अध्याय 62: राजाओं के सिर पर सहदेव का पैर

एवमुक्त्वा ततो भीष्णो विरराम महाबलः ।
व्याजहारोत्तरं तत्र सहदेवोऽर्थवद्वचः

evamuktvā tato bhīṣṇo virarāma mahābalaḥ |
vyājahārottaraṃ tatra sahadevo'rthavadvacaḥ

केशवं केशिहन्तारमप्रमेयपराक्रमम् ।
पूज्यमानं मया यो वः कृष्णं न सहते नृपाः

keśavaṃ keśihantāramaprameyaparākramam |
pūjyamānaṃ mayā yo vaḥ kṛṣṇaṃ na sahate nṛpāḥ

सर्वेषां बलिनां मूर्ध्नि मयेदं निहितं पदम् ।
एवमुक्ते मया सम्यगुत्तरं प्रब्रवीतु सः

sarveṣāṃ balināṃ mūrdhni mayedaṃ nihitaṃ padam |
evamukte mayā samyaguttaraṃ prabravītu saḥ

स एव हि मया वध्यो भविष्यति न संशयः ।
मतिमन्तश्च ये केचिदाचार्यं पितरं गुरुम्

sa eva hi mayā vadhyo bhaviṣyati na saṃśayaḥ |
matimantaśca ye kecidācāryaṃ pitaraṃ gurum

अर्च्यमर्चितमर्घार्हमनुजानन्तु ते नृपाः ।
ततो न व्याजहारैषां कश्चिद्बुद्धिमतां सताम्

arcyamarcitamarghārhamanujānantu te nṛpāḥ |
tato na vyājahāraiṣāṃ kaścidbuddhimatāṃ satām

मानिनां बलिनां राज्ञां मध्ये वै दर्शिते पदे ।
ततोऽपतत्पुष्पवृष्टिः सहदेवस्य मूर्धनि

mānināṃ balināṃ rājñāṃ madhye vai darśite pade |
tato'patatpuṣpavṛṣṭiḥ sahadevasya mūrdhani

अदृश्यरूपा वाचश्चाप्यब्रुवन्साधुसाध्विति ।
अविध्यदजिनं कृष्णं भविष्यद्भूतजल्पनः

adṛśyarūpā vācaścāpyabruvansādhusādhviti |
avidhyadajinaṃ kṛṣṇaṃ bhaviṣyadbhūtajalpanaḥ

सर्वसंशयनिर्मोक्ता नारदः सर्वलोकवित् ।
उवाचाखिलभूतानां मध्ये स्पष्टतरं वचः

sarvasaṃśayanirmoktā nāradaḥ sarvalokavit |
uvācākhilabhūtānāṃ madhye spaṣṭataraṃ vacaḥ

कृष्णं कमलपत्राक्षं नार्चयिष्यन्ति ये नराः ।
जीवन्मृतास्तु ते ज्ञेया न सभाष्याः कदाचना

kṛṣṇaṃ kamalapatrākṣaṃ nārcayiṣyanti ye narāḥ |
jīvanmṛtāstu te jñeyā na sabhāṣyāḥ kadācanā

पूजयित्वा च पूजार्हान्ब्रह्मक्षत्रविशेषवित् ।
सहदेवो नृणां देवः समापयत कर्म तत्

pūjayitvā ca pūjārhānbrahmakṣatraviśeṣavit |
sahadevo nṛṇāṃ devaḥ samāpayata karma tat

तस्मिन्नभ्यर्चिते कृष्णे सुनीथः शत्रुकर्षणः ।
अतिताम्रेक्षणः कोपादुवाच मनुजाधिपान्

tasminnabhyarcite kṛṣṇe sunīthaḥ śatrukarṣaṇaḥ |
atitāmrekṣaṇaḥ kopāduvāca manujādhipān

स्थितः सेनापतिर्योऽहं मन्वध्वं किं तु साम्प्रतम् ।
युधि तिष्ठाम सन्नह्य समेतान्वृष्णिपाण्डवान्

sthitaḥ senāpatiryo'haṃ manvadhvaṃ kiṃ tu sāmpratam |
yudhi tiṣṭhāma sannahya sametānvṛṣṇipāṇḍavān

इति सर्वान्समुत्साद्य राज्ञस्तांशअचेदिपुङ्गवः ।
यज्ञोपघाताय ततः सोऽमन्त्रतय राजभिः

iti sarvānsamutsādya rājñastāṃśaacedipuṅgavaḥ |
yajñopaghātāya tataḥ so'mantrataya rājabhiḥ

तत्राहूतागताः सर्वे सुनीथप्रमुखा गणाः.
समदृश्यन्त सङ्क्रुद्धा विवर्णवदनास्तथा

tatrāhūtāgatāḥ sarve sunīthapramukhā gaṇāḥ.
samadṛśyanta saṅkruddhā vivarṇavadanāstathā

युधिष्ठिराभिषेकं च वासुदेवस्य चार्हणम् ।
न स्याद्यथा तथा कार्यमेवं सर्वे तदाऽब्रुवन्

yudhiṣṭhirābhiṣekaṃ ca vāsudevasya cārhaṇam |
na syādyathā tathā kāryamevaṃ sarve tadā'bruvan

निष्कर्षान्निश्चयात्सर्वे राजानः क्रोधमूर्छिताः ।
अब्रुवंस्तत्र राजानो निर्वेदादात्मनिश्चयात्

niṣkarṣānniścayātsarve rājānaḥ krodhamūrchitāḥ |
abruvaṃstatra rājāno nirvedādātmaniścayāt

सुहृद्भिर्वार्यमाणानां तेषां हि वपुराबभौ ।
आमिषादपकृष्टानां सिहानामिव गर्जताम्

suhṛdbhirvāryamāṇānāṃ teṣāṃ hi vapurābabhau |
āmiṣādapakṛṣṭānāṃ sihānāmiva garjatām

तं बलौघमपर्यन्तं राजसागारमक्षयम् ।
कुर्वाणं समयं कृष्णो युद्धाय बुबुधे तदा

taṃ balaughamaparyantaṃ rājasāgāramakṣayam |
kurvāṇaṃ samayaṃ kṛṣṇo yuddhāya bubudhe tadā