अध्याय 65: भीम का क्रोध और भीष्म द्वारा रोकना

स मे बहुमतो राजा जरासन्धो महाबलः ।
योऽनेन युद्धं नेयेष दाक्षोऽयमिति संयुगे

sa me bahumato rājā jarāsandho mahābalaḥ |
yo'nena yuddhaṃ neyeṣa dākṣo'yamiti saṃyuge

केशवेन कृतं कर्म जरासन्धवधे तदा ।
भीमसेनार्जुनाभ्यां च कस्तत्साध्विति मन्यते

keśavena kṛtaṃ karma jarāsandhavadhe tadā |
bhīmasenārjunābhyāṃ ca kastatsādhviti manyate

उद्वारेण प्रविष्टेन छद्मना ब्रह्मवादिना ।
दृष्टः प्रभावः कृष्णेन जरासन्धस्य भूपतेः

udvāreṇa praviṣṭena chadmanā brahmavādinā |
dṛṣṭaḥ prabhāvaḥ kṛṣṇena jarāsandhasya bhūpateḥ

येन धर्मात्मनाऽऽत्मानं ब्रह्मण्यमभिजानता ।
प्रेषितं पाद्यमस्मै तद्दातुमग्रे दूरात्मने

yena dharmātmanā''tmānaṃ brahmaṇyamabhijānatā |
preṣitaṃ pādyamasmai taddātumagre dūrātmane

भुज्यतामिति तेनोक्ताः कृष्णबीमधनञ्जयाटः ।
जरासन्धेन कौरव्य कृष्णेन विकृतं कृतम्

bhujyatāmiti tenoktāḥ kṛṣṇabīmadhanañjayāṭaḥ |
jarāsandhena kauravya kṛṣṇena vikṛtaṃ kṛtam

यद्ययं जगतः कर्ता यथैनं मूर्ख मन्यसे ।
कस्मान्न ब्राह्मणं सम्यगात्मानमवगच्छति

yadyayaṃ jagataḥ kartā yathainaṃ mūrkha manyase |
kasmānna brāhmaṇaṃ samyagātmānamavagacchati

इदं त्वाश्चर्यभूतं मे यदिभे पाण्डवास्त्वया ।
अपकृष्टाः सतां मार्गान्मन्यन्ते तच्च साध्विति

idaṃ tvāścaryabhūtaṃ me yadibhe pāṇḍavāstvayā |
apakṛṣṭāḥ satāṃ mārgānmanyante tacca sādhviti

अथवा नैतदाश्चर्यं येषां त्वमसि भारत ।
स्त्रीसधर्मा च वृद्धश्च सर्वार्थानां प्रदर्शकः

athavā naitadāścaryaṃ yeṣāṃ tvamasi bhārata |
strīsadharmā ca vṛddhaśca sarvārthānāṃ pradarśakaḥ

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रूक्षं रूक्षाक्षरं बहु ।
चकोप बलिनां श्रेष्ठो भीमसेनः प्रतापवान्

tasya tadvacanaṃ śrutvā rūkṣaṃ rūkṣākṣaraṃ bahu |
cakopa balināṃ śreṣṭho bhīmasenaḥ pratāpavān

तथा पद्मप्रतीकाशे स्वभावायतविस्तृते ।
भूयः क्रोधाभिताम्राक्षे रक्ते नेत्रे बभूवतुः

tathā padmapratīkāśe svabhāvāyatavistṛte |
bhūyaḥ krodhābhitāmrākṣe rakte netre babhūvatuḥ

त्रिशिखां भ्रकुटीं चास्य ददृशुः सर्वपार्थिवाः ।
ललाटस्थां त्रिकूटस्थां गङ्गां त्रिपथगामिव

triśikhāṃ bhrakuṭīṃ cāsya dadṛśuḥ sarvapārthivāḥ |
lalāṭasthāṃ trikūṭasthāṃ gaṅgāṃ tripathagāmiva

दन्तान्सन्दशतस्तस्य कोपाद्ददृशुराननम् ।
युगान्ते सर्वभूतानि कालस्येव जिघत्सतः

dantānsandaśatastasya kopāddadṛśurānanam |
yugānte sarvabhūtāni kālasyeva jighatsataḥ

उत्पतन्तं तु वेगेन जग्राहैनं मनस्विन् ।
भीष्म एव महाबाहुर्महासेनमिवेश्वरः

utpatantaṃ tu vegena jagrāhainaṃ manasvin |
bhīṣma eva mahābāhurmahāsenamiveśvaraḥ

तस्व भीमस्य भीष्मेण वार्यमाणस्य भारत ।
गुरुणा विविधैर्वाक्यैः क्रोधः प्रशममागतः

tasva bhīmasya bhīṣmeṇa vāryamāṇasya bhārata |
guruṇā vividhairvākyaiḥ krodhaḥ praśamamāgataḥ

नातिचक्राम भीष्मस्य स हि वाक्यमरिन्दमः ।
समुद्वृत्तो घनापाये वेलामिव महोदधिः

nāticakrāma bhīṣmasya sa hi vākyamarindamaḥ |
samudvṛtto ghanāpāye velāmiva mahodadhiḥ

शिशुपालस्तु सङ्क्रुद्धे भीमसेने जनाधिप ।
नाकम्पत तदा वीरः पौरुषे व्यवस्थितः

śiśupālastu saṅkruddhe bhīmasene janādhipa |
nākampata tadā vīraḥ pauruṣe vyavasthitaḥ

उत्पतन्तं तु वेगेन पुनः पुनररिन्दमः ।
न स तं चिन्तयामास सिंहः क्रुद्धो मृगं यथा

utpatantaṃ tu vegena punaḥ punararindamaḥ |
na sa taṃ cintayāmāsa siṃhaḥ kruddho mṛgaṃ yathā

प्रहसंश्चाब्रवीद्वाक्यं चेदिराजः प्रतापवान् ।
भीमसेनमभिक्रुद्धं दृष्ट्वा भीमपराक्रमम्

prahasaṃścābravīdvākyaṃ cedirājaḥ pratāpavān |
bhīmasenamabhikruddhaṃ dṛṣṭvā bhīmaparākramam

मुञ्चैनं भीष्म पश्यन्तु यावदेनं नराधिपः ।
मत्प्रभावविनिर्दग्धं पतङ्गमिव वह्निना

muñcainaṃ bhīṣma paśyantu yāvadenaṃ narādhipaḥ |
matprabhāvavinirdagdhaṃ pataṅgamiva vahninā

ततश्चेदिपतेर्वाक्यं श्रुत्वा तत्कुरुसत्तमः ।
भीमसेनमुवाचेदं भीष्मे मतिमतां वरः

tataścedipatervākyaṃ śrutvā tatkurusattamaḥ |
bhīmasenamuvācedaṃ bhīṣme matimatāṃ varaḥ

नैषा चेदिपतेर्बुद्धिर्यत्त्वामाह्वयतेऽच्युतम् ।
भीमसेन महाबाहो कृष्णस्यैव विनिश्चयः

naiṣā cedipaterbuddhiryattvāmāhvayate'cyutam |
bhīmasena mahābāho kṛṣṇasyaiva viniścayaḥ