अध्याय 34: घटोत्कच लंका में विभीषण के पास जाते हैं

सहदेवस्ततो राजा मन्त्रिभिः सह भारत ।
सम्प्रधार्य महाबाहुः सचिवैर्बुद्धिमत्तरैः

sahadevastato rājā mantribhiḥ saha bhārata |
sampradhārya mahābāhuḥ sacivairbuddhimattaraiḥ

स विचार्य तदा राजन्सहदेवस्त्वरान्वितः ।
चिन्तयामास राजेन्द्र भ्रातुः पुत्रं घटोत्कचम्

sa vicārya tadā rājansahadevastvarānvitaḥ |
cintayāmāsa rājendra bhrātuḥ putraṃ ghaṭotkacam

ततश्चिन्तितमात्रे तु राक्षसः प्रत्यदृश्यत ।
अतिदीर्घो महाबाहु सर्वाभरणभूषितः

tataścintitamātre tu rākṣasaḥ pratyadṛśyata |
atidīrgho mahābāhu sarvābharaṇabhūṣitaḥ

नीलजीमूतसङ्काशस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः ।
विचित्रहारकेयूरः किङ्किणीमणिभूषितः

nīlajīmūtasaṅkāśastaptakāñcanakuṇḍalaḥ |
vicitrahārakeyūraḥ kiṅkiṇīmaṇibhūṣitaḥ

हेममाली महादंष्ट्रः किरीटी कुक्षिबन्धनः ।
ताम्रकेशो हरिश्मश्रुर्भीमाङ्गः कटकाङ्गदः

hemamālī mahādaṃṣṭraḥ kirīṭī kukṣibandhanaḥ |
tāmrakeśo hariśmaśrurbhīmāṅgaḥ kaṭakāṅgadaḥ

रक्तचन्दनदिग्धाङ्गः सूक्ष्माम्बरधरो बली ।
बलेन स ययौ तत्र चालयन्निव मेदिनीम्

raktacandanadigdhāṅgaḥ sūkṣmāmbaradharo balī |
balena sa yayau tatra cālayanniva medinīm

ततो दृष्ट्वा जना राजन्नायान्तं पर्वतोपमम् ।
भयाद्धि दुद्रुवुः सर्वे सिंहात्क्षुद्रमृगा यथा

tato dṛṣṭvā janā rājannāyāntaṃ parvatopamam |
bhayāddhi dudruvuḥ sarve siṃhātkṣudramṛgā yathā

आससाद च माद्रेयं पुलस्त्यं रावणो यथा ।
अभिवाद्य ततो राजन्सहदेवं घटोत्कचः

āsasāda ca mādreyaṃ pulastyaṃ rāvaṇo yathā |
abhivādya tato rājansahadevaṃ ghaṭotkacaḥ

प्रह्वः कृताञ्जलिस्तस्थौ किं कार्यमिति चाब्रवीत् ।
तं परिष्वज्य बाहुभ्यां मूर्ध्न्युपाघ्राय पाण्डवः

prahvaḥ kṛtāñjalistasthau kiṃ kāryamiti cābravīt |
taṃ pariṣvajya bāhubhyāṃ mūrdhnyupāghrāya pāṇḍavaḥ

तं मेरुशिखराकारमागतं पाण्डुनन्दनः ।
पूजयित्वा सहामात्यः प्रीतो वाक्यमुवाच ह

taṃ meruśikharākāramāgataṃ pāṇḍunandanaḥ |
pūjayitvā sahāmātyaḥ prīto vākyamuvāca ha

गच्छ लङ्कां पुरीं वत्स करार्थं मम शासनात् । ॥
तत्र दृष्ट्वा महात्मानं राक्षसेन्द्रं बिभीषणम्

gaccha laṅkāṃ purīṃ vatsa karārthaṃ mama śāsanāt | ||
tatra dṛṣṭvā mahātmānaṃ rākṣasendraṃ bibhīṣaṇam

रत्नानि राजसूयार्थं विविधानि बहूनि च ।
उपादाय च सर्वाणि प्रत्यागच्छ महाबल

ratnāni rājasūyārthaṃ vividhāni bahūni ca |
upādāya ca sarvāṇi pratyāgaccha mahābala

पाण्डवेनैवमुक्तस्तु मुदा युक्तो घटोत्कचः ।
तथेत्युक्त्वा महाराज प्रतस्ये दक्षिणां दिशम्

pāṇḍavenaivamuktastu mudā yukto ghaṭotkacaḥ |
tathetyuktvā mahārāja pratasye dakṣiṇāṃ diśam

प्रययौ दक्षिणं कृत्वा सहदेवं घटोत्कचः ।
लङ्कामभिमुको राजन्समुद्रं स व्यलोकयत्

prayayau dakṣiṇaṃ kṛtvā sahadevaṃ ghaṭotkacaḥ |
laṅkāmabhimuko rājansamudraṃ sa vyalokayat

कूर्मग्राहझषाकीर्णं मीननक्रैस्तथाऽऽकुलम् ।
शुक्तिव्रातसमाकीर्णं शङ्कानां निचयाकुलम्

kūrmagrāhajhaṣākīrṇaṃ mīnanakraistathā''kulam |
śuktivrātasamākīrṇaṃ śaṅkānāṃ nicayākulam

स दृष्ट्वा रामसेतुं च चिन्तयन्रामविक्रमम् ॥
गत्वा पारं समुद्रस्य दक्षिणं स घटोत्कचः

sa dṛṣṭvā rāmasetuṃ ca cintayanrāmavikramam ||
gatvā pāraṃ samudrasya dakṣiṇaṃ sa ghaṭotkacaḥ

ददर्श लङ्कां राजेन्द्र नाकपृष्ठोपमां शुभाम् ।
प्राकारेणावृतां रम्यां शुभद्वारैश्च शोभिताम्

dadarśa laṅkāṃ rājendra nākapṛṣṭhopamāṃ śubhām |
prākāreṇāvṛtāṃ ramyāṃ śubhadvāraiśca śobhitām

प्रासादैर्बहुसाहस्रैः श्वेतरक्तैश्च सङ्कुलाम् ।
दिव्यदुन्दुभिनिर्ह्रादामुद्यानवनशोभिताम्

prāsādairbahusāhasraiḥ śvetaraktaiśca saṅkulām |
divyadundubhinirhrādāmudyānavanaśobhitām

सर्वकालफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभिताम् ।
पुष्पगन्धैश्च सङ्कीर्णां रमणीयमहारथाम्

sarvakālaphalairvṛkṣaiḥ puṣpitairupaśobhitām |
puṣpagandhaiśca saṅkīrṇāṃ ramaṇīyamahārathām

नानारत्नैश्च सम्पूर्णामिन्द्रस्येवामरावतीम् ।
विवेश स पुरीं लङ्कां राक्षसैश्च निषेविताम्

nānāratnaiśca sampūrṇāmindrasyevāmarāvatīm |
viveśa sa purīṃ laṅkāṃ rākṣasaiśca niṣevitām

ददर्श स पुरीं लङ्कां राक्षसैश्च निषेविताम् ॥
नानावेषधरान्दक्षान्नारीश्च प्रियदर्शनाः

dadarśa sa purīṃ laṅkāṃ rākṣasaiśca niṣevitām ||
nānāveṣadharāndakṣānnārīśca priyadarśanāḥ

दिव्यमाल्याम्बरधरा दिव्यभूषणभूषिताः ।
मदरक्तान्तनयनाः पीनश्रोणिपयोधराः

divyamālyāmbaradharā divyabhūṣaṇabhūṣitāḥ |
madaraktāntanayanāḥ pīnaśroṇipayodharāḥ

भैमसेनिं ततो दृष्ट्वा हृष्टास्ते विस्मयं गताः ।
आससाद गृहं राज्ञ इन्द्रस्य सदनोपमम्

bhaimaseniṃ tato dṛṣṭvā hṛṣṭāste vismayaṃ gatāḥ |
āsasāda gṛhaṃ rājña indrasya sadanopamam

स द्वारपालमासाद्य वाक्यमेतदुवाच ह ।

sa dvārapālamāsādya vākyametaduvāca ha |

द्रष्टुमिच्छामि राजेनद्रं त्वं क्षिप्रं मां निवेदय ।
(वैशम्पायन उवाच)
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा द्वारपालो महीपते

draṣṭumicchāmi rājenadraṃ tvaṃ kṣipraṃ māṃ nivedaya |
(vaiśampāyana uvāca)
tasya tadvacanaṃ śrutvā dvārapālo mahīpate

तथेत्युक्त्वा विवेशाथ भवनं स निवेदकः ।
प्राञ्जलिः स्रवमाचष्ट स्रवां दूतगिरं तदा

tathetyuktvā viveśātha bhavanaṃ sa nivedakaḥ |
prāñjaliḥ sravamācaṣṭa sravāṃ dūtagiraṃ tadā

द्वारपालवचः श्रुत्वा राक्षसेन्द्रो विभीषणः ।
उवाच वाक्यं धर्मात्मा समीपं मे प्रवेश्यताम्

dvārapālavacaḥ śrutvā rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ |
uvāca vākyaṃ dharmātmā samīpaṃ me praveśyatām

एवमुक्तस्तु राज्ञा स धर्मज्ञेन महात्मना ।
अथनिष्कम्य सम्भ्रान्तो द्वार्स्थोहैडिम्बमब्रवीत्

evamuktastu rājñā sa dharmajñena mahātmanā |
athaniṣkamya sambhrānto dvārsthohaiḍimbamabravīt

एहि दूत नृपं द्रष्टुं क्षिप्रं प्रविश च स्वयम् ।
द्वारपालवचः श्रुत्वा प्रविवेश घटोत्कचः

ehi dūta nṛpaṃ draṣṭuṃ kṣipraṃ praviśa ca svayam |
dvārapālavacaḥ śrutvā praviveśa ghaṭotkacaḥ

स प्रविश्य ददर्शाथ राक्षसेन्द्रस्य मन्दिरम् ।
ततः कैलाससङ्काशं तत्पकाञ्चनतोरणम्

sa praviśya dadarśātha rākṣasendrasya mandiram |
tataḥ kailāsasaṅkāśaṃ tatpakāñcanatoraṇam

प्राकारेण परिक्षिप्तं गोपुरैश्चापि शोभितम् ।
हर्म्यप्रासादसम्बाधं नानारत्नोपशोभितम्

prākāreṇa parikṣiptaṃ gopuraiścāpi śobhitam |
harmyaprāsādasambādhaṃ nānāratnopaśobhitam

काञ्चनैस्तापनीयैश्च स्फाटिकै राजतैरपि ।
वज्रवैडूर्यजुष्टैश्च स्तम्भैश्च सुमनोहरैः

kāñcanaistāpanīyaiśca sphāṭikai rājatairapi |
vajravaiḍūryajuṣṭaiśca stambhaiśca sumanoharaiḥ

नानाध्वजपताकाभिर्युक्तं मणिविचित्रितम् ।
चित्रमाल्यावृतं रम्यं तप्तकाञ्चनवेदिकम्

nānādhvajapatākābhiryuktaṃ maṇivicitritam |
citramālyāvṛtaṃ ramyaṃ taptakāñcanavedikam

स दृष्ट्वा तत्र सर्वं च भैमसेनिर्मनोहरम् ।
प्रविशन्नेव हैडिम्बः शुश्राव मधुरस्वरम्

sa dṛṣṭvā tatra sarvaṃ ca bhaimasenirmanoharam |
praviśanneva haiḍimbaḥ śuśrāva madhurasvaram

तन्त्रीगीतसमाकीर्णं समतालमिताक्षरम् ।
दिव्यदुन्दुभिनिर्ह्रादं वादित्रसततं शुभम्

tantrīgītasamākīrṇaṃ samatālamitākṣaram |
divyadundubhinirhrādaṃ vāditrasatataṃ śubham

स श्रुत्वा मधुरं शब्दं प्रीतिमानभवत्तदा ।
ततो विगाह्य हैडिम्बो बहुकक्ष्यां मनोरमाम्

sa śrutvā madhuraṃ śabdaṃ prītimānabhavattadā |
tato vigāhya haiḍimbo bahukakṣyāṃ manoramām

स ददर्श महात्मानं द्वार्स्थेन सह भारत ।
तं विभीषणमासीनं काञ्चने परमासने

sa dadarśa mahātmānaṃ dvārsthena saha bhārata |
taṃ vibhīṣaṇamāsīnaṃ kāñcane paramāsane

दिवि भास्करसङ्काशं मुक्तामणिविभूषितम् ।
दिव्याभरणचित्राङ्गं दिव्यरूपधरं विभुम्

divi bhāskarasaṅkāśaṃ muktāmaṇivibhūṣitam |
divyābharaṇacitrāṅgaṃ divyarūpadharaṃ vibhum

दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धोक्षितं शुभम् ।
विभ्राजमानं वपुषा सूर्यवैश्वानरप्रभम्

divyamālyāmbaradharaṃ divyagandhokṣitaṃ śubham |
vibhrājamānaṃ vapuṣā sūryavaiśvānaraprabham

उपोपविष्टं सचिवैर्देवैरिव शतक्रतुम् ।
यक्षैर्महात्मभिर्दिव्यनारीभिर्हृद्यकान्तिभिः

upopaviṣṭaṃ sacivairdevairiva śatakratum |
yakṣairmahātmabhirdivyanārībhirhṛdyakāntibhiḥ

गीतैर्मङ्गलयुक्तैश्च पूज्यमानं यथा दिवि ।
चामरे व्यजने चाग्र्ये हेमदण्डे महाधने

gītairmaṅgalayuktaiśca pūjyamānaṃ yathā divi |
cāmare vyajane cāgrye hemadaṇḍe mahādhane

गृहीते वरनारीभ्यां धूयमाने च मूर्धनि ।
अर्चिष्मन्तं श्रिया जुष्टं कुबेरवरुणोपमम्

gṛhīte varanārībhyāṃ dhūyamāne ca mūrdhani |
arciṣmantaṃ śriyā juṣṭaṃ kuberavaruṇopamam

धर्मे चैव स्थितं नित्यमद्भुतं राक्षसेस्वरम् ।
राममिक्ष्वाकुनाथं वै स्मरन्तं मनसा सदा

dharme caiva sthitaṃ nityamadbhutaṃ rākṣasesvaram |
rāmamikṣvākunāthaṃ vai smarantaṃ manasā sadā

दृष्ट्वा घटोत्कचो राजन्ववन्दे तं कृताञ्जलिः ।
प्रह्वस्तस्थौ महावीर्यः शक्रं चित्ररथो यथा

dṛṣṭvā ghaṭotkaco rājanvavande taