अध्याय 89: द्रौपदी को सभा में घसीटकर लाया जाता है

एहि क्षत्तर्द्रौपदीमानस्व
प्रियां भार्यां संमतां पाण्डवानाम् ।
संमार्जतां वेश्म परैतु शीघ्रं
तत्रास्तु दासीभिरपुण्यशीला

ehi kṣattardraupadīmānasva
priyāṃ bhāryāṃ saṃmatāṃ pāṇḍavānām |
saṃmārjatāṃ veśma paraitu śīghraṃ
tatrāstu dāsībhirapuṇyaśīlā

दर्विभाषं भाषितं त्वादृशेन
न मन्द सम्बुद्ध्यसि पाशबद्धः ।
प्रपाते त्वं लम्बमानो न वेत्सि
व्याघ्रान्मृगः कोपयसेऽतिवेलम्

darvibhāṣaṃ bhāṣitaṃ tvādṛśena
na manda sambuddhyasi pāśabaddhaḥ |
prapāte tvaṃ lambamāno na vetsi
vyāghrānmṛgaḥ kopayase'tivelam

आशीविषास्ते शिरसि पूर्णकोपा महाविषाः ।
मा कोपिष्ठाः सुमन्दात्मन्मा गमस्त्वं यमक्षयम्

āśīviṣāste śirasi pūrṇakopā mahāviṣāḥ |
mā kopiṣṭhāḥ sumandātmanmā gamastvaṃ yamakṣayam

न हि दासीत्वमापन्ना कृष्णा भवितुमर्हति ।
जनीशेन हि राज्ञैषा पणे न्यस्तेति मे मतिः

na hi dāsītvamāpannā kṛṣṇā bhavitumarhati |
janīśena hi rājñaiṣā paṇe nyasteti me matiḥ

अयं दत्ते वेणुरिवात्मघाती
फलं राजा धृतराष्ट्रस्य पुत्रः ।
द्यूतं हि वैराय महाभयाय
मत्तो न बुध्यत्ययमन्तकालम्

ayaṃ datte veṇurivātmaghātī
phalaṃ rājā dhṛtarāṣṭrasya putraḥ |
dyūtaṃ hi vairāya mahābhayāya
matto na budhyatyayamantakālam

नारुन्तुदः स्यान्न नृशंसवादी
न हीनताः परमभ्याददीत ।
ययास्य वाचा पर उद्विजेत
न तां वदेदुशती पापलोक्याम्

nāruntudaḥ syānna nṛśaṃsavādī
na hīnatāḥ paramabhyādadīta |
yayāsya vācā para udvijeta
na tāṃ vadeduśatī pāpalokyām

समुच्चरन्त्यतिवादाश्च वक्त्रा-
ध्यौराहतः शोचति रात्र्यहानि ।
परस्य नामर्मसु ते पतन्ति
तान्पण्डितो नावसृजेत्परेषु

samuccarantyativādāśca vaktrā-
dhyaurāhataḥ śocati rātryahāni |
parasya nāmarmasu te patanti
tānpaṇḍito nāvasṛjetpareṣu

अजो हि शस्त्रमगिलत्किलैकः
शस्त्रे विपन्ने शिरसास्य भूमौ ।
निकृन्तनं स्वस्य कण्ठस्य घोरं
तद्वद्वेरं मा कृथाः पाण्डुपुत्रैः

ajo hi śastramagilatkilaikaḥ
śastre vipanne śirasāsya bhūmau |
nikṛntanaṃ svasya kaṇṭhasya ghoraṃ
tadvadveraṃ mā kṛthāḥ pāṇḍuputraiḥ

न किञ्चिदित्थं प्रवदन्ति पार्था
वनेचरं वा गृहमेधिनं वा ।
तपस्विनं वा परिपूर्णविद्यं
भषन्ति हैवं श्वनराः सदैव

na kiñciditthaṃ pravadanti pārthā
vanecaraṃ vā gṛhamedhinaṃ vā |
tapasvinaṃ vā paripūrṇavidyaṃ
bhaṣanti haivaṃ śvanarāḥ sadaiva

द्वारं सुघोरं नरकस्य जिह्यं
न बुध्यते धृतराष्ट्रस्य पुत्रः ।
तमन्वेतारो बहवः कुरूणां
द्यूतोदये सह दुःशासनेन

dvāraṃ sughoraṃ narakasya jihyaṃ
na budhyate dhṛtarāṣṭrasya putraḥ |
tamanvetāro bahavaḥ kurūṇāṃ
dyūtodaye saha duḥśāsanena

