अध्याय 92: भीम, अर्जुन, सहदेव और नकुल की प्रतिज्ञाएँ

तथा तु दृष्ट्वा बहु तत्र देवीं
रोरूयमाणां कुररीमिवार्ताम् ।
नोचुर्वचः साध्वथवाऽप्यसाधु
महीक्षितो धार्तराष्ट्रस्य भीताः

tathā tu dṛṣṭvā bahu tatra devīṃ
rorūyamāṇāṃ kurarīmivārtām |
nocurvacaḥ sādhvathavā'pyasādhu
mahīkṣito dhārtarāṣṭrasya bhītāḥ

दृष्ट्वा तथा पार्थिवपुत्रपौत्रां-
स्तूष्णींभूतान्धृतराष्ट्रस्य पुत्रः ।
स्मयन्निवेदं वचनं बभाषे
पाञ्चालराजस्य सुतां तदानीम्

dṛṣṭvā tathā pārthivaputrapautrāṃ-
stūṣṇīṃbhūtāndhṛtarāṣṭrasya putraḥ |
smayannivedaṃ vacanaṃ babhāṣe
pāñcālarājasya sutāṃ tadānīm

तिष्ठत्वयं प्रश्न उदारसत्वे
भीमेऽर्जुने सहदेवे तथैव ।
पत्यौ च ते नकुले याज्ञसेनि
वदन्त्वेते वचनं त्वत्प्रसूतम्

tiṣṭhatvayaṃ praśna udārasatve
bhīme'rjune sahadeve tathaiva |
patyau ca te nakule yājñaseni
vadantvete vacanaṃ tvatprasūtam

अनीश्वरं विब्रुवन्त्वार्यमध्ये
युधिष्ठिरं तव पाञ्चालि हेतोः ।
कुर्वन्तु सर्वे चानृतं धर्मराजं
पाञ्चालि त्वं मोक्ष्यसे दासभावात्

anīśvaraṃ vibruvantvāryamadhye
yudhiṣṭhiraṃ tava pāñcāli hetoḥ |
kurvantu sarve cānṛtaṃ dharmarājaṃ
pāñcāli tvaṃ mokṣyase dāsabhāvāt

धर्मे स्थितो धर्मसुतो महात्मा
स्वयं चेदं कथयत्विन्द्रकल्पः ।
ईशो वा ते ह्यनीशोऽथवैष
वाक्यादस्य क्षिप्रमेकं भजस्व

dharme sthito dharmasuto mahātmā
svayaṃ cedaṃ kathayatvindrakalpaḥ |
īśo vā te hyanīśo'thavaiṣa
vākyādasya kṣipramekaṃ bhajasva

सर्वे हीमे कौरवेयाः सभायां
दुःखान्तरे वर्तमानास्तवैव ।
न विब्रुवन्त्यार्यसत्वा यथाव-
त्पतींश्च ते समवेक्ष्याल्पभाग्यान्

sarve hīme kauraveyāḥ sabhāyāṃ
duḥkhāntare vartamānāstavaiva |
na vibruvantyāryasatvā yathāva-
tpatīṃśca te samavekṣyālpabhāgyān

ततः सभ्याः कुरुराजस्य तस्य
वाक्यं सर्वे प्रशशंसुस्तथोच्चैः ।
चेलावेधांश्चापि चक्रुर्नदन्तो
हाहेत्यासीदपि चैवार्तनादः

tataḥ sabhyāḥ kururājasya tasya
vākyaṃ sarve praśaśaṃsustathoccaiḥ |
celāvedhāṃścāpi cakrurnadanto
hāhetyāsīdapi caivārtanādaḥ

श्रुत्वा तुं तद्वाक्यमनोहरं त-
द्धर्षश्चासीत्कौरवाणां सभायाम् ।
सर्वे चासन्पार्थिवाः प्रीतिमन्तः
कुरुश्रेष्ठं धार्मिकं पूजयन्तः

