |
saināpatye mahātmānamasurāṇāṃ bhayaṅkaram

पुरा यथा महाराज वरुणं वै जलेश्वरम् ।
तथाऽभ्यषिञ्चद्भगवान्सर्वलोकपितामहः

purā yathā mahārāja varuṇaṃ vai jaleśvaram |
tathā'bhyaṣiñcadbhagavānsarvalokapitāmahaḥ

कश्यपश्च महातेजा ये चान्ये सोककीर्तिताः ।
तस्मै ब्रह्मा ददौ प्रीतो बलिनो वातरंहसः

kaśyapaśca mahātejā ye cānye sokakīrtitāḥ |
tasmai brahmā dadau prīto balino vātaraṃhasaḥ

कामवीर्यधरान्सिद्धान्महापारिषदान्प्रभुः ।
नन्दिसेनं लोहिताक्षं घण्टाकार्णं च सम्मतम्

kāmavīryadharānsiddhānmahāpāriṣadānprabhuḥ |
nandisenaṃ lohitākṣaṃ ghaṇṭākārṇaṃ ca sammatam

चतुर्थमस्यानुचरं ख्यातं कुमुदमालिनम् ।
तत्र स्थाणुर्महातेजा महापारिषदं प्रभुः

caturthamasyānucaraṃ khyātaṃ kumudamālinam |
tatra sthāṇurmahātejā mahāpāriṣadaṃ prabhuḥ

मायाशतधरं कामं कामवीर्यबलान्वितम् ।
ददौ स्कन्दाय राजेन्द्र सुरारिविनिबर्हणम्

māyāśatadharaṃ kāmaṃ kāmavīryabalānvitam |
dadau skandāya rājendra surārivinibarhaṇam

सहि देवासुरे युद्धे दैत्यानां भीमकर्मणाम् ।
जघान दोर्भ्यां सङ्क्रुद्धः प्रयुतानि चतुर्दश

sahi devāsure yuddhe daityānāṃ bhīmakarmaṇām |
jaghāna dorbhyāṃ saṅkruddhaḥ prayutāni caturdaśa

तथा देवा ददुस्तस्मै सेनां नैर्ऋतसङ्कुलाम् ।
देवशत्रुक्षयकरीमजय्यां विश्वरूपिणीम्

tathā devā dadustasmai senāṃ nairṛtasaṅkulām |
devaśatrukṣayakarīmajayyāṃ viśvarūpiṇīm

जयशब्दं तथा चक्रुर्देवाः सर्वे सवासवाः ।
गन्धर्वा यक्षरक्षांसि मुनयः पितरस्तथा

jayaśabdaṃ tathā cakrurdevāḥ sarve savāsavāḥ |
gandharvā yakṣarakṣāṃsi munayaḥ pitarastathā

ततः प्रादादनुचरौ यमः कालोपमावुभौ ।
उन्माथं च प्रमाथं च महावीर्यौ महाद्युती

tataḥ prādādanucarau yamaḥ kālopamāvubhau |
unmāthaṃ ca pramāthaṃ ca mahāvīryau mahādyutī

सुभ्राजो भास्वरश्चैव यौ तौ सूर्यानुयायिनौ ।
तौ सूर्यः कार्तिकेयाय ददौ प्रीतः प्रतापवान्

subhrājo bhāsvaraścaiva yau tau sūryānuyāyinau |
tau sūryaḥ kārtikeyāya dadau prītaḥ pratāpavān

कैलासशृङ्गसङ्काशौ श्वेतमाल्यानुलेपनौ ।
सोमोऽप्यनुचरौ प्रादान्मणिं सुमणिमेव च

kailāsaśṛṅgasaṅkāśau śvetamālyānulepanau |
somo'pyanucarau prādānmaṇiṃ sumaṇimeva ca

ज्वालाजिह्वं तथा ज्योतिरात्मजाय हुताशनः ।
ददावनुचरौ शूरौ परसैन्यप्रमाथिनौ

jvālājihvaṃ tathā jyotirātmajāya hutāśanaḥ |
dadāvanucarau śūrau parasainyapramāthinau

