अध्याय 90: द्रौपदी श्रीकृष्ण को पुकारती हैं, रक्षा होती है

भवन्ति गेहे बन्धक्यः कितवानां युधिष्ठिर ।
भवन्ति दीव्यन्ति दया चैवास्ति तावस्वपि

bhavanti gehe bandhakyaḥ kitavānāṃ yudhiṣṭhira |
bhavanti dīvyanti dayā caivāsti tāvasvapi

काश्यो यद्धनमाहार्षीद्द्रव्यं यच्चान्यदुत्तमम् ।
तथाऽन्ये पृथिवीपाला यानि रत्नान्युपाहरन्

kāśyo yaddhanamāhārṣīddravyaṃ yaccānyaduttamam |
tathā'nye pṛthivīpālā yāni ratnānyupāharan

वाहनानि धनं चैव कवचान्यायुधानि च ।
राज्यमात्मा वयं चैव कैतवेन हृतं परैः

vāhanāni dhanaṃ caiva kavacānyāyudhāni ca |
rājyamātmā vayaṃ caiva kaitavena hṛtaṃ paraiḥ

न च मे तत्र कोपोऽभूत्सर्वस्येशो हि नो भवान् ।
इमं त्वतिक्रमं मन्यो द्रौपदी यत्र पण्यते

na ca me tatra kopo'bhūtsarvasyeśo hi no bhavān |
imaṃ tvatikramaṃ manyo draupadī yatra paṇyate

एषा ह्यनर्हती बाला पाण्डवान्प्राप्य कौरवैः ।
त्वत्कृते क्लिश्यते क्षुद्रैर्नृशंसैरकृतात्मभिः

eṣā hyanarhatī bālā pāṇḍavānprāpya kauravaiḥ |
tvatkṛte kliśyate kṣudrairnṛśaṃsairakṛtātmabhiḥ

अस्याः कृते मन्युरयं त्वयि राजन्निपात्यते ।
बाहू ते सम्प्रधक्ष्यामि सहदेवाग्निमानयः

asyāḥ kṛte manyurayaṃ tvayi rājannipātyate |
bāhū te sampradhakṣyāmi sahadevāgnimānayaḥ

न पुरा भीमसेन त्वमीदृशीर्वदिता गिरः ।
परैस्ते नाशितं नूनं नृशंसैर्धर्मगौरवम्

na purā bhīmasena tvamīdṛśīrvaditā giraḥ |
paraiste nāśitaṃ nūnaṃ nṛśaṃsairdharmagauravam

न सकामाः परो कार्या धर्ममेवाचरोत्तमम् ।
भ्रातरं धार्मिकं ज्येष्ठं कोऽतिवर्तितुमर्हति

na sakāmāḥ paro kāryā dharmamevācarottamam |
bhrātaraṃ dhārmikaṃ jyeṣṭhaṃ ko'tivartitumarhati

आहूतो हि परै राजा क्षात्रं व्रतमनुस्मरन् ।
दीव्यते परकामेन तन्नः कीर्तिकरं महत्

āhūto hi parai rājā kṣātraṃ vratamanusmaran |
dīvyate parakāmena tannaḥ kīrtikaraṃ mahat

एवमस्मिन्कृतं विद्यां यदि नाहं धनञ्जय ।
दीप्तेऽग्नौ सहितौ बाहू निर्दहेयं बलादिव

evamasminkṛtaṃ vidyāṃ yadi nāhaṃ dhanañjaya |
dīpte'gnau sahitau bāhū nirdaheyaṃ balādiva

तथा तान्दुः खितान्दृष्ट्वा पाण्डवान्धृतराष्ट्रजः ।
कृष्यमाणां च पाञ्चालीं विकर्ण इदमब्रवीत्

tathā tānduḥ khitāndṛṣṭvā pāṇḍavāndhṛtarāṣṭrajaḥ |
kṛṣyamāṇāṃ ca pāñcālīṃ vikarṇa idamabravīt