śrutvā tuṃ tadvākyamanoharaṃ ta-
ddharṣaścāsītkauravāṇāṃ sabhāyām |
sarve cāsanpārthivāḥ prītimantaḥ
kuruśreṣṭhaṃ dhārmikaṃ pūjayantaḥ

युधिष्ठिरं च ते सर्वे समुदैक्षन्त पार्थिवाः ।
किं नु वक्ष्यति धर्मज्ञ इति साचीकृताननाः

yudhiṣṭhiraṃ ca te sarve samudaikṣanta pārthivāḥ |
kiṃ nu vakṣyati dharmajña iti sācīkṛtānanāḥ

किं नु वक्ष्यति बीभत्सुरजितो युधि पाण्डवः ।
भीमसेनो यमौ चोभौ भृशं कौतूहलान्विताः

kiṃ nu vakṣyati bībhatsurajito yudhi pāṇḍavaḥ |
bhīmaseno yamau cobhau bhṛśaṃ kautūhalānvitāḥ

तस्मिन्नुपरते शब्दे भीमसेनोऽब्रवीदिदम् ।
प्रगृह्य रुचिरं दिव्यं भुजं चन्दनचर्चितम्

tasminnuparate śabde bhīmaseno'bravīdidam |
pragṛhya ruciraṃ divyaṃ bhujaṃ candanacarcitam

यद्येष गुरुरस्माकं धर्मराजो महामनाः ।
न प्रभुः स्यात्कुलस्यास्य न वयं मर्षयेमहि

yadyeṣa gururasmākaṃ dharmarājo mahāmanāḥ |
na prabhuḥ syātkulasyāsya na vayaṃ marṣayemahi

ईशो नः पुण्यतपसां प्राणानामपि चेश्वरः ।
मन्यते जितमात्मानं यद्येष विजिता वयम्

īśo naḥ puṇyatapasāṃ prāṇānāmapi ceśvaraḥ |
manyate jitamātmānaṃ yadyeṣa vijitā vayam

न हि मुच्येत मे जीवन्पदा भूमिमुपस्पृशन् ।
मर्त्यधर्मा परामृश्य पाञ्चाल्या मूर्धजानिमान्

na hi mucyeta me jīvanpadā bhūmimupaspṛśan |
martyadharmā parāmṛśya pāñcālyā mūrdhajānimān

पश्यध्वं ह्यायतौ वृत्तौ भुजौ मे परिघाविव ।
नैतयोरन्तरं प्राप्य मुच्येतापि शतक्रतुः

paśyadhvaṃ hyāyatau vṛttau bhujau me parighāviva |
naitayorantaraṃ prāpya mucyetāpi śatakratuḥ

धर्मपाशसितस्त्वेवमधिगच्छामि सङ्कटम् ।
गौरवेण निरुद्धश्च निग्रहादर्जुनस्य च

dharmapāśasitastvevamadhigacchāmi saṅkaṭam |
gauraveṇa niruddhaśca nigrahādarjunasya ca

धर्मराजनिसृष्टस्तु सिंहः क्षुद्रमृगानिव ।
धार्तराष्टारानिमान्पापान्निष्पषेयं तलासिभिः

dharmarājanisṛṣṭastu siṃhaḥ kṣudramṛgāniva |
dhārtarāṣṭārānimānpāpānniṣpaṣeyaṃ talāsibhiḥ

तमुवाच तदा भीष्मो द्रोणो विदुर एव च ।
क्षम्यतामिदमित्येवं सर्वं सम्भाव्यते त्वयि

tamuvāca tadā bhīṣmo droṇo vidura eva ca |
kṣamyatāmidamityevaṃ sarvaṃ sambhāvyate tvayi

त्रयः किलेमे ह्यधना भवन्ति ।
दासः पुत्रश्चास्वतन्त्रा च नारी ।
दासस्य पत्नी त्वधनस्य भद्रे
हीनश्वरा दासधनं च सर्वम्

trayaḥ kileme hyadhanā bhavanti |
dāsaḥ putraścāsvatantrā ca nārī |
dāsasya patnī tvadhanasya bhadre
hīnaśvarā dāsadhanaṃ ca sarvam

प्रविश्य राज्ञः परिवारं भजस्व
तत्ते कार्यं शिष्टमादिश्यतेऽत्र ।
ईशास्तु सर्वे तव राजपुत्रि
भवन्ति वै धार्तराष्ट्रा न पार्थाः

praviśya rājñaḥ parivāraṃ bhajasva
tatte kāryaṃ śiṣṭamādiśyate'tra |
īśāstu sarve tava rājaputri
bhavanti vai dhārtarāṣṭrā na pārthāḥ

अन्यं वृणीष्व पतिमाशु भामिनि
यस्माद्दास्यं न लभसि देवनेन ।
अवाच्या वै पतिषु कामवृत्ति-
र्नित्यं दास्ये विदितं तत्तवास्तु

anyaṃ vṛṇīṣva patimāśu bhāmini
yasmāddāsyaṃ na labhasi devanena |
avācyā vai patiṣu kāmavṛtti-
rnityaṃ dāsye viditaṃ tattavāstu

पराजितो नकुलो भीमसेनो
युधिष्ठरः सहदेवार्जुनौ च ।
दासीभूता त्वं हि वै याज्ञसेनि
पराजितास्ते पतयो नैव सन्ति

parājito nakulo bhīmaseno
yudhiṣṭharaḥ sahadevārjunau ca |
dāsībhūtā tvaṃ hi vai yājñaseni
parājitāste patayo naiva santi

प्रयोजनं जन्मनि किं न मन्यते
पराक्रमं पौरुषं चैव पार्थटः ।
पाञ्चाल्यस्य द्रुपदस्यात्मजामिमां
सभामध्ये यो व्यदेवीद्‌ग्लहेषु

prayojanaṃ janmani kiṃ na manyate
parākramaṃ pauruṣaṃ caiva pārthaṭaḥ |
pāñcālyasya drupadasyātmajāmimāṃ
sabhāmadhye yo vyadevīd‌glaheṣu

तद्वै श्रुत्वा भीमसेनोऽत्यमर्षी
भृशं निशश्वास तदाऽर्तरूपः ।
राजानुगो धर्मपाशानुबद्धो
दहन्निवैनं क्रोधसंरक्तदृष्टिः

tadvai śrutvā bhīmaseno'tyamarṣī
bhṛśaṃ niśaśvāsa tadā'rtarūpaḥ |
rājānugo dharmapāśānubaddho
dahannivainaṃ krodhasaṃraktadṛṣṭiḥ

नाहं कुप्ये सूतपुत्रस्य राज-
न्नेष सत्यं दासधर्मः प्रदिष्टः ।
किं विद्विषो वै मामेवं व्याहरेयु-
र्नादेवीस्त्वं यद्यनया नरेन्द्र

nāhaṃ kupye sūtaputrasya rāja-
nneṣa satyaṃ dāsadharmaḥ pradiṣṭaḥ |
kiṃ vidviṣo vai māmevaṃ vyāhareyu-
rnādevīstvaṃ yadyanayā narendra

भीमसेनवचः श्रुत्वा राजा दुर्योधनस्तदा ।
युधिष्ठिरमुवाचेदं तूष्णीम्भूतमचेतनम्

bhīmasenavacaḥ śrutvā rājā duryodhanastadā |
yudhiṣṭhiramuvācedaṃ tūṣṇīmbhūtamacetanam

भीमार्जुनौ यमौ चैव स्थितौ ते नृप शासने ।
प्रश्नं ब्रूहि च कृष्णां त्वमजितां यदि मन्यसे

bhīmārjunau yamau caiva sthitau te nṛpa śāsane |
praśnaṃ brūhi ca kṛṣṇāṃ tvamajitāṃ yadi manyase

एवमुक्त्वा तु कौन्येयमपोह्य वसनं स्वकम् ।
स्मयन्निवेक्ष्य पाञ्चालीमैश्वर्यमदमोहितः

evamuktvā tu kaunyeyamapohya vasanaṃ svakam |
smayannivekṣya pāñcālīmaiśvaryamadamohitaḥ

कदलीदण्डसदृशं सर्वलक्षणसंयुतम् ।
गजहस्तप्रतीकाशं वज्रप्रतिमगौरवम्

kadalīdaṇḍasadṛśaṃ sarvalakṣaṇasaṃyutam |
gajahastapratīkāśaṃ vajrapratimagauravam

अभ्युत्स्मयित्वा राधेयं भीममाधर्षयन्निव ।
द्रौपद्याः प्रेक्षमाणायाः सव्यमूरुमदर्शयत्

abhyutsmayitvā rādheyaṃ bhīmamādharṣayanniva |
draupadyāḥ prekṣamāṇāyāḥ savyamūrumadarśayat

भीमसेनस्तमालोक्य नेत्रे उत्फाल्य लोहिते ।
प्रोवाच राजमध्ये तं सभां विश्रावयन्निव

bhīmasenastamālokya netre utphālya lohite |
provāca rājamadhye taṃ sabhāṃ viśrāvayanniva

पितृभिः सह सालोक्यं मा स्म गच्छेद्वृकोदरः ।
यद्येतमूरुं गदया न भिन्द्यां ते महाहवे

pitṛbhiḥ saha sālokyaṃ mā sma gacchedvṛkodaraḥ |
yadyetamūruṃ gadayā na bhindyāṃ te mahāhave

क्रुद्धस्य तस्य सर्वेभ्यः स्रोतोभ्यः पावकार्चिषः ।
वृक्षस्येव विनिश्वेरुः कोटरेभ्यः प्रदह्यतः

kruddhasya tasya sarvebhyaḥ srotobhyaḥ pāvakārciṣaḥ |
vṛkṣasyeva viniśveruḥ koṭarebhyaḥ pradahyataḥ

परं भयं पश्यत भीमसेना-
त्तद्बुध्यध्वं पार्थिवाः प्रातिपेयाः ।
दैवेरितो नूनमयं पुरस्ता-
त्परोऽनयो भरतेषूदपादि

paraṃ bhayaṃ paśyata bhīmasenā-
ttadbudhyadhvaṃ pārthivāḥ prātipeyāḥ |
daiverito nūnamayaṃ purastā-
tparo'nayo bharateṣūdapādi

अतिद्यूतं कृतमिदं धार्तराष्ट्र
यस्मात्स्त्रियं विवदध्वं सभायाम् ।
योगक्षेमौ नश्यतो वः समग्रौ
पापान्मन्त्रान्कुरवो मन्त्रयन्ति

atidyūtaṃ kṛtamidaṃ dhārtarāṣṭra
yasmātstriyaṃ vivadadhvaṃ sabhāyām |
yogakṣemau naśyato vaḥ samagrau
pāpānmantrānkuravo mantrayanti

इमं धर्मं कुरवो जानताशु
ध्वस्ते धर्मे परिषत्सम्प्रदुष्येत् ।
इमां चेत्पूर्वं कितवोऽग्लहिष्य-
दीशोऽभविष्यदपराजितात्मा

imaṃ dharmaṃ kuravo jānatāśu
dhvaste dharme pariṣatsampraduṣyet |
imāṃ cetpūrvaṃ kitavo'glahiṣya-
dīśo'bhaviṣyadaparājitātmā

स्वप्ने यथैतद्विजितं धनं स्या-
देवं मन्ये यस्य दीव्यत्यनीशः ।
गान्धारराजस्य वचो निशम्य
धर्मादस्मात्कुरवो माऽपयात

svapne yathaitadvijitaṃ dhanaṃ syā-
devaṃ manye yasya dīvyatyanīśaḥ |
gāndhārarājasya vaco niśamya
dharmādasmātkuravo mā'payāta

भीमस्य वाक्ये तद्वदेवार्जुनस्य
स्थितोऽहं वै यमयोश्चैवमेव ।
युधिष्ठिरं ते प्रवदन्त्वनीश-
मथो दास्यान्मोक्षसे याज्ञसेनि

bhīmasya vākye tadvadevārjunasya
sthito'haṃ vai yamayoścaivameva |
yudhiṣṭhiraṃ te pravadantvanīśa-
matho dāsyānmokṣase yājñaseni

ईशो राजा पूर्वमासीद्‌ग्लहे नः
कुन्तीसुतो धर्मराजो महात्मा ।
ईशस्त्वयं कस्य पराजितात्मा
तज्जानीध्वं कुरवः सर्व एव

īśo rājā pūrvamāsīd‌glahe naḥ
kuntīsuto dharmarājo mahātmā |
īśastvayaṃ kasya parājitātmā
tajjānīdhvaṃ kuravaḥ sarva eva

दुश्शासन निबोधेदं वचनं वै प्रभाषितम् ।
किमनेन चिरं वीर नयस्व द्रपदात्मजाम् ।
दासीभावेन भुङ्क्ष्व त्वं यथेष्टं कुरुनन्दन

duśśāsana nibodhedaṃ vacanaṃ vai prabhāṣitam |
kimanena ciraṃ vīra nayasva drapadātmajām |
dāsībhāvena bhuṅkṣva tvaṃ yatheṣṭaṃ kurunandana

ततो गान्धारराजस्य पुत्रः शकुनिरब्रवीत् ।
साधु कर्ण महाबाहो यथेष्टं क्रियतामिति

tato gāndhārarājasya putraḥ śakunirabravīt |
sādhu karṇa mahābāho yatheṣṭaṃ kriyatāmiti

ततो दुश्शासनस्तूर्णं द्रुपदस्य सुतां बलात् ।
प्रवेशयितुमारब्धः स चकर्ष दुरात्मवान् ॥
ततो विक्रोशति तदा पाञ्चाली वरवर्णिनी

tato duśśāsanastūrṇaṃ drupadasya sutāṃ balāt |
praveśayitumārabdhaḥ sa cakarṣa durātmavān ||
tato vikrośati tadā pāñcālī varavarṇinī

परित्रायस्व मां भीष्ण द्रोण द्रौणे तथा कृप ।
परित्रायस्व विदुर धर्मिष्ठो धर्मवत्सल

paritrāyasva māṃ bhīṣṇa droṇa drauṇe tathā kṛpa |
paritrāyasva vidura dharmiṣṭho dharmavatsala

धृतराष्ट्र महाराज परित्रायस्व वै स्नुषाम् ।
गान्धारि त्वं महाभागे सर्वज्ञे सर्वदर्शिनि ।
पिरत्रायस्व मां भीरुं सुयोधनभयार्दिताम्

dhṛtarāṣṭra mahārāja paritrāyasva vai snuṣām |
gāndhāri tvaṃ mahābhāge sarvajñe sarvadarśini |
piratrāyasva māṃ bhīruṃ suyodhanabhayārditām

त्वमार्ये वीरजननि किं मां पश्यसि यादवीम् ।
क्लिश्यमानामनार्येण न त्रायसिव वधूं स्वकाम्

tvamārye vīrajanani kiṃ māṃ paśyasi yādavīm |
kliśyamānāmanāryeṇa na trāyasiva vadhūṃ svakām

यदि लालप्यमानां मां न कश्चित्किञ्चिदब्रवीत् ।
हा हताऽस्मि सुमन्दात्मा सुयोधनवशं गता

yadi lālapyamānāṃ māṃ na kaścitkiñcidabravīt |
hā hatā'smi sumandātmā suyodhanavaśaṃ gatā

न वै पाण्डुर्नरपतिर्न धर्मो न च देवराट् ।
न चायुर्नाश्विनौ वाऽपि परित्रायन्ति वै स्नुषाम् ॥
धिक्कष्टं यदि जीवेयं मन्दभाग्या पतिव्रता

na vai pāṇḍurnarapatirna dharmo na ca devarāṭ |
na cāyurnāśvinau vā'pi paritrāyanti vai snuṣām ||
dhikkaṣṭaṃ yadi jīveyaṃ mandabhāgyā pativratā

शृणोमि वाक्यं तव राजपुत्रि
नेमे पार्थाः किञ्चिदपि ब्रुवन्ति ।
सा त्वं प्रियार्थं शृणु वाक्यमेत-
द्यदुच्यते पापमतिः कृतघ्नः

śṛṇomi vākyaṃ tava rājaputri
neme pārthāḥ kiñcidapi bruvanti |
sā tvaṃ priyārthaṃ śṛṇu vākyameta-
dyaducyate pāpamatiḥ kṛtaghnaḥ

सुयोधनः सानुचरः सुदुष्टः
सहैव राजा निकृतः सूनुना च
यद्येष वाचं महदुच्यमानां
न श्रोष्यते पापमतिः सुदुष्टः

suyodhanaḥ sānucaraḥ suduṣṭaḥ
sahaiva rājā nikṛtaḥ sūnunā ca
yadyeṣa vācaṃ mahaducyamānāṃ
na śroṣyate pāpamatiḥ suduṣṭaḥ

इत्येवमुक्त्वा द्रुपदस्य पुत्रीं
क्षत्ताऽब्रवीद्धृतराष्ट्रस्य पुत्रम् ।

ityevamuktvā drupadasya putrīṃ
kṣattā'bravīddhṛtarāṣṭrasya putram |

मा क्लिश्यतां वै द्रुपदस्य पुत्रीं
मा त्वं चरीं द्रक्ष्यसि राजपुत्र

mā kliśyatāṃ vai drupadasya putrīṃ
mā tvaṃ carīṃ drakṣyasi rājaputra

यद्येवं त्वं महाराज सङ्क्लेशयसि द्रौपदीम् ।
अचिरेणैव कालेन पुत्रस्ते सह मन्त्रिभिः ।
गमिष्यति क्षयं पापः पाण्डवक्षयकारणात्

yadyevaṃ tvaṃ mahārāja saṅkleśayasi draupadīm |
acireṇaiva kālena putraste saha mantribhiḥ |
gamiṣyati kṣayaṃ pāpaḥ pāṇḍavakṣayakāraṇāt

भीमार्जुनाभ्यां क्रुद्धाभ्यां माद्रीपुत्रद्वयेन च ।
तस्मान्निवारय सुतं मा विनाशं विचिन्तय

bhīmārjunābhyāṃ kruddhābhyāṃ mādrīputradvayena ca |
tasmānnivāraya sutaṃ mā vināśaṃ vicintaya

एतच्छुत्वा मन्दबुद्धिर्नोत्तरं किञ्चिदब्रवीत् ।
ततो दुर्योधनस्तत्र दैवमोहबलात्कृतः

etacchutvā mandabuddhirnottaraṃ kiñcidabravīt |
tato duryodhanastatra daivamohabalātkṛtaḥ

अचिन्त्य क्षत्तुर्वचनं हर्षेणायतलोचनः ।
ऊरू दर्शयते पापो द्रौपद्या वै मुहुर्मुहुः

acintya kṣatturvacanaṃ harṣeṇāyatalocanaḥ |
ūrū darśayate pāpo draupadyā vai muhurmuhuḥ

ऊरौ सन्दर्श्यमाने तु निरीक्ष्य तु सुयोधनम् ।
वृकोदरस्तदालोक्य नेत्रे चोल्फाल्य लोहिते

ūrau sandarśyamāne tu nirīkṣya tu suyodhanam |
vṛkodarastadālokya netre colphālya lohite

एतत्समीक्ष्यात्मनि चावमानं
नियम्य मन्युं बलनान्स मानी ।
राजानुजः संसदि कौरवाणां
विनिष्क्रमन्वाक्यमुवाच भीमः

etatsamīkṣyātmani cāvamānaṃ
niyamya manyuṃ balanānsa mānī |
rājānujaḥ saṃsadi kauravāṇāṃ
viniṣkramanvākyamuvāca bhīmaḥ

