अध्याय 66: शिशुपाल का जन्म और सौ अपराध

चेदिराजकुले जातख्यक्ष एष चतुर्भुजः ।
रासभारावसदृशं ररास च ननाद च

cedirājakule jātakhyakṣa eṣa caturbhujaḥ |
rāsabhārāvasadṛśaṃ rarāsa ca nanāda ca

तेनास्य मातापितरौ त्रेसतुस्तौ सबान्धवौ ।
वैकृतं तस्यत तौ दृष्ट्वा त्यागायाकुरुतां मतिम्

tenāsya mātāpitarau tresatustau sabāndhavau |
vaikṛtaṃ tasyata tau dṛṣṭvā tyāgāyākurutāṃ matim

ततः सभार्यं नृपतिं सामात्यं सपुरोहितम् ।
चिन्तासंमूढहृदयं वागुवाचाशरीरेणी

tataḥ sabhāryaṃ nṛpatiṃ sāmātyaṃ sapurohitam |
cintāsaṃmūḍhahṛdayaṃ vāguvācāśarīreṇī

एष ते नृपते पुत्रः श्रीमाञ्जातो बलाधिकः ।
तस्मादस्मान्न भेतव्यमव्यग्रः पाहि वै शिशुम्

eṣa te nṛpate putraḥ śrīmāñjāto balādhikaḥ |
tasmādasmānna bhetavyamavyagraḥ pāhi vai śiśum

न च वै तस्य मृत्युस्त्वं न कालः प्रत्युपस्थितः ।
यश्च शस्त्रेण हन्ताऽस्य स चोत्पन्नो नराधिप

na ca vai tasya mṛtyustvaṃ na kālaḥ pratyupasthitaḥ |
yaśca śastreṇa hantā'sya sa cotpanno narādhipa

संश्रुत्योदाहृतं वाक्यं भूतमन्तर्हितं ततः ।
पुत्रस्नेहाभिसन्तप्ता जननी वाक्यमब्रवीत्

saṃśrutyodāhṛtaṃ vākyaṃ bhūtamantarhitaṃ tataḥ |
putrasnehābhisantaptā jananī vākyamabravīt

येनेदमीरितं वाक्यं ममैतं तनयं प्रति ।
प्राञ्जलिस्तं नमस्यामि ब्रवीतु स पुनर्वचः

yenedamīritaṃ vākyaṃ mamaitaṃ tanayaṃ prati |
prāñjalistaṃ namasyāmi bravītu sa punarvacaḥ

याथातथ्येन भगवान्देवो वा यदि वेतरः ।
श्रोतुमिच्छामि पुत्रस्य कोऽस्य मृत्युर्भविष्यति

yāthātathyena bhagavāndevo vā yadi vetaraḥ |
śrotumicchāmi putrasya ko'sya mṛtyurbhaviṣyati

अन्तर्भूतं ततो भूतमुवाचेदं पुनर्वचः ।
यस्योत्सङ्गे गृहीतस्य भुजावभ्यधिकावुभौ

antarbhūtaṃ tato bhūtamuvācedaṃ punarvacaḥ |
yasyotsaṅge gṛhītasya bhujāvabhyadhikāvubhau

पतिष्यतः क्षितितले पञ्चशीर्षाविवोरगौ ।
तृतीयमेतद्बालस्य ललाटस्थं तु लोचनम्

patiṣyataḥ kṣititale pañcaśīrṣāvivoragau |
tṛtīyametadbālasya lalāṭasthaṃ tu locanam

निमज्जिष्यति यं दृष्ट्वा सोऽस्य मृत्युर्भविष्यति ।
त्र्यक्षं चतुर्भुजं श्रुत्वा तथा च समुदाहृतम्

nimajjiṣyati yaṃ dṛṣṭvā so'sya mṛtyurbhaviṣyati |
tryakṣaṃ caturbhujaṃ śrutvā tathā ca samudāhṛtam

पृथिव्यां पार्थिवाः सर्वे अभ्यागच्छन्दिदृक्षवः ।
तान्पूजयित्वा सम्प्राप्तान्यथार्हं स महीपतिः

pṛthivyāṃ pārthivāḥ sarve abhyāgacchandidṛkṣavaḥ |
tānpūjayitvā samprāptānyathārhaṃ sa mahīpatiḥ

एकैकस्य नृपस्याङ्के पुत्रमारोपयत्तदा ।
एवं राजसहस्राणा पृथक्त्वेन यथाक्रमम्

ekaikasya nṛpasyāṅke putramāropayattadā |
evaṃ rājasahasrāṇā pṛthaktvena yathākramam

