अध्याय 13: अश्वत्थामा ब्रह्मशिर अस्त्र छोड़ता है

एवमुक्त्वा कुरुश्रेष्ठं सर्वयादवनन्दनः ।
सर्वायुधवरोपेतमारुरोह रथोत्तमम्

evamuktvā kuruśreṣṭhaṃ sarvayādavanandanaḥ |
sarvāyudhavaropetamāruroha rathottamam

युक्तं परमकाम्भोजैस्तुरगैर्हेममालिभिः ।
उदितादित्यसङ्काशं सर्वरत्नविभूषितम्

yuktaṃ paramakāmbhojaisturagairhemamālibhiḥ |
uditādityasaṅkāśaṃ sarvaratnavibhūṣitam

दक्षिणे ह्यावहच्छैब्यः सुग्रीवः सव्यतो धुरम् ।
णर्ष्णिवाहौ तु तस्यास्तां मेघपुष्पबलाहकौ

dakṣiṇe hyāvahacchaibyaḥ sugrīvaḥ savyato dhuram |
ṇarṣṇivāhau tu tasyāstāṃ meghapuṣpabalāhakau

विश्वकर्मकृता दिव्या रत्नधातुविभूषिता ।
उच्छ्रिता च रथे तस्मिन्ध्वजयष्टिरदृश्यत

viśvakarmakṛtā divyā ratnadhātuvibhūṣitā |
ucchritā ca rathe tasmindhvajayaṣṭiradṛśyata

वैनतेयः स्थितस्तस्यां प्रभामण्डलरश्मिवान् ॥
तस्य सत्यवतः केतुर्भुजगारिरदृश्यत

vainateyaḥ sthitastasyāṃ prabhāmaṇḍalaraśmivān ||
tasya satyavataḥ keturbhujagāriradṛśyata

अथारोहद्धृषीकेशः केतुः सर्वधनुष्मताम् ।
अर्जुनः स च धर्मात्मा कुरुराजो युधिष्ठिरः

athārohaddhṛṣīkeśaḥ ketuḥ sarvadhanuṣmatām |
arjunaḥ sa ca dharmātmā kururājo yudhiṣṭhiraḥ

अशोभेतां महात्मानौ दाशार्हमभितः स्थितौ ।
रथस्थं शार्ङ्गधन्वानमश्विनाविव वासवम्

aśobhetāṃ mahātmānau dāśārhamabhitaḥ sthitau |
rathasthaṃ śārṅgadhanvānamaśvināviva vāsavam

उभावारोप्य दाशार्हः स्यन्दनं लोकपूजितम् ।
प्रतोदेन जवोपेतान्परमाश्वानचोदयत्

ubhāvāropya dāśārhaḥ syandanaṃ lokapūjitam |
pratodena javopetānparamāśvānacodayat

ते हयाः सहसोत्पेतुर्गृहीत्वा स्यन्दनोत्तमम् ।
आस्थितं पाण्डवेयाभ्यां यदूनामृषभेण च

te hayāḥ sahasotpeturgṛhītvā syandanottamam |
āsthitaṃ pāṇḍaveyābhyāṃ yadūnāmṛṣabheṇa ca

वहतां शार्ङ्गधन्वानमश्वानां शीघ्रगामिनाम् ।
प्रादुरासीन्महाञ्शब्दः पक्षिणां पततामिव

vahatāṃ śārṅgadhanvānamaśvānāṃ śīghragāminām |
prādurāsīnmahāñśabdaḥ pakṣiṇāṃ patatāmiva

ते समर्था महाबाहुं क्षणेन भरतर्षभ ।
भीमसेनं महेष्वासमनुसस्रुः सुवेगिताः

te samarthā mahābāhuṃ kṣaṇena bharatarṣabha |
bhīmasenaṃ maheṣvāsamanusasruḥ suvegitāḥ

क्रोधदीप्तं तु कौन्तेयं द्विषदर्थे समुद्यतम् ।
नाशक्नुवन्वारयितुं समेत्यापि महारथाः

krodhadīptaṃ tu kaunteyaṃ dviṣadarthe samudyatam |
nāśaknuvanvārayituṃ sametyāpi mahārathāḥ

स तेषामग्रतः शूरः श्रीमतां दृढधन्विनाम् ।
ययौ भागीरथीतीरं हरिभिर्भृशवेगितैः ।
यत्र स श्रूयते द्रौणिः पुत्रहन्ता दुरात्मवान्

sa teṣāmagrataḥ śūraḥ śrīmatāṃ dṛḍhadhanvinām |
yayau bhāgīrathītīraṃ haribhirbhṛśavegitaiḥ |
yatra sa śrūyate drauṇiḥ putrahantā durātmavān

स ददर्श महात्मानमुदकान्ते यशस्विनम् ।
कृष्णद्वैपायनं व्यासमासीनमृषिभिः सह

sa dadarśa mahātmānamudakānte yaśasvinam |
kṛṣṇadvaipāyanaṃ vyāsamāsīnamṛṣibhiḥ saha

तं चैव क्रूरकर्माणं घृताक्तं कुशचीरिणम् ।
रजसा ध्वस्तमासीनं ददर्श द्रौणिमन्तिके

taṃ caiva krūrakarmāṇaṃ ghṛtāktaṃ kuśacīriṇam |
rajasā dhvastamāsīnaṃ dadarśa drauṇimantike

तमभ्यधावत्कौन्तेयः प्रगृह्य सशरं धनुः ।
भीमसेनो महाबाहुस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत्

tamabhyadhāvatkaunteyaḥ pragṛhya saśaraṃ dhanuḥ |
bhīmaseno mahābāhustiṣṭhatiṣṭheti cābravīt

तं दृष्ट्वा भीमकर्माणं प्रगृहीतशरासनम् ।
भ्रातरौ पृष्ठतश्चास्य जनार्दनरथे स्थितौ ।
व्यथितात्माऽभवद्द्रौणिः प्राप्तं चेदममन्यत

taṃ dṛṣṭvā bhīmakarmāṇaṃ pragṛhītaśarāsanam |
bhrātarau pṛṣṭhataścāsya janārdanarathe sthitau |
vyathitātmā'bhavaddrauṇiḥ prāptaṃ cedamamanyata

स तद्दिव्यमदीनात्मा परमास्‌रमचिन्तयत् ।
जग्राह च शरैषीकां द्रौणिः सव्येन पाणिना

sa taddivyamadīnātmā paramās‌ramacintayat |
jagrāha ca śaraiṣīkāṃ drauṇiḥ savyena pāṇinā

स तामापदमासाद्य दिव्यमस्त्रमुदैरयत् ।
अमृष्यमाणस्ताञ्छूरान्दिव्यायुधधरान्स्थितान् ।
अपाण्डवायेति रुषा वाचमुत्सृज्य दारुणम्

sa tāmāpadamāsādya divyamastramudairayat |
amṛṣyamāṇastāñchūrāndivyāyudhadharānsthitān |
apāṇḍavāyeti ruṣā vācamutsṛjya dāruṇam

इत्युक्त्वा राजशार्दूल द्रोणपुत्रः प्रतापवान् ।
सर्वलोकप्रमोहार्थं तदस्‌रं प्रमुमोच ह

ityuktvā rājaśārdūla droṇaputraḥ pratāpavān |
sarvalokapramohārthaṃ tadas‌raṃ pramumoca ha

ततस्तस्यामिषीकायां पावकः समजायत ।
प्रधक्ष्यन्निव लोकांस्त्रीन्कालान्कयमोपमः

tatastasyāmiṣīkāyāṃ pāvakaḥ samajāyata |
pradhakṣyanniva lokāṃstrīnkālānkayamopamaḥ