याज्ञसेन्या यदुक्तं तद्वाक्यं विब्रूत पार्थिवाः ।
अविवेकेन वाक्यस्य नरकः सद्य एव नः

yājñasenyā yaduktaṃ tadvākyaṃ vibrūta pārthivāḥ |
avivekena vākyasya narakaḥ sadya eva naḥ

भीष्मश्च धृतराष्ट्रश्च कुरुवृद्धतमावुभौ ।
समेत्य नाहतुः किञ्चिद्विदुरश्च महामतिः

bhīṣmaśca dhṛtarāṣṭraśca kuruvṛddhatamāvubhau |
sametya nāhatuḥ kiñcidviduraśca mahāmatiḥ

भारद्वाजश्च सर्वेषामाचार्यः कृप एव च ।
कुत एतावपि प्रश्नं नाहतुर्द्विजसत्तमौ

bhāradvājaśca sarveṣāmācāryaḥ kṛpa eva ca |
kuta etāvapi praśnaṃ nāhaturdvijasattamau

ये त्वन्ये पृथिवीपालाः समेताः सर्वतोदिशम् ।
कामक्रोधौ समुत्सृज्य ते ब्रुवन्तु यथामति

ye tvanye pṛthivīpālāḥ sametāḥ sarvatodiśam |
kāmakrodhau samutsṛjya te bruvantu yathāmati

यदितं द्रौपदी वाक्यमुक्तवत्यसकृच्छुभा ।
विमृश्य कस्य कः पक्षः पार्थिवा वदतोत्तरम्

yaditaṃ draupadī vākyamuktavatyasakṛcchubhā |
vimṛśya kasya kaḥ pakṣaḥ pārthivā vadatottaram

एवं स बहुशः सर्वानुक्तवांस्तान्सभासदः ।
न च ते पृथिवीपालास्तमूचुः साध्वसाधु वा

evaṃ sa bahuśaḥ sarvānuktavāṃstānsabhāsadaḥ |
na ca te pṛthivīpālāstamūcuḥ sādhvasādhu vā

उक्त्वाऽसकृत्तथा सर्वान्विकर्णः पृथिवीपतीन् ।
पाणौ पाणिं विनिष्पिष्य निःश्वसन्निदमब्रवीत्

uktvā'sakṛttathā sarvānvikarṇaḥ pṛthivīpatīn |
pāṇau pāṇiṃ viniṣpiṣya niḥśvasannidamabravīt

विब्रूत पृथिवीपाला वाक्यं मा वा कथञ्चनि ।
मन्ये न्याय्यं यदत्राहं तद्वि वक्ष्यामि कौरवाः

vibrūta pṛthivīpālā vākyaṃ mā vā kathañcani |
manye nyāyyaṃ yadatrāhaṃ tadvi vakṣyāmi kauravāḥ

चत्वार्याहुर्नश्रेष्ठा व्यसनानि महीक्षिताम् ।
मृगयां पानमक्षांश्च ग्राम्ये चैवातिरक्तताम्

catvāryāhurnaśreṣṭhā vyasanāni mahīkṣitām |
mṛgayāṃ pānamakṣāṃśca grāmye caivātiraktatām

एतेषु हि नरः सक्तो धर्ममुत्सृज्य वर्तते ।
यथाऽयुक्तेन च कृतां क्रियां लोको न मन्यते

eteṣu hi naraḥ sakto dharmamutsṛjya vartate |
yathā'yuktena ca kṛtāṃ kriyāṃ loko na manyate

तथेयं पाण्डुपुत्रेण व्यसने वर्तता भृशम् ।
समाहूतेन कितवैरास्थितो द्रौपदीपणः

tatheyaṃ pāṇḍuputreṇa vyasane vartatā bhṛśam |
samāhūtena kitavairāsthito draupadīpaṇaḥ

साधारणी च सर्वेषां पाण्डवानामनिन्दिता ।
जितेन पूर्वं चानेन पाण्डवेन कृतः पणः

sādhāraṇī ca sarveṣāṃ pāṇḍavānāmaninditā |
jitena pūrvaṃ cānena pāṇḍavena kṛtaḥ paṇaḥ