शिशुरङ्के समारूढो न तत्प्राय निदर्शनम् ।
एतदेव तु संश्रुत्य द्वारवत्यां महाबलौ

śiśuraṅke samārūḍho na tatprāya nidarśanam |
etadeva tu saṃśrutya dvāravatyāṃ mahābalau

ततश्चेदिपुरं प्राप्तौ सङ्कर्षणजनार्दनौ ।
यादवौ यादवीं द्रुष्टुं स्वसारं तौ पितुस्तदा

tataścedipuraṃ prāptau saṅkarṣaṇajanārdanau |
yādavau yādavīṃ druṣṭuṃ svasāraṃ tau pitustadā

अभिवाद्य यथान्यायं यथाश्रेष्ठं नृपं च ताम् ।
कुशलानामयं पृष्ट्वा निषण्णौ रामकेशवौ

abhivādya yathānyāyaṃ yathāśreṣṭhaṃ nṛpaṃ ca tām |
kuśalānāmayaṃ pṛṣṭvā niṣaṇṇau rāmakeśavau

साऽभ्यर्च्य तौ तदा वीरौ प्रीत्या चाभ्यधिकं ततः ।
पुत्रं दामोदरोत्सङ्गे देवी संन्यदधात्स्वयम्

sā'bhyarcya tau tadā vīrau prītyā cābhyadhikaṃ tataḥ |
putraṃ dāmodarotsaṅge devī saṃnyadadhātsvayam

न्यस्तमात्रस्य तस्याङ्के भुजावभ्यधिकावुभौ ।
पेततुस्तच्च नयनं न्यमज्जत ललाटजम्

nyastamātrasya tasyāṅke bhujāvabhyadhikāvubhau |
petatustacca nayanaṃ nyamajjata lalāṭajam

तद्दृष्ट्वा व्यथिता त्रस्ता वरं कृष्णमयाचत ।
ददस्व मे वरं कृष्ण भयार्ताया महाभुज

taddṛṣṭvā vyathitā trastā varaṃ kṛṣṇamayācata |
dadasva me varaṃ kṛṣṇa bhayārtāyā mahābhuja

त्वं ह्यार्तानां समाश्वासो भीतानामभयप्रदः ।
एवमुक्तस्ततः कृष्णः सोऽब्रवीद्यदुनन्दनः

tvaṃ hyārtānāṃ samāśvāso bhītānāmabhayapradaḥ |
evamuktastataḥ kṛṣṇaḥ so'bravīdyadunandanaḥ

मा भैस्त्वं देवि धर्मज्ञे न मत्तोऽस्ति भयं तव ।
ददामि कं वरं किं च करवाणि पितृष्वसः

mā bhaistvaṃ devi dharmajñe na matto'sti bhayaṃ tava |
dadāmi kaṃ varaṃ kiṃ ca karavāṇi pitṛṣvasaḥ

शक्यं वा यदि वाऽशक्यं करिष्याणि वचस्तव ।
एवमुक्ता ततः कृष्णमब्रवीद्यदुनन्दनम्

śakyaṃ vā yadi vā'śakyaṃ kariṣyāṇi vacastava |
evamuktā tataḥ kṛṣṇamabravīdyadunandanam

शिशुपालस्यापराधान्क्षमेथास्त्वं महाबल ।
मत्कृते यदुशार्दूल विद्ध्येनं मे वरं प्रभो

śiśupālasyāparādhānkṣamethāstvaṃ mahābala |
matkṛte yaduśārdūla viddhyenaṃ me varaṃ prabho

अपराधशतं क्षाम्यं मया ह्यस्य पितृष्वसः ।
पुत्रस्य ते वधार्हस्य मा त्वं शोके मनः कृथाः

aparādhaśataṃ kṣāmyaṃ mayā hyasya pitṛṣvasaḥ |
putrasya te vadhārhasya mā tvaṃ śoke manaḥ kṛthāḥ

स जानन्नात्मनो मृत्युं कृष्णं यदुसुखावहम् ।
एवमेष नृपः पापः शिशुपाः सुमन्दधीः ।
त्वां समाह्वयते वीर गोविन्दवरदर्पितः

sa jānannātmano mṛtyuṃ kṛṣṇaṃ yadusukhāvaham |
evameṣa nṛpaḥ pāpaḥ śiśupāḥ sumandadhīḥ |
tvāṃ samāhvayate vīra govindavaradarpitaḥ