परिधं च वटं चैव भीमं च सुमहाबलम् ।
दहतिं दहनं चैव प्रचण्डौ वीर्यसम्मतौ

paridhaṃ ca vaṭaṃ caiva bhīmaṃ ca sumahābalam |
dahatiṃ dahanaṃ caiva pracaṇḍau vīryasammatau

अंशोऽप्यनुचरान्पञ्च ददौ स्कन्दाय धीमते ।
उत्क्रोशं सत्करं चैव वज्रदण्डधरावुभौ

aṃśo'pyanucarānpañca dadau skandāya dhīmate |
utkrośaṃ satkaraṃ caiva vajradaṇḍadharāvubhau

ददावनलपुत्राय वासवः परवीरहा ।
तौ हि शत्रून्महेन्द्रास्य जघ्नतुः समरे बहून्

dadāvanalaputrāya vāsavaḥ paravīrahā |
tau hi śatrūnmahendrāsya jaghnatuḥ samare bahūn

चक्रं विक्रमकं चैव सङ्क्रमं च महाबलम् ।
स्कन्दाय त्रीननुचरान्ददौ विष्णुर्महायशाः

cakraṃ vikramakaṃ caiva saṅkramaṃ ca mahābalam |
skandāya trīnanucarāndadau viṣṇurmahāyaśāḥ

वर्धनं नन्दनं चैव सर्वविद्याविशारदौ ।
स्कन्दाय ददतुः प्रीतावश्विनौ भिषजां वरौ

vardhanaṃ nandanaṃ caiva sarvavidyāviśāradau |
skandāya dadatuḥ prītāvaśvinau bhiṣajāṃ varau

किन्दुं च कुसुमं चैव कुमुदं च महायशाः ।
डम्बराडम्बरौ चैव ददौ धाता महात्मने

kinduṃ ca kusumaṃ caiva kumudaṃ ca mahāyaśāḥ |
ḍambarāḍambarau caiva dadau dhātā mahātmane

वक्रानुवक्रौ बलिनौ मेषवक्त्रौ बलोत्कटौ ।
ददौ त्वष्टा महामायौ स्कन्दायानुचरावुभौ

vakrānuvakrau balinau meṣavaktrau balotkaṭau |
dadau tvaṣṭā mahāmāyau skandāyānucarāvubhau

सुव्रतं सत्यसन्धं च ददौ मित्रो महात्मने ।
कुमाराय महात्मानौ तपोविद्याधरौ प्रभुः

suvrataṃ satyasandhaṃ ca dadau mitro mahātmane |
kumārāya mahātmānau tapovidyādharau prabhuḥ

सुदर्शनीयौ वरदौ त्रिषु लोकेषु विश्रुतौ ।
सुव्रतं च महात्मानं शुभकर्माणमेव च

sudarśanīyau varadau triṣu lokeṣu viśrutau |
suvrataṃ ca mahātmānaṃ śubhakarmāṇameva ca

कार्तिकेयाय सम्प्रादाद्विधाता लोकविश्रुतौ ।
पाणीतकं कालिकं च महामायाविनावुभौ

kārtikeyāya samprādādvidhātā lokaviśrutau |
pāṇītakaṃ kālikaṃ ca mahāmāyāvināvubhau

पूषा च पार्षदौ प्रादात्कार्तिकेयाय भारत ।
बलं चातिबलं चैव महावक्त्रौ महाबलौ

pūṣā ca pārṣadau prādātkārtikeyāya bhārata |
balaṃ cātibalaṃ caiva mahāvaktrau mahābalau

प्रददौ कार्तिकेयाय वायुर्भरतसत्तम ।
यमं चातियमं चैव तिमिवक्त्रौ महाबलौ

pradadau kārtikeyāya vāyurbharatasattama |
yamaṃ cātiyamaṃ caiva timivaktrau mahābalau