इयं च कीर्तिता कृष्णा सौबलेन पणार्थिना ।
एतत्सर्वं विचार्याहं मन्ये न विजितामिमाम्

iyaṃ ca kīrtitā kṛṣṇā saubalena paṇārthinā |
etatsarvaṃ vicāryāhaṃ manye na vijitāmimām

एतच्छ्रुत्वा महान्नादः सभ्यानामुदतिष्ठत ।
विकर्णं शंसमानानां सौबलं चापि निन्दताम्

etacchrutvā mahānnādaḥ sabhyānāmudatiṣṭhata |
vikarṇaṃ śaṃsamānānāṃ saubalaṃ cāpi nindatām

तस्मिन्नुपरते शब्दे राधेयः क्रोधमूर्छितः ।
प्रगृह्य रुचिरं बाहुमिदं वचनमब्रवीत्

tasminnuparate śabde rādheyaḥ krodhamūrchitaḥ |
pragṛhya ruciraṃ bāhumidaṃ vacanamabravīt

दृश्यन्ते वै विकर्णेह वैकृतानि बहून्यपि ।
तज्जातस्तद्विनाशाय यथाऽग्निररणिप्रजः

dṛśyante vai vikarṇeha vaikṛtāni bahūnyapi |
tajjātastadvināśāya yathā'gniraraṇiprajaḥ

एते न किञ्चिदप्याहुश्चोदिता ह्यपि कृष्णया ।
धर्मेण विजितामेतां मन्यन्ते द्रपदात्मजाम्

ete na kiñcidapyāhuścoditā hyapi kṛṣṇayā |
dharmeṇa vijitāmetāṃ manyante drapadātmajām

त्वं तु केवलबाल्येन धार्तराष्ट्र विदीर्यसे ।
यद्ब्रवीषि सभाम्ध्ये बालः स्थविरभाषितम्

tvaṃ tu kevalabālyena dhārtarāṣṭra vidīryase |
yadbravīṣi sabhāmdhye bālaḥ sthavirabhāṣitam

न च धर्म यथावत्त्वं कृष्णां च जितेति सुमन्दधीः ।
यद्ब्रवीषि जितां कृष्णां न जितेति सुमन्दधीः

na ca dharma yathāvattvaṃ kṛṣṇāṃ ca jiteti sumandadhīḥ |
yadbravīṣi jitāṃ kṛṣṇāṃ na jiteti sumandadhīḥ

कथं ह्यविजितां कृष्णां मन्यसे धृतराष्ट्रज ।
यदा सभायां सर्वस्वं न्यस्तवान्पाण्डवाग्रजः

kathaṃ hyavijitāṃ kṛṣṇāṃ manyase dhṛtarāṣṭraja |
yadā sabhāyāṃ sarvasvaṃ nyastavānpāṇḍavāgrajaḥ

अभ्यन्तर च सर्वस्वे द्रौपदी भरतर्षभ ।
एवं धर्मजितां कृष्णां मन्यसे न जितां कथम्

abhyantara ca sarvasve draupadī bharatarṣabha |
evaṃ dharmajitāṃ kṛṣṇāṃ manyase na jitāṃ katham

कीर्तिता द्रौपदी वाचा अनुज्ञाता च पाण्डवैः ।
भवत्यविजिता केन हेतुनैषा मता तव

kīrtitā draupadī vācā anujñātā ca pāṇḍavaiḥ |
bhavatyavijitā kena hetunaiṣā matā tava

मन्यसे वा सभामेतामानीतामेकवाससम् ।
अधर्मेणेति तत्रापि शृणु मे वाक्यमुत्तमम्

manyase vā sabhāmetāmānītāmekavāsasam |
adharmeṇeti tatrāpi śṛṇu me vākyamuttamam

एको भर्ता स्त्रिया देवैर्विहितः कुरुनन्दन ।
इयं त्वनेकवशगा बन्धकीति विनिश्चिता

eko bhartā striyā devairvihitaḥ kurunandana |
iyaṃ tvanekavaśagā bandhakīti viniścitā