मज्जन्त्यलाबूनि शिलाः प्लवन्ते
मुह्यन्ति नावोम्भसि शश्वदेव ।
मूढो राजा धृतराष्ट्रस्य पुत्रो
न मे वाचः पथ्यरूपाः शृणोति

majjantyalābūni śilāḥ plavante
muhyanti nāvombhasi śaśvadeva |
mūḍho rājā dhṛtarāṣṭrasya putro
na me vācaḥ pathyarūpāḥ śṛṇoti

अन्तो नूं भवितायं करूणां
सुदारुणः सर्वहरो विनाशः ।
वाचः काव्याः सुहृदां पथ्यरूपा
न श्रूयन्ते वर्धते लोभ एव

anto nūṃ bhavitāyaṃ karūṇāṃ
sudāruṇaḥ sarvaharo vināśaḥ |
vācaḥ kāvyāḥ suhṛdāṃ pathyarūpā
na śrūyante vardhate lobha eva

धिगस्तु क्षत्तारमिति ब्रुवाणो
दर्पेण मत्तो धृतराष्ट्रस्य पुत्रः ।
अवैक्षत प्रातिकामीं सभाया-
मुवाच चैनं परमार्यमध्ये

dhigastu kṣattāramiti bruvāṇo
darpeṇa matto dhṛtarāṣṭrasya putraḥ |
avaikṣata prātikāmīṃ sabhāyā-
muvāca cainaṃ paramāryamadhye

त्वं प्रातिकामिन्द्रौपदीमानयस्व
न ते भयं विद्यते पाण्डवेभ्यः ।
क्षत्ता ह्ययं विवदत्येव भीतो
न चास्माकं वृद्धिकामः सदैव

tvaṃ prātikāmindraupadīmānayasva
na te bhayaṃ vidyate pāṇḍavebhyaḥ |
kṣattā hyayaṃ vivadatyeva bhīto
na cāsmākaṃ vṛddhikāmaḥ sadaiva

एवमुक्तः प्रातिकामी स सूतः
प्रायाच्छीघ्रं राजवचो निशम्य ।
प्रविश्य च श्वेव हि सिंहगेष्ठं
समासदन्महिषीं पाण्डवानाम्

evamuktaḥ prātikāmī sa sūtaḥ
prāyācchīghraṃ rājavaco niśamya |
praviśya ca śveva hi siṃhageṣṭhaṃ
samāsadanmahiṣīṃ pāṇḍavānām

युधिष्ठिरो द्यूतमदेन मत्तो
दुर्योधनो द्रौपदि त्वामजैषीत् ।
सा त्वं प्रपद्यस्व धृतराष्ट्रस्य वेश्म
नयामि त्वां कर्मणि याज्ञसेनि

yudhiṣṭhiro dyūtamadena matto
duryodhano draupadi tvāmajaiṣīt |
sā tvaṃ prapadyasva dhṛtarāṣṭrasya veśma
nayāmi tvāṃ karmaṇi yājñaseni

कथं त्वेवं वदसि प्रातिकामि-
को हि दीव्येद्भार्यया राजपुत्रः ।
मूडो राजा द्यूतमदेन मत्तो
ह्यभून्नान्यत्कैतवमस्य किञ्चित्

kathaṃ tvevaṃ vadasi prātikāmi-
ko hi dīvyedbhāryayā rājaputraḥ |
mūḍo rājā dyūtamadena matto
hyabhūnnānyatkaitavamasya kiñcit

यदा नाभूत्कैतवमन्यदस्य
तदाऽदेवीत्पाण्डवोऽजातशत्रुः ।
न्यस्ताः पूर्वं भ्रातरस्तेन राज्ञा
स्वयं चात्मा त्वमथो राजपुत्रि

yadā nābhūtkaitavamanyadasya
tadā'devītpāṇḍavo'jātaśatruḥ |
nyastāḥ pūrvaṃ bhrātarastena rājñā
svayaṃ cātmā tvamatho rājaputri

गच्छ त्वं कितवं गत्वा सभायां पृच्छ सूतज ।
किं तु पूर्वं पराजैषीरात्मानमथवा नु माम्

gaccha tvaṃ kitavaṃ gatvā sabhāyāṃ pṛccha sūtaja |
kiṃ tu pūrvaṃ parājaiṣīrātmānamathavā nu mām