प्रददौ कार्तिकेयाय वरुणः सत्यसङ्गरः ।
सुवर्चसं महात्मानं तथैवाप्यतिवर्चसम्

pradadau kārtikeyāya varuṇaḥ satyasaṅgaraḥ |
suvarcasaṃ mahātmānaṃ tathaivāpyativarcasam

हिमवान्प्रददौ राजन्हुताशनसुताय वै ।
काञ्चनं च महात्मानं मेघमालिनमेव च

himavānpradadau rājanhutāśanasutāya vai |
kāñcanaṃ ca mahātmānaṃ meghamālinameva ca

ददावनुचरौ मेरुरग्निपुत्राय भारत ।
स्थिरं चातिस्थिरं चैव मेरुरेवापरौ ददौ

dadāvanucarau meruragniputrāya bhārata |
sthiraṃ cātisthiraṃ caiva merurevāparau dadau

महात्मा त्वग्निपुत्राय महाबलपराक्रमौ ।
उच्छृङ्गं चातिशृङ्गं च महापाषाणयोधिनौ

mahātmā tvagniputrāya mahābalaparākramau |
ucchṛṅgaṃ cātiśṛṅgaṃ ca mahāpāṣāṇayodhinau

प्रददावग्निपुत्राय विन्ध्यः पारिषदावुभौ ।
सङ्ग्रहं विग्रहं चैव समुद्रोऽमि गदाधरौ

pradadāvagniputrāya vindhyaḥ pāriṣadāvubhau |
saṅgrahaṃ vigrahaṃ caiva samudro'mi gadādharau

प्रददावग्निपुत्राय महापारिषदावुभौ ।
उन्मादं शङ्कुकर्णं च पुष्पदन्तं तथैव च

pradadāvagniputrāya mahāpāriṣadāvubhau |
unmādaṃ śaṅkukarṇaṃ ca puṣpadantaṃ tathaiva ca

प्रददावग्निपुत्राय पार्वती शुभदर्शना ।
जयं महाजयं चैव गङ्गा ज्वलनसूनवे

pradadāvagniputrāya pārvatī śubhadarśanā |
jayaṃ mahājayaṃ caiva gaṅgā jvalanasūnave

प्रददौ पुरुषव्याघ्र वासुकिः पन्नगेश्वरः ।
एवं साध्याश्च रुद्राश्च वसवः पितरस्तथा

pradadau puruṣavyāghra vāsukiḥ pannageśvaraḥ |
evaṃ sādhyāśca rudrāśca vasavaḥ pitarastathā

सागराः सरितश्चैव गिरयश्च महाबलाः ।
ददुः सेनागणाध्यक्षाञ्शूलपट्टसधारिणः

sāgarāḥ saritaścaiva girayaśca mahābalāḥ |
daduḥ senāgaṇādhyakṣāñśūlapaṭṭasadhāriṇaḥ

दिव्यप्रहरणोपेतान्नानावेषविभूषितान् ।
शृणु नामानि चाप्येषां येऽन्ये स्कन्दस्य सैनिकाः

divyapraharaṇopetānnānāveṣavibhūṣitān |
śṛṇu nāmāni cāpyeṣāṃ ye'nye skandasya sainikāḥ

विविधायुधसम्पन्नाश्चित्राभरणभूषिताः ।
शङ्कुकर्णो निकुम्भश्च पद्मः कुमुद एव च

vividhāyudhasampannāścitrābharaṇabhūṣitāḥ |
śaṅkukarṇo nikumbhaśca padmaḥ kumuda eva ca

अनन्तो द्वादशभुजस्तथा कृष्णोपकृष्णकौ ।
घ्राणश्रवाः कपिस्कन्धः काञ्चनाक्षो जलन्धमः

ananto dvādaśabhujastathā kṛṣṇopakṛṣṇakau |
ghrāṇaśravāḥ kapiskandhaḥ kāñcanākṣo jalandhamaḥ