अस्याः सभामानयनं न चित्रमिति मे मतिः ।
एकाम्बरधरत्वं वाऽप्यथवाऽपि विवस्त्रता

asyāḥ sabhāmānayanaṃ na citramiti me matiḥ |
ekāmbaradharatvaṃ vā'pyathavā'pi vivastratā

यच्चैषां द्रविणं किञ्चिद्य चैषा ये च पाण्डवाः ।
सौबलेनेह तत्सर्वं धर्मेण विजितं वसु

yaccaiṣāṃ draviṇaṃ kiñcidya caiṣā ye ca pāṇḍavāḥ |
saubaleneha tatsarvaṃ dharmeṇa vijitaṃ vasu

दुःशासन सुबालोऽयं विकर्णः प्राज्ञवादिकः ।
पाण्डवानां च वासांसि द्रौपद्याश्चाप्युपाहर

duḥśāsana subālo'yaṃ vikarṇaḥ prājñavādikaḥ |
pāṇḍavānāṃ ca vāsāṃsi draupadyāścāpyupāhara

तच्छ्रुत्वा पाण्डवाः सर्वे स्वानि वासांसि भारत ।
अवकीर्योत्तरीयाणि सभायां समुपाविशन्

tacchrutvā pāṇḍavāḥ sarve svāni vāsāṃsi bhārata |
avakīryottarīyāṇi sabhāyāṃ samupāviśan

ततो दुःशासनो राजन्द्रौपद्या वसनं बलात् ।
सभामध्ये सभाक्षिप्य व्यपाक्रष्टुं प्रचक्रमे

tato duḥśāsano rājandraupadyā vasanaṃ balāt |
sabhāmadhye sabhākṣipya vyapākraṣṭuṃ pracakrame

आकृष्यमाणे वसने विललाप सुदुःखिता ।
ज्ञातं मया वसिष्ठेन पुरा गीतं महात्मना

ākṛṣyamāṇe vasane vilalāpa suduḥkhitā |
jñātaṃ mayā vasiṣṭhena purā gītaṃ mahātmanā

महत्यापदि सम्प्राप्ते स्मर्तव्यो भगवान्हरिः ।
इति निश्चित्य मनसा शरणागतवत्सलम् ।
आकृष्यमाणे वसने द्रौपदी कृष्णमस्तरत्

mahatyāpadi samprāpte smartavyo bhagavānhariḥ |
iti niścitya manasā śaraṇāgatavatsalam |
ākṛṣyamāṇe vasane draupadī kṛṣṇamastarat

शङ्खचक्रगदापाणे द्वारकानिलयाच्युत ।
गोविन्द पुण्डरीकाक्ष रक्ष मां शरणागताम्

śaṅkhacakragadāpāṇe dvārakānilayācyuta |
govinda puṇḍarīkākṣa rakṣa māṃ śaraṇāgatām

हा कृष्ण द्वारकावासिन्क्वासि यादवन्दन ।
इमामवस्थां सम्प्राप्तामनाथां किमुपेक्षसे

hā kṛṣṇa dvārakāvāsinkvāsi yādavandana |
imāmavasthāṃ samprāptāmanāthāṃ kimupekṣase

गोविन्द द्वारकावासिन्कृष्ण गोपीजनप्रिय ।
कौरवैः परिभूतां मां किं न जानासि केशव

govinda dvārakāvāsinkṛṣṇa gopījanapriya |
kauravaiḥ paribhūtāṃ māṃ kiṃ na jānāsi keśava

हे नाथ हे रमानाथ व्रजनाथार्तिनाशन ।
कौरवार्णवमग्नां मामुद्धरस्व जनार्दन

he nātha he ramānātha vrajanāthārtināśana |
kauravārṇavamagnāṃ māmuddharasva janārdana

कृष्णकृष्ण महायोगिन्विश्वात्मन्विश्वभावन ।
प्रपन्नां पाहि गोविन्द कुरुमध्येऽवसीदतीम्

kṛṣṇakṛṣṇa mahāyoginviśvātmanviśvabhāvana |
prapannāṃ pāhi govinda kurumadhye'vasīdatīm