अहं दुर्योधनं हन्ता कर्णं हन्ता धनञ्जयः ।
शकुनिं चाक्षकितवं सहदेवो हनिष्यति

ahaṃ duryodhanaṃ hantā karṇaṃ hantā dhanañjayaḥ |
śakuniṃ cākṣakitavaṃ sahadevo haniṣyati

दुश्शासनस्य रुधिरं पास्यामि मृगराडिव

duśśāsanasya rudhiraṃ pāsyāmi mṛgarāḍiva

भीमसेन न ते सन्ति येषां वैरं त्वया सह ।
नन्दा गृहेषु न बुद्ध्यन्ते महद्भयम्

bhīmasena na te santi yeṣāṃ vairaṃ tvayā saha |
nandā gṛheṣu na buddhyante mahadbhayam

नैव वाचा व्यवसितं भीम विज्ञायते सताम् ।
यदि स्थास्यन्ति सङ्ग्रामे क्षत्रधर्मेण वै सह

naiva vācā vyavasitaṃ bhīma vijñāyate satām |
yadi sthāsyanti saṅgrāme kṣatradharmeṇa vai saha

दुर्योधनस्य कर्णस्य शकुनेश्च दुरात्मनः ।
दुश्शासनचतुर्थानां भूमिः पास्यति शोणितम्

duryodhanasya karṇasya śakuneśca durātmanaḥ |
duśśāsanacaturthānāṃ bhūmiḥ pāsyati śoṇitam

असूयितारं वक्तारं प्रहृष्टानां दुरात्मनाम् ।
भीमसेन नियोगात्ते हन्ताऽहं कर्णमाहवे

asūyitāraṃ vaktāraṃ prahṛṣṭānāṃ durātmanām |
bhīmasena niyogātte hantā'haṃ karṇamāhave

कर्णं कर्णानुगांश्चैव रणे हन्ताऽस्मि पत्रिभिः ।
ये चान्ये विप्रयोत्स्यन्ति बुद्धिमोहेन मां नृपाः ।
तान्स्म सर्वञ्छितैर्बाणैर्नेताऽस्मि यमसादनम्

karṇaṃ karṇānugāṃścaiva raṇe hantā'smi patribhiḥ |
ye cānye viprayotsyanti buddhimohena māṃ nṛpāḥ |
tānsma sarvañchitairbāṇairnetā'smi yamasādanam

चलेद्वि हिमवान्स्थानान्निष्प्रभः स्याद्दिवाकरः ।
शैत्यं सोमात्प्रणश्येत मत्सत्यं विचलेद्यदि

caledvi himavānsthānānniṣprabhaḥ syāddivākaraḥ |
śaityaṃ somātpraṇaśyeta matsatyaṃ vicaledyadi

उत्युक्तवति पार्थे तु श्रीमान्माद्रवतीसुतः ।
प्रगृह्य विपुलं बाहुं सहदेवः प्रतापवान्

utyuktavati pārthe tu śrīmānmādravatīsutaḥ |
pragṛhya vipulaṃ bāhuṃ sahadevaḥ pratāpavān

सौबलस्य वधप्रेप्सुरिदं वचनमब्रवीत् ।
क्रोधसंरक्तनयनो निश्वस्य च मुहुर्मुहुः

saubalasya vadhaprepsuridaṃ vacanamabravīt |
krodhasaṃraktanayano niśvasya ca muhurmuhuḥ

यानक्षान्मन्यसे मूढ गान्धाराणां यशोहर ।
नैते ह्यक्षाः शिता वाणास्त्वयैते समरे धृताः

yānakṣānmanyase mūḍha gāndhārāṇāṃ yaśohara |
naite hyakṣāḥ śitā vāṇāstvayaite samare dhṛtāḥ

यथा चैवोक्तवान्भीमस्त्वामुद्दिश्य सबान्धवम् ।
कर्ताऽहं कर्मणा चास्य कुरुकार्याणि सर्वशः ।
यदि स्थस्यासि सङ्ग्रामे क्षत्रधर्मेण सौबल

yathā caivoktavānbhīmastvāmuddiśya sabāndhavam |
kartā'haṃ karmaṇā cāsya kurukāryāṇi sarvaśaḥ |
yadi sthasyāsi saṅgrāme kṣatradharmeṇa saubala