अक्षः सन्तर्जनो राजन्कुनदीकस्तमोन्तकृत् ।
एकाक्षो द्वाशाक्षश्च तथैवैकजटः प्रभुः

akṣaḥ santarjano rājankunadīkastamontakṛt |
ekākṣo dvāśākṣaśca tathaivaikajaṭaḥ prabhuḥ

सहस्रबाहुर्विकटो व्याघ्राक्षः क्षितिकम्पनः ।
पुण्यनामा सुनामा च सुचक्रः प्रियदर्शनः

sahasrabāhurvikaṭo vyāghrākṣaḥ kṣitikampanaḥ |
puṇyanāmā sunāmā ca sucakraḥ priyadarśanaḥ

परिश्रुतः कोकनदः प्रियमाल्यानुलेपनः ।
अजोदरो गजशिराः स्कन्धाक्षः शतलोचनः

pariśrutaḥ kokanadaḥ priyamālyānulepanaḥ |
ajodaro gajaśirāḥ skandhākṣaḥ śatalocanaḥ

ज्वालाजिह्वः करालाक्षः शितिकेशो जटी हरिः ।
परिश्रुतः कोकनदः कृष्णकेशो जटाधरः

jvālājihvaḥ karālākṣaḥ śitikeśo jaṭī hariḥ |
pariśrutaḥ kokanadaḥ kṛṣṇakeśo jaṭādharaḥ

चतुर्दंष्ट्रोऽष्टजिह्वश्च मेघनादः पृथुश्रवाः ।
विद्युताक्षो धनुर्वक्त्रो जाठरो मारुताशनः

caturdaṃṣṭro'ṣṭajihvaśca meghanādaḥ pṛthuśravāḥ |
vidyutākṣo dhanurvaktro jāṭharo mārutāśanaḥ

उदाराक्षो रथाक्षश्च वज्रनाभो वसुप्रभः ।
समुद्रवेगो राजेन्द्र शैलकम्पी तथैव च

udārākṣo rathākṣaśca vajranābho vasuprabhaḥ |
samudravego rājendra śailakampī tathaiva ca

वृषो मेषः प्रवाहश्च तथा नन्दोपनन्दकौ ।
धूम्रः श्वेतः कलिङ्गश्च सिद्धार्थो वरदस्तथा

vṛṣo meṣaḥ pravāhaśca tathā nandopanandakau |
dhūmraḥ śvetaḥ kaliṅgaśca siddhārtho varadastathā

प्रियकश्चैव नन्दश्च गोनन्दश्च प्रतपवान् ।
आनन्दश्च प्रमोदश्च स्वस्तिको ध्रुवकस्तथा

priyakaścaiva nandaśca gonandaśca pratapavān |
ānandaśca pramodaśca svastiko dhruvakastathā

क्षेमवाहः सुवाहश्च सिद्धपात्रश्च भारत ।
गोव्रजः कनकापीडो महापारिषदेश्वरः

kṣemavāhaḥ suvāhaśca siddhapātraśca bhārata |
govrajaḥ kanakāpīḍo mahāpāriṣadeśvaraḥ

गायनो हसनश्चैव बाणः खङ्गश्च वीर्यवान् ।
वैताली गतिताली च तथा कथकवातिकौ

gāyano hasanaścaiva bāṇaḥ khaṅgaśca vīryavān |
vaitālī gatitālī ca tathā kathakavātikau

हंसजः पङ्कदिग्धाङ्गः समुद्रोन्मादनश्च ह ।
रणोत्कटः प्रहासश्च श्वेतसिद्धश्च नन्दनः

haṃsajaḥ paṅkadigdhāṅgaḥ samudronmādanaśca ha |
raṇotkaṭaḥ prahāsaśca śvetasiddhaśca nandanaḥ

कालकण्ठः प्रभासश्च तथा कुम्भाण्डकोदरः ।
कालकक्षः सितश्चैव भूतानां मथनस्तथा

kālakaṇṭhaḥ prabhāsaśca tathā kumbhāṇḍakodaraḥ |
kālakakṣaḥ sitaścaiva bhūtānāṃ mathanastathā