एतज्ज्ञात्वा समागच्छ ततो मां नयं सूतज ।
ज्ञात्वा चिकीर्षितमहं राज्ञो यास्यामि दुःखिता

etajjñātvā samāgaccha tato māṃ nayaṃ sūtaja |
jñātvā cikīrṣitamahaṃ rājño yāsyāmi duḥkhitā

सभां गत्वा स चोवाच द्रौपद्यस्तद्वचस्तदा ।
युधिष्ठिरं नरेनद्राणां मध्ये स्थितमिदं वचः

sabhāṃ gatvā sa covāca draupadyastadvacastadā |
yudhiṣṭhiraṃ narenadrāṇāṃ madhye sthitamidaṃ vacaḥ

कस्येशो नः पराजैषीरिति त्वामाह द्रौपदी ।
किं नु पूर्वं पराजैषीरात्मानमथवापि माम्

kasyeśo naḥ parājaiṣīriti tvāmāha draupadī |
kiṃ nu pūrvaṃ parājaiṣīrātmānamathavāpi mām

युधिष्ठिरस्तु निश्चेता गतसत्व इवाभवत् ।
न तं सूतं प्रत्युवाच वचनं साध्वसाधु वा

yudhiṣṭhirastu niścetā gatasatva ivābhavat |
na taṃ sūtaṃ pratyuvāca vacanaṃ sādhvasādhu vā

इहैवागत्य पाञ्चाली प्रश्नमेनं प्रभाषताम् ।
इहैव सर्वे शृण्वन्तु तस्याश्चैतस्य यद्वचः

ihaivāgatya pāñcālī praśnamenaṃ prabhāṣatām |
ihaiva sarve śṛṇvantu tasyāścaitasya yadvacaḥ

स गत्वा राजभवनं दुर्योधनवशानुगः ।
उवाच द्रौपदीं सूतः प्रातिकामी व्यथन्निव

sa gatvā rājabhavanaṃ duryodhanavaśānugaḥ |
uvāca draupadīṃ sūtaḥ prātikāmī vyathanniva

सभ्यास्त्वमी राजपुत्र्याह्वयन्ति
मन्ये प्राप्तः संशयः कौरवाणाम् ।
न वै समृद्दिं पालयते लघीयान्
यस्त्वां सभां नेष्यति राजपुत्रि

sabhyāstvamī rājaputryāhvayanti
manye prāptaḥ saṃśayaḥ kauravāṇām |
na vai samṛddiṃ pālayate laghīyān
yastvāṃ sabhāṃ neṣyati rājaputri

एवं नूनं व्यदधात्संविधाता
स्पर्शावुभौ स्पृशतो वृद्धबालौ ।
धर्मं त्वेकं परमं प्राह लोके
स नः शमं धास्यति गोप्यमानः

evaṃ nūnaṃ vyadadhātsaṃvidhātā
sparśāvubhau spṛśato vṛddhabālau |
dharmaṃ tvekaṃ paramaṃ prāha loke
sa naḥ śamaṃ dhāsyati gopyamānaḥ

सोऽयं धर्मो मा त्यगात्कौरवान्वै
सभ्यान्गत्वा पृच्छ धर्म्यं वचो मे ।
ते मां ब्रूयुर्निश्चितं तत्करिष्ये
धर्मात्मानो नीतिमन्तो वरिष्ठाः

so'yaṃ dharmo mā tyagātkauravānvai
sabhyāngatvā pṛccha dharmyaṃ vaco me |
te māṃ brūyurniścitaṃ tatkariṣye
dharmātmāno nītimanto variṣṭhāḥ

श्रुत्वा सूतस्तद्वचो याज्ञसेन्याः
सभां गत्वा प्राह वाक्यं तदानीम् ।
अधोमुखास्ते न च किञ्चिदूचु-
र्निर्बन्धं तं धार्तराष्ट्रस्य बुद्ध्वा

śrutvā sūtastadvaco yājñasenyāḥ
sabhāṃ gatvā prāha vākyaṃ tadānīm |
adhomukhāste na ca kiñcidūcu-
rnirbandhaṃ taṃ dhārtarāṣṭrasya buddhvā

युधिष्ठिरस्तु तच्छ्रुत्वा दुर्योधनचिकीर्षितम् ।
द्रौपद्याः संमतं दूतं प्राहिणोद्भरतर्षभ

yudhiṣṭhirastu tacchrutvā duryodhanacikīrṣitam |
draupadyāḥ saṃmataṃ dūtaṃ prāhiṇodbharatarṣabha