इत्यनुस्मृत्य कृष्णं सा हरिं त्रिभुवनेश्वरम् ।
प्रारुदद्दुःखिता राजन्मुखमाच्छाद्य भामिनी

ityanusmṛtya kṛṣṇaṃ sā hariṃ tribhuvaneśvaram |
prārudadduḥkhitā rājanmukhamācchādya bhāminī

तस्य प्रसाद्द्रौपद्याः कृष्यमाणेऽम्बरे तदा ।
तद्रूपमपरे वस्त्रं प्रादुरासीदनेकशः

tasya prasāddraupadyāḥ kṛṣyamāṇe'mbare tadā |
tadrūpamapare vastraṃ prādurāsīdanekaśaḥ

नानारागविरागाणि वसनान्यथ वै प्रभो ।
प्रादुर्भवन्ति शतशो धर्मस्य परिपालनात्

nānārāgavirāgāṇi vasanānyatha vai prabho |
prādurbhavanti śataśo dharmasya paripālanāt

ततो हलहलाशब्दस्तत्रासीद्घोरदर्शनः ।
तदद्भुततमं लोके वीक्ष्य सर्वे महीभृतः

tato halahalāśabdastatrāsīdghoradarśanaḥ |
tadadbhutatamaṃ loke vīkṣya sarve mahībhṛtaḥ

शशंसुर्द्रौपदीं तत्र कुत्सन्तो धृतराष्ट्रजम् ।
धिग्धिगित्यशिवां वाचमुत्सृजन्कौरवान्प्रति

śaśaṃsurdraupadīṃ tatra kutsanto dhṛtarāṣṭrajam |
dhigdhigityaśivāṃ vācamutsṛjankauravānprati

यदा तु वाससां राशिः सभामध्ये समाचितः ।
तदा दुःशासनः श्रान्तो व्रीडितः समुपाविशत्

yadā tu vāsasāṃ rāśiḥ sabhāmadhye samācitaḥ |
tadā duḥśāsanaḥ śrānto vrīḍitaḥ samupāviśat

शशाप तत्र भीमस्तु राजमध्ये बृहत्स्वनः ।
क्रोधाद्विस्फुरमाणौष्ठो विनिष्पिष्य करे करम्

śaśāpa tatra bhīmastu rājamadhye bṛhatsvanaḥ |
krodhādvisphuramāṇauṣṭho viniṣpiṣya kare karam

इदं मे वाक्यमादध्वं क्षत्रिया लोकवासिनः ।
नोक्तपूर्वं नरैरन्यैर्न चान्यो यद्वदिष्यति

idaṃ me vākyamādadhvaṃ kṣatriyā lokavāsinaḥ |
noktapūrvaṃ narairanyairna cānyo yadvadiṣyati

यद्येतदेवमुक्त्वाऽहं न कुर्यां पृथिवीश्वराः ।
पितामहानां पूर्वेषां नाहं गतिमवाप्नुयाम्

yadyetadevamuktvā'haṃ na kuryāṃ pṛthivīśvarāḥ |
pitāmahānāṃ pūrveṣāṃ nāhaṃ gatimavāpnuyām

अस्य पापस्य दुर्बुद्धेर्भारतापसदस्य च ।
न पिबेयं बलाद्वक्षो भित्त्वा चेद्रुधिरं युधि

asya pāpasya durbuddherbhāratāpasadasya ca |
na pibeyaṃ balādvakṣo bhittvā cedrudhiraṃ yudhi

तस्य ते तद्वचः श्रुत्वा रौद्रं लोमप्रहर्षणम्
प्रचक्रुर्बहुलां पूजां कुसन्तो धृतराष्ट्रजम्

tasya te tadvacaḥ śrutvā raudraṃ lomapraharṣaṇam
pracakrurbahulāṃ pūjāṃ kusanto dhṛtarāṣṭrajam

न विब्रुवन्ति कौरव्याः प्रश्नमेतमिति स्म ह ।
सुजनः क्रोशति स्मात्र धृतराष्ट्रं विगर्हयन्

na vibruvanti kauravyāḥ praśnametamiti sma ha |
sujanaḥ krośati smātra dhṛtarāṣṭraṃ vigarhayan

ततो बाहू समुक्षिप्य निवार्य च सभासदः ।
विदुरः सर्वधर्मज्ञ इदं वचनमब्रवीत् ।

tato bāhū samukṣipya nivārya ca sabhāsadaḥ |
viduraḥ sarvadharmajña idaṃ vacanamabravīt |

द्रौपदी प्रश्नमुक्त्वैवं रोरवीति त्वनाथवत् ।
न च विब्रूत तं प्रश्नं सभ्या धर्मोऽत्र पीड्यते

draupadī praśnamuktvaivaṃ roravīti tvanāthavat |
na ca vibrūta taṃ praśnaṃ sabhyā dharmo'tra pīḍyate

सभां प्रपद्यते प्रश्नः प्रज्वलन्निव हव्यवाद् ।
तं वै सत्येन धर्मेण सभ्याः प्रशमयन्त्युत

sabhāṃ prapadyate praśnaḥ prajvalanniva havyavād |
taṃ vai satyena dharmeṇa sabhyāḥ praśamayantyuta

धर्म्यं प्रश्नमतो ब्रूयादार्यः सत्येन मानवः ।
विब्रूयुस्तत्र तं प्रश्नं कामक्रोधबलातिगाः

dharmyaṃ praśnamato brūyādāryaḥ satyena mānavaḥ |
vibrūyustatra taṃ praśnaṃ kāmakrodhabalātigāḥ

विकर्णेन यथाप्रज्ञमुक्तः प्रश्नो नराधिपाः ।
भवन्तोऽपि हि तं प्रश्नं विब्रुवन्तु यथामति

vikarṇena yathāprajñamuktaḥ praśno narādhipāḥ |
bhavanto'pi hi taṃ praśnaṃ vibruvantu yathāmati

यो हि प्रश्नं न विब्रूयाद्धर्मदर्शी सभां गतः ।
अनृते या फलावाप्तिस्तस्याः सोऽर्धं समश्नुते

yo hi praśnaṃ na vibrūyāddharmadarśī sabhāṃ gataḥ |
anṛte yā phalāvāptistasyāḥ so'rdhaṃ samaśnute

यः पुनर्वितथं ब्रूयाद्धर्मदशीं सभां गतः ।
अनृतस्य फलं कृत्स्नं स प्राप्नोतीति निश्चयः

yaḥ punarvitathaṃ brūyāddharmadaśīṃ sabhāṃ gataḥ |
anṛtasya phalaṃ kṛtsnaṃ sa prāpnotīti niścayaḥ

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
प्रह्लादस्य च संवादं मुनेराङ्गिरसस्य च

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam |
prahlādasya ca saṃvādaṃ munerāṅgirasasya ca

प्रह्लादो नाम दैत्येन्द्रस्तस्य पुत्रो विरोचनः ।
कन्याहेतोराङ्गिरसं सुधन्वानमुपाद्रवत्

prahlādo nāma daityendrastasya putro virocanaḥ |
kanyāhetorāṅgirasaṃ sudhanvānamupādravat

अहं ज्यायानहं ज्यायानिति कन्येप्सया तदा ।
तयोर्देवनमत्रासीत्प्राणयोरिति नः श्रुतम्

ahaṃ jyāyānahaṃ jyāyāniti kanyepsayā tadā |
tayordevanamatrāsītprāṇayoriti naḥ śrutam

तयोः प्रश्नविवादोऽभूत्प्रह्लादं तावपृच्छताम् ।
ज्यायान्क आवयोरेकः प्रश्नं प्रब्रूहि मा मृषा

tayoḥ praśnavivādo'bhūtprahlādaṃ tāvapṛcchatām |
jyāyānka āvayorekaḥ praśnaṃ prabrūhi mā mṛṣā