यज्ञवाहः सुवाहश्च देवयाजी च सोमपः ।
मज्जानश्च महातेजाः क्रथक्राथौ च भारत

yajñavāhaḥ suvāhaśca devayājī ca somapaḥ |
majjānaśca mahātejāḥ krathakrāthau ca bhārata

तुहरश्च तुहारश्च चित्रदेवश्च वीर्यवान् ।
मधुरः सुप्रसादश्च किरीटी च महाबलः

tuharaśca tuhāraśca citradevaśca vīryavān |
madhuraḥ suprasādaśca kirīṭī ca mahābalaḥ

वत्सलो मधुवर्णश्च कलशोदर एव च ।
धर्मदो मन्मथकरः सूचीवक्त्रश्च वीर्यवान्

vatsalo madhuvarṇaśca kalaśodara eva ca |
dharmado manmathakaraḥ sūcīvaktraśca vīryavān

श्वेतवक्त्रः सुवक्त्रश्च चारुवक्त्रश्च पाण्डुरः ।
दण्डबाहुः सुबाहुश्च रजः कोकिलकस्तथा

śvetavaktraḥ suvaktraśca cāruvaktraśca pāṇḍuraḥ |
daṇḍabāhuḥ subāhuśca rajaḥ kokilakastathā

अचलः कनकाक्षश्च बालानामपि यः प्रभुः ।
सञ्चारकः कोकनदो गृध्रपत्रश्च जम्बुकः

acalaḥ kanakākṣaśca bālānāmapi yaḥ prabhuḥ |
sañcārakaḥ kokanado gṛdhrapatraśca jambukaḥ

लोहाजवक्त्रो जवनः कुम्भवक्त्रश्च कुम्भकः ।
स्वर्णग्रीवश्च कृष्णौजा हंसवक्त्रश्च चन्द्रभः

lohājavaktro javanaḥ kumbhavaktraśca kumbhakaḥ |
svarṇagrīvaśca kṛṣṇaujā haṃsavaktraśca candrabhaḥ

पाणिकूर्चाश्च शम्बूकः पञ्चवक्त्रश्च शिक्षकः ।
चाषवक्त्रक्ष जम्बूकः शाकवक्त्रश्च कुञ्जलः

pāṇikūrcāśca śambūkaḥ pañcavaktraśca śikṣakaḥ |
cāṣavaktrakṣa jambūkaḥ śākavaktraśca kuñjalaḥ

योगयोक्ता महात्मानः सततं ब्राह्मणप्रियाः ।
पैतामहा महात्मानो महापारिषदाश्च ये

yogayoktā mahātmānaḥ satataṃ brāhmaṇapriyāḥ |
paitāmahā mahātmāno mahāpāriṣadāśca ye

यौवनस्थाश्च बालाश्च वृद्धाश्च जनमेजय ।
सहस्रशः पारिषदाः कुमारमुपतस्थिरे

yauvanasthāśca bālāśca vṛddhāśca janamejaya |
sahasraśaḥ pāriṣadāḥ kumāramupatasthire

वक्त्रैर्नानाविधैर्ये तु शृणु ताञ्चनमेजय ।
कूर्मकुक्कुटवक्त्राश्च शशोलूकमुखास्तथा

vaktrairnānāvidhairye tu śṛṇu tāñcanamejaya |
kūrmakukkuṭavaktrāśca śaśolūkamukhāstathā

खरोष्ट्रवदनाश्चान्ये वराहवदनास्तथा ।
मार्जारशशवक्ताश्च दीर्घवक्त्राश्च भारत

kharoṣṭravadanāścānye varāhavadanāstathā |
mārjāraśaśavaktāśca dīrghavaktrāśca bhārata

नकुलोलूकवक्त्राश्च काकवक्त्रास्तथा परे ।
आखुबभ्रुकवक्त्राश्च मयूरवदनास्तथा

nakulolūkavaktrāśca kākavaktrāstathā pare |
ākhubabhrukavaktrāśca mayūravadanāstathā