एकवस्त्र त्वधोनीवो रोदमाना रजस्वला ।
सभामागम्य पाञ्चालि श्वशुरस्याग्रतो भव

ekavastra tvadhonīvo rodamānā rajasvalā |
sabhāmāgamya pāñcāli śvaśurasyāgrato bhava

अथ त्वामागतां दृष्ट्वा राजपुत्रीं सभां तदा ।
सभ्याः सर्वे विनिन्देरन्मनोर्भिर्धृतराष्ट्रजम्

atha tvāmāgatāṃ dṛṣṭvā rājaputrīṃ sabhāṃ tadā |
sabhyāḥ sarve vininderanmanorbhirdhṛtarāṣṭrajam

स गत्वा त्वरितं दूतः कृष्णाया भवनं नृप ।
न्यवेदयन्मतं धीमान्धर्मराजस्य निश्चितम्

sa gatvā tvaritaṃ dūtaḥ kṛṣṇāyā bhavanaṃ nṛpa |
nyavedayanmataṃ dhīmāndharmarājasya niścitam

पाण्डवाश्च महात्मानो दीना दुःखसमन्विताः ।
सत्येनातिपरीताङ्गा नोदीक्षन्ते स्म किञ्चन

pāṇḍavāśca mahātmāno dīnā duḥkhasamanvitāḥ |
satyenātiparītāṅgā nodīkṣante sma kiñcana

ततस्त्वेषां मुखमालोक्य राजा
दुर्योधनः सूतमुवाच हृष्टः ।
इहैवैतामानय प्रातिकामिन्
प्रत्यक्षमस्याः कुरवो ब्रुवन्तः

tatastveṣāṃ mukhamālokya rājā
duryodhanaḥ sūtamuvāca hṛṣṭaḥ |
ihaivaitāmānaya prātikāmin
pratyakṣamasyāḥ kuravo bruvantaḥ

ततः सूतस्तस्य वशानुगामी
भीतश्च कोपाद्द्रुपदात्मजायाः ।
विहाय मानं पुनरेव सभ्या-
नुवाच कृष्णां किमहं ब्रवीमि

tataḥ sūtastasya vaśānugāmī
bhītaśca kopāddrupadātmajāyāḥ |
vihāya mānaṃ punareva sabhyā-
nuvāca kṛṣṇāṃ kimahaṃ bravīmi

दुःशासनैष मम सूतपुत्रो
वृकोदरादुद्विजतेऽल्पचेताः ।
स्वयं प्रगृह्यानय याज्ञसेनीं
किं ते करिष्यन्त्यवशाः सपत्नाः

duḥśāsanaiṣa mama sūtaputro
vṛkodarādudvijate'lpacetāḥ |
svayaṃ pragṛhyānaya yājñasenīṃ
kiṃ te kariṣyantyavaśāḥ sapatnāḥ

ततः समुत्थाय स राजपुत्रः
श्रुत्वा भ्रातुः शासनं रक्तदृष्टिः ।
प्रविश्य तद्वेश्म महारथाना-
मित्यब्रवीद्द्रौपदीं राजपुत्रीम्

tataḥ samutthāya sa rājaputraḥ
śrutvā bhrātuḥ śāsanaṃ raktadṛṣṭiḥ |
praviśya tadveśma mahārathānā-
mityabravīddraupadīṃ rājaputrīm

एह्येहि पाञ्चालि राजपुत्रीम् ।
दुर्योधनं पश्य विमुक्तलज्जा ।
कुरून्भजस्वायतपत्रनेत्रे
धर्मेण लब्धाऽसि सभां परैहि

ehyehi pāñcāli rājaputrīm |
duryodhanaṃ paśya vimuktalajjā |
kurūnbhajasvāyatapatranetre
dharmeṇa labdhā'si sabhāṃ paraihi

ततः समुत्थाय सुदूर्मनाः सा
विवर्णमामृज्य मुखं करेण ।
आर्ता प्रदुद्राव यतः स्त्रियस्ता
वृद्धस्य राज्ञः कुरुपुङ्गवस्य

tataḥ samutthāya sudūrmanāḥ sā
vivarṇamāmṛjya mukhaṃ kareṇa |
ārtā pradudrāva yataḥ striyastā
vṛddhasya rājñaḥ kurupuṅgavasya

