अध्याय 63: भीष्म का आश्वासन: सिंह पर भौंकते कुत्ते

ततः सागरसङ्काशं दृष्ट्वा नृपतिमण्डलम् ।
संवर्तवाताभिहतं भीमं क्षुब्धमिवार्णवम् ।

tataḥ sāgarasaṅkāśaṃ dṛṣṭvā nṛpatimaṇḍalam |
saṃvartavātābhihataṃ bhīmaṃ kṣubdhamivārṇavam |

रोषात्प्रचलितं सर्वमिदमाह युधिष्ठिरः ।
भीष्मं मतिमतां मुख्यं वृद्धं कुरुपितामहम् ।
बृहस्पतिं बृहत्तेजाः पुरुहूत इवारिहा ।

roṣātpracalitaṃ sarvamidamāha yudhiṣṭhiraḥ |
bhīṣmaṃ matimatāṃ mukhyaṃ vṛddhaṃ kurupitāmaham |
bṛhaspatiṃ bṛhattejāḥ puruhūta ivārihā |

असौ रोषात्प्रचलितो महान्नृपतिसागरः ।
अत्र यत्प्रतिपत्तव्यं तन्मे ब्रूहि पितामह

asau roṣātpracalito mahānnṛpatisāgaraḥ |
atra yatpratipattavyaṃ tanme brūhi pitāmaha

यज्ञस्य च न विघ्नः स्यात्प्रजानां च हितं भवेत् ।
यथा सर्वत्र तत्सर्वं ब्रूहि मेऽद्य पितामह

yajñasya ca na vighnaḥ syātprajānāṃ ca hitaṃ bhavet |
yathā sarvatra tatsarvaṃ brūhi me'dya pitāmaha

इत्युक्तवति धर्मज्ञे धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
उवाचेदं वचो भीष्मस्ततः कुरुपितामहः

ityuktavati dharmajñe dharmarāje yudhiṣṭhire |
uvācedaṃ vaco bhīṣmastataḥ kurupitāmahaḥ

मा भैस्त्वं कुरुशार्दूल श्वा सिंहं हन्तुमर्हति ।
शिवः पन्थाः सुनीतोऽत्र मया पूर्वतरं वृतः

mā bhaistvaṃ kuruśārdūla śvā siṃhaṃ hantumarhati |
śivaḥ panthāḥ sunīto'tra mayā pūrvataraṃ vṛtaḥ

प्रसुप्ते हि यथा सिंहे श्वानस्तात समागताः ।
भषेयुः सहिताः सर्वे तथेमे वसुधाधिपाः

prasupte hi yathā siṃhe śvānastāta samāgatāḥ |
bhaṣeyuḥ sahitāḥ sarve tatheme vasudhādhipāḥ

वृष्णिसिंहस्य सुप्तस्य तथाऽमी प्रमुके स्थिताः ।
भषन्ते तात सङ्क्रुद्धाः श्वानः सिंहस्य सन्निधौ

vṛṣṇisiṃhasya suptasya tathā'mī pramuke sthitāḥ |
bhaṣante tāta saṅkruddhāḥ śvānaḥ siṃhasya sannidhau

न हि सम्बुध्यते यावत्सुप्तः सिंह इवाच्युतः ।
तदिदं ज्ञातपूर्वं हि तव संस्तोतुमिच्छसि ।
तेन सिंहीकरोत्येतानसिंहश्चेदिपुङ्गवः

na hi sambudhyate yāvatsuptaḥ siṃha ivācyutaḥ |
tadidaṃ jñātapūrvaṃ hi tava saṃstotumicchasi |
tena siṃhīkarotyetānasiṃhaścedipuṅgavaḥ

पार्थिवान्पार्थिवश्रेष्ठ शिशुपालोऽल्पचेतनः ।
सर्वान्सर्वात्मना तात नेतुकामो यमक्षयम्

pārthivānpārthivaśreṣṭha śiśupālo'lpacetanaḥ |
sarvānsarvātmanā tāta netukāmo yamakṣayam

नूनमेतत्समादातुं पुनरिच्छत्यधोक्षजः ।
यदस्य शिशुपालस्य तेजस्तिष्ठति भारत

nūnametatsamādātuṃ punaricchatyadhokṣajaḥ |
yadasya śiśupālasya tejastiṣṭhati bhārata

विप्लुता चास्य भद्रं ते बुद्धिर्बुद्धिमतां वर ।
चेदिराजस्य कौन्तेय सर्वेषां च महीक्षितम्

viplutā cāsya bhadraṃ te buddhirbuddhimatāṃ vara |
cedirājasya kaunteya sarveṣāṃ ca mahīkṣitam

आदातुं च नरव्याघ्रो यं यमिच्छत्ययं तदा ।
तस्य विप्लवते बुद्धिरेवं चेदिपतेर्यथा

ādātuṃ ca naravyāghro yaṃ yamicchatyayaṃ tadā |
tasya viplavate buddhirevaṃ cedipateryathā

चतुर्विधानां भूतानां त्रिषु लोकेषु माधवः ।
प्रभवश्चैव सर्वेषां निधनं च युधिष्ठिर

caturvidhānāṃ bhūtānāṃ triṣu lokeṣu mādhavaḥ |
prabhavaścaiva sarveṣāṃ nidhanaṃ ca yudhiṣṭhira

इति तस्य वचः श्रुत्वा ततश्चेदिपतिर्नृपः ।
भीष्मं रूक्षाक्षरा वाचः श्रावयामास भारत

iti tasya vacaḥ śrutvā tataścedipatirnṛpaḥ |
bhīṣmaṃ rūkṣākṣarā vācaḥ śrāvayāmāsa bhārata