मत्स्यमेषाननाश्चान्ये अजाविमहिषाननाः ।
ऋक्षशार्दूलवक्त्राश्च द्वीतिसिंहाननास्तथा

matsyameṣānanāścānye ajāvimahiṣānanāḥ |
ṛkṣaśārdūlavaktrāśca dvītisiṃhānanāstathā

भीमा गजाननाश्चैव तथा नक्रमुखाश्च ये ।
गरुडाननाः कङ्कुमुखा वृककाकमुखास्तथा

bhīmā gajānanāścaiva tathā nakramukhāśca ye |
garuḍānanāḥ kaṅkumukhā vṛkakākamukhāstathā

गोखरोष्ट्रमुखाश्चान्ये वृषदंशमुखास्तथा ।
महाजठरपादाङ्गास्तारकाक्षाश्च भारत

gokharoṣṭramukhāścānye vṛṣadaṃśamukhāstathā |
mahājaṭharapādāṅgāstārakākṣāśca bhārata

पारावतमुखाश्चान्ये तथा वृषमुखाः परे ।
कोकिलाभाननाश्चान्ये श्येनतित्तिरिकाननाः

pārāvatamukhāścānye tathā vṛṣamukhāḥ pare |
kokilābhānanāścānye śyenatittirikānanāḥ

कृकलासमुखाश्चैव विरजोम्बरधारिणः ।
व्यालवक्त्राः शूलमुखाश्चण्डवक्त्राः शुभाननाः

kṛkalāsamukhāścaiva virajombaradhāriṇaḥ |
vyālavaktrāḥ śūlamukhāścaṇḍavaktrāḥ śubhānanāḥ

आशीविषाश्चीरधरा गोनासावदनास्तथा ।
स्थूलोदराः कृशाङ्गाश्च स्थूलाङ्गाश्च कृशोदराः

āśīviṣāścīradharā gonāsāvadanāstathā |
sthūlodarāḥ kṛśāṅgāśca sthūlāṅgāśca kṛśodarāḥ

हस्वग्रीवा महाकर्णा नानाव्यालविभूषणाः ।
गजेन्द्रचर्मवसनास्तथा कृष्णाजिनाम्बराः

hasvagrīvā mahākarṇā nānāvyālavibhūṣaṇāḥ |
gajendracarmavasanāstathā kṛṣṇājināmbarāḥ

स्कन्धेमुखा महाराज तथाप्युदरतोमुखाः ।
पृष्ठेमुखा हनुमुखास्तथा जङ्घामुखा अपि

skandhemukhā mahārāja tathāpyudaratomukhāḥ |
pṛṣṭhemukhā hanumukhāstathā jaṅghāmukhā api

पार्श्वाननाश्च बहवो नानादेशमुखास्तथा ।
तथा कीटपतङ्गानां सदृशास्या गणेश्वराः

pārśvānanāśca bahavo nānādeśamukhāstathā |
tathā kīṭapataṅgānāṃ sadṛśāsyā gaṇeśvarāḥ

नानाव्यालमुखाश्चान्ये बहुबाहुशिरोधराः ।
नानावृक्षभुजाः केचित्कटिशीर्षास्तथा परे

nānāvyālamukhāścānye bahubāhuśirodharāḥ |
nānāvṛkṣabhujāḥ kecitkaṭiśīrṣāstathā pare

भुजङ्गभोगवदना नानागुल्मनिवासिनः ।
चीरसंवृतगात्राश्च नानाकनकवाससः

bhujaṅgabhogavadanā nānāgulmanivāsinaḥ |
cīrasaṃvṛtagātrāśca nānākanakavāsasaḥ

नानावेषधराश्चैव नानामाल्यानुलेपनाः ।
नानावस्त्रधराश्चैव चर्मवासस एव च

nānāveṣadharāścaiva nānāmālyānulepanāḥ |
nānāvastradharāścaiva carmavāsasa eva ca