ततो जवेनाभिससार रोषा-
द्दुःशासनस्तामभिगर्जमानः ।
दीर्घेषु नीलेष्वथ चोर्मिमत्सु
जग्राह केशेषु नरेन्द्रपत्नीम्

tato javenābhisasāra roṣā-
dduḥśāsanastāmabhigarjamānaḥ |
dīrgheṣu nīleṣvatha cormimatsu
jagrāha keśeṣu narendrapatnīm

ये राजसूयावभृथे जलेन
महाक्रतौ मन्त्रपूतेन सिक्ताः ।
ते पाण्डवानां परिभूय वीर्यं
बलात्प्रमृष्टा धृतराष्ट्रजेन

ye rājasūyāvabhṛthe jalena
mahākratau mantrapūtena siktāḥ |
te pāṇḍavānāṃ paribhūya vīryaṃ
balātpramṛṣṭā dhṛtarāṣṭrajena

स तां पराकृष्य सभासमीप-
मानीय कृष्णामतिदीर्घकेशीम् ।
दुःशासनो नाथवतीमनाथव-
च्चकर्ष वायुः कदलीमिवार्ताम्

sa tāṃ parākṛṣya sabhāsamīpa-
mānīya kṛṣṇāmatidīrghakeśīm |
duḥśāsano nāthavatīmanāthava-
ccakarṣa vāyuḥ kadalīmivārtām

सा कृष्णमाणा नमिताङ्गयष्टिः
शनैरुवाचाथ रजस्वलाऽस्मि ।
एकं च वासो मम मन्दबुद्धे
सभां नेतुं नार्हसि मामनार्य

sā kṛṣṇamāṇā namitāṅgayaṣṭiḥ
śanairuvācātha rajasvalā'smi |
ekaṃ ca vāso mama mandabuddhe
sabhāṃ netuṃ nārhasi māmanārya

ततोऽब्रवीत्तां प्रसभं निगृह्य
केशेशु कृष्णेषु तदा स कृष्णाम् ।
कृष्णं च जिष्णुं च हरिं नरं च
त्रायाय विक्रोशति याज्ञसेनि

tato'bravīttāṃ prasabhaṃ nigṛhya
keśeśu kṛṣṇeṣu tadā sa kṛṣṇām |
kṛṣṇaṃ ca jiṣṇuṃ ca hariṃ naraṃ ca
trāyāya vikrośati yājñaseni

रजस्वला वा भव याज्ञसेनि
एकाम्बरा वाप्यथवा विवस्त्रा ।
द्यूते जिता चासि कृताऽसि दासी
दासीषु वासश्च यथोपजोषम्

rajasvalā vā bhava yājñaseni
ekāmbarā vāpyathavā vivastrā |
dyūte jitā cāsi kṛtā'si dāsī
dāsīṣu vāsaśca yathopajoṣam

प्रकीर्णकेशी पतितार्धवस्त्रा
दुःशासनेन व्यवधूयमाना ।
हीमत्यमर्षेण च दह्यमाना
शनैरिदं वाक्यमुवाच कृष्णा

prakīrṇakeśī patitārdhavastrā
duḥśāsanena vyavadhūyamānā |
hīmatyamarṣeṇa ca dahyamānā
śanairidaṃ vākyamuvāca kṛṣṇā

इमे समायामुपनीतशास्त्राः
क्रियावन्तः सर्व एवेन्द्रकल्पाः ।
गुरुस्थाना गुरवश्चैव सर्वे
तेषामग्रे नोत्सहे स्थातुमेवम्

ime samāyāmupanītaśāstrāḥ
kriyāvantaḥ sarva evendrakalpāḥ |
gurusthānā guravaścaiva sarve
teṣāmagre notsahe sthātumevam

नशंसकर्मंस्त्वमनार्यवृत
मा मा विवस्त्रां कुरु मा विकार्षीः ।
न मर्षयेयुस्तव राजपुत्राः
सेन्द्रापि देवा यदि ते सहायाः

naśaṃsakarmaṃstvamanāryavṛta
mā mā vivastrāṃ kuru mā vikārṣīḥ |
na marṣayeyustava rājaputrāḥ
sendrāpi devā yadi te sahāyāḥ