सहदेववचः श्रुत्वा नकुलोऽपि विशाम्पते ।
दर्शनीयतमो नॄणामिदं वचनमब्रवीत्

sahadevavacaḥ śrutvā nakulo'pi viśāmpate |
darśanīyatamo nṝṇāmidaṃ vacanamabravīt

सुतेयं यज्ञसेनस्य द्यूतेऽस्मिन्धृतराष्ट्रजैः ।
यैर्वाचः श्राविता रूक्षा धूर्तैर्दुर्योधनप्रियैः

suteyaṃ yajñasenasya dyūte'smindhṛtarāṣṭrajaiḥ |
yairvācaḥ śrāvitā rūkṣā dhūrtairduryodhanapriyaiḥ

धार्तराष्ट्रान्सुदुर्वृत्तान्मुमूर्षून्कालचोदितान् ।
दर्शयिष्यामि भूयिष्ठमहं वैवस्वतक्षयम्

dhārtarāṣṭrānsudurvṛttānmumūrṣūnkālacoditān |
darśayiṣyāmi bhūyiṣṭhamahaṃ vaivasvatakṣayam

उलूकं च दुरात्मानं सौबलस्य प्रियं सुतम् ।
हन्ताऽहमस्मि समरे मम शत्रुं नराधमम्

ulūkaṃ ca durātmānaṃ saubalasya priyaṃ sutam |
hantā'hamasmi samare mama śatruṃ narādhamam

निदेशाद्धर्मराजस्य द्रौपद्याः पदवीं चरन् ।
नर्धार्तराष्टां पृथिवीं कर्तास्मि नचिरादिवा

nideśāddharmarājasya draupadyāḥ padavīṃ caran |
nardhārtarāṣṭāṃ pṛthivīṃ kartāsmi nacirādivā

यस्माच्चोरुं दर्शयसे यस्माच्चोरुं निरीक्षसे ।
तस्मात्तव ह्यधर्मिष्ठ ऊरौ मृत्युर्भविष्यति

yasmāccoruṃ darśayase yasmāccoruṃ nirīkṣase |
tasmāttava hyadharmiṣṭha ūrau mṛtyurbhaviṣyati

यस्माच्चैवं क्लेशयति भ्राता ते मां दुरात्मवान् ।
तस्मादुधिरमेवास्य पास्यते वै वृकोदरः

yasmāccaivaṃ kleśayati bhrātā te māṃ durātmavān |
tasmādudhiramevāsya pāsyate vai vṛkodaraḥ

इमं च पापिष्ठमतिं कर्णं समुतबान्धवम् ।
सामात्यं सपरीवारं हनिष्यति धनञ्जयः

imaṃ ca pāpiṣṭhamatiṃ karṇaṃ samutabāndhavam |
sāmātyaṃ saparīvāraṃ haniṣyati dhanañjayaḥ

क्षुद्रधर्मं नैकृतिकं शकुनिं पापचेतसम् ।
सहदेवो रणे क्रुद्धो हनिष्यति सबान्धवम्

kṣudradharmaṃ naikṛtikaṃ śakuniṃ pāpacetasam |
sahadevo raṇe kruddho haniṣyati sabāndhavam

एवमुक्ते तु वचने द्रौपद्या धर्मशीलया ।
ततोऽन्तरिक्षात्सुमहत्पुष्पवर्षमवापततम्

evamukte tu vacane draupadyā dharmaśīlayā |
tato'ntarikṣātsumahatpuṣpavarṣamavāpatatam

तेषां तु वचनं श्रुत्वा नोचुस्तत्र सभासदः ।
अर्जुनस्य भयाद्राजन्नभून्निश्शब्दमत्र वै

teṣāṃ tu vacanaṃ śrutvā nocustatra sabhāsadaḥ |
arjunasya bhayādrājannabhūnniśśabdamatra vai