उष्णीषिणो मुकुटिनः सुग्रीवाश्च सुवर्चसः ।
किरीटिनः पञ्चशिखास्तथा काञ्चनमूर्धजाः

uṣṇīṣiṇo mukuṭinaḥ sugrīvāśca suvarcasaḥ |
kirīṭinaḥ pañcaśikhāstathā kāñcanamūrdhajāḥ

त्रिशिखा द्विशिखाश्चैव तथा सप्तशिखाः परे ।
शिखण्डिनो मुकुटिनो मुण्डाश्च जटिलास्तथा

triśikhā dviśikhāścaiva tathā saptaśikhāḥ pare |
śikhaṇḍino mukuṭino muṇḍāśca jaṭilāstathā

चित्रमालाधराः केचित्केचिद्रोमाननास्तथा ।
विग्रहैकरसा नित्यमजेताः सुरसत्तमैः

citramālādharāḥ kecitkecidromānanāstathā |
vigrahaikarasā nityamajetāḥ surasattamaiḥ

कृष्णा निर्मांसवक्त्राश्च दीर्घपृष्ठास्तनूदराः ।
स्थूलपृष्ठा हस्वपृष्ठाः प्रलम्बोदरमेहनाः

kṛṣṇā nirmāṃsavaktrāśca dīrghapṛṣṭhāstanūdarāḥ |
sthūlapṛṣṭhā hasvapṛṣṭhāḥ pralambodaramehanāḥ

महाभुजा हस्वभुजा हस्वगात्राश्च वामनाः ।
कुब्जाश्च हस्वजङ्घाश्च हस्तिकर्णशिरोधराः

mahābhujā hasvabhujā hasvagātrāśca vāmanāḥ |
kubjāśca hasvajaṅghāśca hastikarṇaśirodharāḥ

हस्तिनासाः कूर्मनासा वृकनासास्तथा परे ।
दीर्घोच्छ्वासा दीर्घजङ्घा विकराला ह्यधोमुखाः

hastināsāḥ kūrmanāsā vṛkanāsāstathā pare |
dīrghocchvāsā dīrghajaṅghā vikarālā hyadhomukhāḥ

महादंष्ट्रा हस्वदंष्ट्राश्चतुर्दंष्ट्रास्तथा परे ।
वारमेन्द्रनिभाश्चान्ये भीमा राजन्सहस्रशः

mahādaṃṣṭrā hasvadaṃṣṭrāścaturdaṃṣṭrāstathā pare |
vāramendranibhāścānye bhīmā rājansahasraśaḥ

सुविभक्तशरीराश्च दीप्तिमन्तः स्वलङ्कृताः ।
पिङ्गाक्षाः शङ्कुकर्णाश्च रक्तनासाश्च भारत

suvibhaktaśarīrāśca dīptimantaḥ svalaṅkṛtāḥ |
piṅgākṣāḥ śaṅkukarṇāśca raktanāsāśca bhārata

पृथुदंष्ट्रा महादंष्ट्राः स्थूलौष्ठा हरिमूर्धजाः ।
नानापादौष्ठदंष्ट्राश्च नानाहस्तशिरोधराः

pṛthudaṃṣṭrā mahādaṃṣṭrāḥ sthūlauṣṭhā harimūrdhajāḥ |
nānāpādauṣṭhadaṃṣṭrāśca nānāhastaśirodharāḥ

नानाचर्मभिराच्छन्ना नानाभाषाश्च भारत ।
कुशला देशभाषासु जल्पन्तोऽन्योन्यमीश्वराः

nānācarmabhirācchannā nānābhāṣāśca bhārata |
kuśalā deśabhāṣāsu jalpanto'nyonyamīśvarāḥ

हृष्टाः परिपतन्ति स्म महापारिषदास्तथा ।
दीर्घग्रीवा दीर्घनखा दीर्घपादशिरोभुजाः

hṛṣṭāḥ paripatanti sma mahāpāriṣadāstathā |
dīrghagrīvā dīrghanakhā dīrghapādaśirobhujāḥ