धर्मे स्थितो धर्मसुतो महात्मा
धर्मश्च सूक्ष्मो निपुणोपलक्ष्यः ।
वाचापि भर्तुः परमाणुमात्र-
मिच्छामि दोषं न गुणान्विसृज्य

dharme sthito dharmasuto mahātmā
dharmaśca sūkṣmo nipuṇopalakṣyaḥ |
vācāpi bhartuḥ paramāṇumātra-
micchāmi doṣaṃ na guṇānvisṛjya

इदं त्वकार्यं कुरुवीरमध्ये
रजस्वलां यत्परिकर्षसे माम् ।
न चापि कश्चित्कुरुतेऽत्र कुत्सां
ध्रुवं तवेदं मतमभ्युपेतः

idaṃ tvakāryaṃ kuruvīramadhye
rajasvalāṃ yatparikarṣase mām |
na cāpi kaścitkurute'tra kutsāṃ
dhruvaṃ tavedaṃ matamabhyupetaḥ

धिगस्तु नष्टः खलु भारतानां
धर्मस्तथा क्षत्रविदां च वृत्तम् ।
यत्र ह्यतीतां कुरुधर्मवेलां
प्रेक्षन्ति सर्वे कुरवः सभायाम्

dhigastu naṣṭaḥ khalu bhāratānāṃ
dharmastathā kṣatravidāṃ ca vṛttam |
yatra hyatītāṃ kurudharmavelāṃ
prekṣanti sarve kuravaḥ sabhāyām

द्रोणस्य भीष्मस्य च नास्ति सत्त्वं
क्षत्तुस्तथैवास्य चनास्ति सत्त्वं
क्षत्तुस्तथैवास्य महात्मनोपि ।
न लक्षयन्ति कुरुवृद्धमुख्याः

droṇasya bhīṣmasya ca nāsti sattvaṃ
kṣattustathaivāsya canāsti sattvaṃ
kṣattustathaivāsya mahātmanopi |
na lakṣayanti kuruvṛddhamukhyāḥ

तथा ब्रुवन्ती करुणं सुमध्यमा
भर्तॄन्कटाक्षैः कुपितानपश्यत् ।
सा पाण्डवान्कोपपरीतदेहा-
न्सन्दीपयामास कटाक्षपातैः

tathā bruvantī karuṇaṃ sumadhyamā
bhartṝnkaṭākṣaiḥ kupitānapaśyat |
sā pāṇḍavānkopaparītadehā-
nsandīpayāmāsa kaṭākṣapātaiḥ

हृतेन राज्येन तथा धनेन
रत्नैश्च मुख्यैर्न तथा बभूव ।
यथा त्रपाकोपसमीरितेन
कृष्णाकटाक्षेण बभूव दुःखम्

hṛtena rājyena tathā dhanena
ratnaiśca mukhyairna tathā babhūva |
yathā trapākopasamīritena
kṛṣṇākaṭākṣeṇa babhūva duḥkham

दुःशासनश्चापि समीक्ष्य कृष्णा-
मवेक्षमाणां कृपणान्पतींस्तान् ।
आधूय वेगेन विसञ्ज्ञकल्पा-
मुवाच दासीति हसन्सशब्दम्

duḥśāsanaścāpi samīkṣya kṛṣṇā-
mavekṣamāṇāṃ kṛpaṇānpatīṃstān |
ādhūya vegena visañjñakalpā-
muvāca dāsīti hasansaśabdam

कर्णस्तु तद्वाक्यमतीव हृष्टः
सम्पूजयामास हसन्सशब्दम् ।
गान्धारराजः सुबलस्य पुत्र-
स्तथैव दुःशासनमभ्यनन्दत्

karṇastu tadvākyamatīva hṛṣṭaḥ
sampūjayāmāsa hasansaśabdam |
gāndhārarājaḥ subalasya putra-
stathaiva duḥśāsanamabhyanandat

सभ्यास्तु ये तत्र बभूवुरन्ये
ताभ्यामृते धार्तराष्ट्रेण चैव ।
तेषामभूद्दुः खमतीव कृष्णां
दृष्ट्वा सभायां परिकृष्यमाणाम्

sabhyāstu ye tatra babhūvuranye
tābhyāmṛte dhārtarāṣṭreṇa caiva |
teṣāmabhūdduḥ khamatīva kṛṣṇāṃ
dṛṣṭvā sabhāyāṃ parikṛṣyamāṇām