स वै विवदनाद्भीतः सुधन्वानं विलोकयन् ।
तं सुधन्वाब्रवीत्क्रुद्धो ब्रह्मदम्ड इव ज्वलन्

sa vai vivadanādbhītaḥ sudhanvānaṃ vilokayan |
taṃ sudhanvābravītkruddho brahmadamḍa iva jvalan

यदि वै वक्ष्यसि मृषा प्रह्लादाथ न वक्ष्यसि
शतघा ते शिरो वज्री वज्रेण प्रहरिष्यति

yadi vai vakṣyasi mṛṣā prahlādātha na vakṣyasi
śataghā te śiro vajrī vajreṇa prahariṣyati

सुधन्वना तथोक्तः सन्व्यथितोऽश्वत्थपर्णवत् ।
जगाम कश्यपं दैत्यः परिप्रष्टुं महौजसम्

sudhanvanā tathoktaḥ sanvyathito'śvatthaparṇavat |
jagāma kaśyapaṃ daityaḥ paripraṣṭuṃ mahaujasam

त्वं वै धर्मस्य विज्ञाता दैवस्येहासुरस्य च ।
ब्राह्मणस्य महाभाग धर्मकृच्छ्रमिदं शृणु

tvaṃ vai dharmasya vijñātā daivasyehāsurasya ca |
brāhmaṇasya mahābhāga dharmakṛcchramidaṃ śṛṇu

यो वै प्रश्नं न विब्रूयाद्वितथं चैव निर्दिशेत् ।
के वै तस्य परे लोकास्तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः

yo vai praśnaṃ na vibrūyādvitathaṃ caiva nirdiśet |
ke vai tasya pare lokāstanmamācakṣva pṛcchataḥ

जानन्नविब्रुवन्प्रश्नान्कामात्क्रोधाद्भयात्तथा ।
सहस्रं वारुणान्पाशानात्मनि प्रतिमुञ्चति

jānannavibruvanpraśnānkāmātkrodhādbhayāttathā |
sahasraṃ vāruṇānpāśānātmani pratimuñcati

साक्षी वा विब्रुवन्साक्ष्यं गोकर्णशिथिलश्वरन् ।
सहस्रं वारुणान्पाशानात्मनि प्रतिमुञ्जति

sākṣī vā vibruvansākṣyaṃ gokarṇaśithilaśvaran |
sahasraṃ vāruṇānpāśānātmani pratimuñjati

तस्य संवत्सरे पूर्णे पाश एकः प्रमुच्यते ।
तस्मात्सत्यं तु वक्तव्यं जानता सत्यमुञ्जसा

tasya saṃvatsare pūrṇe pāśa ekaḥ pramucyate |
tasmātsatyaṃ tu vaktavyaṃ jānatā satyamuñjasā

विद्धो धर्मो ह्यधर्मेण सभां यत्रोपपद्यते ।
न चास्य शल्यं कृन्तन्ति विद्धास्तत्र सभासदः

viddho dharmo hyadharmeṇa sabhāṃ yatropapadyate |
na cāsya śalyaṃ kṛntanti viddhāstatra sabhāsadaḥ

अर्धं हरति वै श्रेष्ठः पादो भवति कर्तृषु ।
पादश्चैव सभासत्सु ये न निन्दन्ति निन्दितम्

ardhaṃ harati vai śreṣṭhaḥ pādo bhavati kartṛṣu |
pādaścaiva sabhāsatsu ye na nindanti ninditam

अनेना भवति श्रेष्ठो मुच्यन्ते च सभासदः ।
एनो गच्छति कर्तारं निन्दार्हो यत्र निन्द्यते

anenā bhavati śreṣṭho mucyante ca sabhāsadaḥ |
eno gacchati kartāraṃ nindārho yatra nindyate

वितथं तु वदेयुर्ये धर्मं प्रह्लाद पृच्छते ।
इष्टापूर्तं च ते घ्न्ति सप्तसप्त परावरान्

vitathaṃ tu vadeyurye dharmaṃ prahlāda pṛcchate |
iṣṭāpūrtaṃ ca te ghnti saptasapta parāvarān