पिङ्गाक्षा नीलकण्ठाश्च लम्बकर्णाश्च भारत ।
वृकोदरनिभाश्चैव केचिदञ्जनसन्निभाः

piṅgākṣā nīlakaṇṭhāśca lambakarṇāśca bhārata |
vṛkodaranibhāścaiva kecidañjanasannibhāḥ

श्वेताक्षा लोहितग्रीवाः पिङ्गाक्षाश्च तथा परे ।
कल्माषा बहवो राजंश्चित्रवर्णाश्च भारत

śvetākṣā lohitagrīvāḥ piṅgākṣāśca tathā pare |
kalmāṣā bahavo rājaṃścitravarṇāśca bhārata

चामरापीडकनिभाः श्वेतलोहितराजयः ।
नानावर्णाः सवर्णाश्च मयूरसदृशप्रभाः

cāmarāpīḍakanibhāḥ śvetalohitarājayaḥ |
nānāvarṇāḥ savarṇāśca mayūrasadṛśaprabhāḥ

पुनः प्रहरणान्येषां कीर्त्यमानानि मे शृणु ।
शेषैः कृतः पारिषदैरायुधानां परिग्रहः

punaḥ praharaṇānyeṣāṃ kīrtyamānāni me śṛṇu |
śeṣaiḥ kṛtaḥ pāriṣadairāyudhānāṃ parigrahaḥ

पाशोद्यतकराः केचिद्व्यादितास्याः खराननाः ।
पृष्ठाक्षा नीलकण्ठाश्च तथा परिघबाहवः

pāśodyatakarāḥ kecidvyāditāsyāḥ kharānanāḥ |
pṛṣṭhākṣā nīlakaṇṭhāśca tathā parighabāhavaḥ

शतघ्नीचक्रहस्ताश्च तथा मुसलपाणयः ।
असिमुद्ग्ररहस्ताश्च दण्डहस्ताश्च भारत

śataghnīcakrahastāśca tathā musalapāṇayaḥ |
asimudgrarahastāśca daṇḍahastāśca bhārata

गदाभुशुण्डिहस्ताश्च तथा तोमरपाणयः ।
आयुधैर्विविधैर्घोरैर्महात्मानो महाजवाः

gadābhuśuṇḍihastāśca tathā tomarapāṇayaḥ |
āyudhairvividhairghorairmahātmāno mahājavāḥ

महाबला महावेगा महापारिषदास्तथा ।
अभिषेकं कुमारस्य दृष्ट्वा हृष्टा रणप्रियाः

mahābalā mahāvegā mahāpāriṣadāstathā |
abhiṣekaṃ kumārasya dṛṣṭvā hṛṣṭā raṇapriyāḥ

घण्टाजालपिनद्धाङ्गा ननृतुस्ते महौजसः ।
एते चान्ये च बहवो महापारिषदा नृप

ghaṇṭājālapinaddhāṅgā nanṛtuste mahaujasaḥ |
ete cānye ca bahavo mahāpāriṣadā nṛpa

उपतस्थुर्महात्मानं कार्तिकेयं यशस्विनम् ।
दिव्याश्चाप्यान्तरिक्षाश्च पार्थिवाश्चानिलोपमाः

upatasthurmahātmānaṃ kārtikeyaṃ yaśasvinam |
divyāścāpyāntarikṣāśca pārthivāścānilopamāḥ

व्यादिष्टा दैवतैः शूराः स्कन्दस्यानुचराऽभवन् ।
तादृशानां सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
अभिषिक्तं महात्मानं परिवार्योपतस्थिरे

vyādiṣṭā daivataiḥ śūrāḥ skandasyānucarā'bhavan |
tādṛśānāṃ sahasrāṇi prayutānyarbudāni ca |
abhiṣiktaṃ mahātmānaṃ parivāryopatasthire