न धर्मसौक्ष्म्यात्सुभगे विवेक्तुं
शक्रोमि ते प्रश्नमिमं यथावत् ।
अस्वाम्यशक्तः पणितुं परस्वं
स्त्रियाश्च भर्तुर्वशतां समीक्ष्य

na dharmasaukṣmyātsubhage vivektuṃ
śakromi te praśnamimaṃ yathāvat |
asvāmyaśaktaḥ paṇituṃ parasvaṃ
striyāśca bharturvaśatāṃ samīkṣya

त्यजेत सर्वां पृथिवीं समृद्धां
युधिष्ठिरो धर्ममथो न जह्यात् ।
उक्तं जितोऽस्मीति च पाण्डवेन
तस्मान्न शक्नोमि विवेक्तुमेतत्

tyajeta sarvāṃ pṛthivīṃ samṛddhāṃ
yudhiṣṭhiro dharmamatho na jahyāt |
uktaṃ jito'smīti ca pāṇḍavena
tasmānna śaknomi vivektumetat

द्व्यूतेऽद्वितीयः शकुनिर्नरेषु
कुन्तीसुतस्तेन निसृष्टकामः ।
न मन्यते तां निकृतिं युधिष्ठिर-
स्तस्मान् ते प्रश्नमिमं ब्रवीमि

dvyūte'dvitīyaḥ śakunirnareṣu
kuntīsutastena nisṛṣṭakāmaḥ |
na manyate tāṃ nikṛtiṃ yudhiṣṭhira-
stasmān te praśnamimaṃ bravīmi

आहूय राजा कुशलैरनार्यै-
र्दुष्टात्मभिर्नैकृतिकैः सभायाम् ।
द्यूतप्रियैर्नातिकृतप्रयत्नः
कस्मादयं नाम निसृष्टकामः

āhūya rājā kuśalairanāryai-
rduṣṭātmabhirnaikṛtikaiḥ sabhāyām |
dyūtapriyairnātikṛtaprayatnaḥ
kasmādayaṃ nāma nisṛṣṭakāmaḥ

अशुद्धभावैर्निकृतिप्रवृत्तै-
रबुध्यमानः कुरुपाण्डवाग्र्यः ।
सम्भूय सर्वैश्च जितोऽपि यस्मा-
त्पश्चादयं कैतवमभ्युपेतः

aśuddhabhāvairnikṛtipravṛttai-
rabudhyamānaḥ kurupāṇḍavāgryaḥ |
sambhūya sarvaiśca jito'pi yasmā-
tpaścādayaṃ kaitavamabhyupetaḥ

तिष्ठन्ति चेमे कुरवः सभाया-
मीशाः सुतानां च तथा स्नुपाणाम् ।
समीक्ष्य सर्वे मम चापि वाक्यं
विब्रूत मे प्रश्नमिमं यथावत्

tiṣṭhanti ceme kuravaḥ sabhāyā-
mīśāḥ sutānāṃ ca tathā snupāṇām |
samīkṣya sarve mama cāpi vākyaṃ
vibrūta me praśnamimaṃ yathāvat

न सा सभा यत्र न सन्ति वृद्धा
न ते वृद्धा ये न वदन्ति धर्मम् ।
नासौ धर्मो यत्र न सत्यमस्ति
न तत्सत्यं यच्छलेनानुविद्धम्

na sā sabhā yatra na santi vṛddhā
na te vṛddhā ye na vadanti dharmam |
nāsau dharmo yatra na satyamasti
na tatsatyaṃ yacchalenānuviddham

तथा ब्रुवन्तीं करुणं रुदन्ती-
मवेक्षमाणां कृपणान्पतींस्तान् ।
दुःशासनः परुषाण्यप्रियाणि
वाक्यान्युवाचामधुराणि चैव

tathā bruvantīṃ karuṇaṃ rudantī-
mavekṣamāṇāṃ kṛpaṇānpatīṃstān |
duḥśāsanaḥ paruṣāṇyapriyāṇi
vākyānyuvācāmadhurāṇi caiva

तां कृष्यमाणां च रजस्वलां च
स्रस्तोत्तरीयामतदर्हमाणाम् ।
वृकोदरः प्रेक्ष्य युधिष्ठिरं च
चकार कोपं परमार्तरूपः

tāṃ kṛṣyamāṇāṃ ca rajasvalāṃ ca
srastottarīyāmatadarhamāṇām |
vṛkodaraḥ prekṣya yudhiṣṭhiraṃ ca
cakāra kopaṃ paramārtarūpaḥ