हृतस्वस्य हि यद्दुःखं हतपुत्रस्य चैव यत् ।
ऋणिनः प्रति यच्चैव स्वार्थाद्धष्टस्य चैव यत्

hṛtasvasya hi yadduḥkhaṃ hataputrasya caiva yat |
ṛṇinaḥ prati yaccaiva svārthāddhaṣṭasya caiva yat

स्त्रियाः पत्या विहीनाया राज्ञा ग्रस्तस्य चैव यत् ।
अपुत्रायाश्च यद्दुःखं व्याघ्राघ्रातस्य चैव यत्

striyāḥ patyā vihīnāyā rājñā grastasya caiva yat |
aputrāyāśca yadduḥkhaṃ vyāghrāghrātasya caiva yat

अध्यूढायाश्च यद्दुःखं व्याघ्राघ्रातस्य चैव यत्
एतानि वै समान्याहुर्दुःखानि त्रिदिवेश्वराः

adhyūḍhāyāśca yadduḥkhaṃ vyāghrāghrātasya caiva yat
etāni vai samānyāhurduḥkhāni tridiveśvarāḥ

तानि सर्वाणि दुःखानि प्राप्नोति वितथं ब्रुवन् ।
समक्षदर्शनात्साक्षी श्रवणाच्चेति धारणात्

tāni sarvāṇi duḥkhāni prāpnoti vitathaṃ bruvan |
samakṣadarśanātsākṣī śravaṇācceti dhāraṇāt

तस्मात्सत्यं ब्रुवत्साक्षी धर्मार्थाभ्यां न हीयते ।
कश्यपस्य वचः श्रुत्वा प्रह्लादः पुत्रमब्रवीत्

tasmātsatyaṃ bruvatsākṣī dharmārthābhyāṃ na hīyate |
kaśyapasya vacaḥ śrutvā prahlādaḥ putramabravīt

श्रेयान्सुधन्वा त्वत्तो वै मत्तः श्रेयांस्तथाङ्गिराः ।
माता सुधन्वाऽयं प्राणानामीश्वरस्तव
विरोचन सुधन्वाऽयं प्राणानामीश्वरस्तव

śreyānsudhanvā tvatto vai mattaḥ śreyāṃstathāṅgirāḥ |
mātā sudhanvā'yaṃ prāṇānāmīśvarastava
virocana sudhanvā'yaṃ prāṇānāmīśvarastava

सुधन्वोवाच ।
पुत्रस्नेहं पिरत्यज्य यस्त्वं धर्मे व्यवस्थितः ।
अनुजानामि ते पुत्रं जीवत्वेव शतं समाः

sudhanvovāca |
putrasnehaṃ piratyajya yastvaṃ dharme vyavasthitaḥ |
anujānāmi te putraṃ jīvatveva śataṃ samāḥ

एवं वै परमं धर्मं श्रुत्वा सर्वे सभासदः ।
यथाप्रश्नं तु कृष्णाया मन्यध्वं तत्र किं परम्

evaṃ vai paramaṃ dharmaṃ śrutvā sarve sabhāsadaḥ |
yathāpraśnaṃ tu kṛṣṇāyā manyadhvaṃ tatra kiṃ param

विदुरस्य वचः श्रुत्वा नोचुः किञ्चन पार्थिवाः ।
कर्णो दुःशासनं त्वाह कृष्णं दासीं गृहान्नय

vidurasya vacaḥ śrutvā nocuḥ kiñcana pārthivāḥ |
karṇo duḥśāsanaṃ tvāha kṛṣṇaṃ dāsīṃ gṛhānnaya

तां वेपमानां सव्रीडां प्रलपन्तीं स्म पाण्डवान् ।
दुःशासनः सभामध्ये विचकर्ष तपस्विनीम्

tāṃ vepamānāṃ savrīḍāṃ pralapantīṃ sma pāṇḍavān |
duḥśāsanaḥ sabhāmadhye vicakarṣa tapasvinīm