अध्याय 94: कर्ण द्वारा द्रौपदी की प्रशंसा, भीम का क्रोध

या नः श्रुता मनुष्येषु स्त्रियो रूपेण संमताः ।
तासामेतादृशं कर्म न कस्याश्चन शुश्रुम

yā naḥ śrutā manuṣyeṣu striyo rūpeṇa saṃmatāḥ |
tāsāmetādṛśaṃ karma na kasyāścana śuśruma

क्रोधाविष्टेषु पार्थेषु धार्तराष्ट्रेषु चाप्यति ।
द्रौपदी पाण्डुपुत्राणां कृष्णा शान्तिरिहाभवत्

krodhāviṣṭeṣu pārtheṣu dhārtarāṣṭreṣu cāpyati |
draupadī pāṇḍuputrāṇāṃ kṛṣṇā śāntirihābhavat

अप्लवेऽम्भसि मग्नानामप्रतिष्ठे निमज्जताम् ।
पाञ्चाली पाण्डुपुत्राणां नौरेषां पारगाऽभवत्

aplave'mbhasi magnānāmapratiṣṭhe nimajjatām |
pāñcālī pāṇḍuputrāṇāṃ naureṣāṃ pāragā'bhavat

तद्वै श्रुत्वा भीमसेनः कुरुमध्येऽत्यमर्षणः ।
स्त्री गतिः पाण्डुपुत्राणामित्युवाच सुदुर्मनाः

tadvai śrutvā bhīmasenaḥ kurumadhye'tyamarṣaṇaḥ |
strī gatiḥ pāṇḍuputrāṇāmityuvāca sudurmanāḥ

त्रीणि ज्योतींषि पुरुष इति वै देवलोऽब्रवीत् ।
अपत्यं कर्म विद्या च यतः सृष्टाः प्रजास्ततः

trīṇi jyotīṃṣi puruṣa iti vai devalo'bravīt |
apatyaṃ karma vidyā ca yataḥ sṛṣṭāḥ prajāstataḥ

अमेध्ये वै गतप्रामे शून्ये ज्ञातिभिरुज्झिते ।
देहे त्रितयमेवैतत्पुरुषस्योपयुज्यते

amedhye vai gataprāme śūnye jñātibhirujjhite |
dehe tritayamevaitatpuruṣasyopayujyate

तन्नो ज्योतिरभिहतं दाराणामभिमर्शनात् ।
धनञ्जय कथं स्वित्स्यादपत्यमभिमृष्टजम्

tanno jyotirabhihataṃ dārāṇāmabhimarśanāt |
dhanañjaya kathaṃ svitsyādapatyamabhimṛṣṭajam

न चैवोक्ता न चानुक्ता हीनतः परुषा गिरः ।
भारत प्रतिजल्पन्ति सदा तूत्तमपूरुषाः

na caivoktā na cānuktā hīnataḥ paruṣā giraḥ |
bhārata pratijalpanti sadā tūttamapūruṣāḥ

स्मरन्ति सुकृतान्येव न वैराणि कृतान्यपि ।
सन्तः प्रतिविजानन्तो लब्धसम्भावनाः स्वयम्

smaranti sukṛtānyeva na vairāṇi kṛtānyapi |
santaḥ prativijānanto labdhasambhāvanāḥ svayam

इहैवैतानहं सर्वान्हन्मि शत्रून्समागतान् ।
अथ निष्क्रम्य राजेन्द्र समूलान्हन्मि भारत

ihaivaitānahaṃ sarvānhanmi śatrūnsamāgatān |
atha niṣkramya rājendra samūlānhanmi bhārata

किं नो विवदितेनेह किमुक्तेन च भारत ।
अद्यैवैतान्निहन्मीह प्रशाधि पृथिवीमिमाम्

kiṃ no vivaditeneha kimuktena ca bhārata |
adyaivaitānnihanmīha praśādhi pṛthivīmimām

इत्युक्त्वा भीमसेनस्तु कनिष्ठैर्भ्रातृभिः सह ।
मृगमध्ये यथा सिंहो मुहुर्मुहुरुदैक्षत

ityuktvā bhīmasenastu kaniṣṭhairbhrātṛbhiḥ saha |
mṛgamadhye yathā siṃho muhurmuhurudaikṣata

सान्त्व्यमानो वीक्षमाणः पार्थेनाक्लिष्टकर्मणा ।
खिद्यत्येव महाबाहुरन्तर्दाहेन वीर्यवान्

sāntvyamāno vīkṣamāṇaḥ pārthenākliṣṭakarmaṇā |
khidyatyeva mahābāhurantardāhena vīryavān

क्रुद्धस्य तस्य स्रोतोभ्यः कर्णादिभ्यो नराधिप ।
सधूमः सस्फुलिङ्गार्चिः पावकः समजायत

kruddhasya tasya srotobhyaḥ karṇādibhyo narādhipa |
sadhūmaḥ sasphuliṅgārciḥ pāvakaḥ samajāyata

भ्रुकुटीकृतदुष्प्रेक्ष्यमभवत्तस्य तन्मुखम् ।
युगान्तकाले सम्प्राप्ते कृतान्तस्येव रूपिणः

bhrukuṭīkṛtaduṣprekṣyamabhavattasya tanmukham |
yugāntakāle samprāpte kṛtāntasyeva rūpiṇaḥ

युधिष्ठिरस्तमावार्य बाहुना बाहुशालिनम् ।
मैवमित्यब्रवीच्चैनं जोषमास्वेति भारत

yudhiṣṭhirastamāvārya bāhunā bāhuśālinam |
maivamityabravīccainaṃ joṣamāsveti bhārata

निवार्य च महाबाहुं कोपसंरक्तलोचनम् ।
पितरं समुपातिष्ठद्धृतराष्ट्रं कृताञ्जलिः

nivārya ca mahābāhuṃ kopasaṃraktalocanam |
pitaraṃ samupātiṣṭhaddhṛtarāṣṭraṃ kṛtāñjaliḥ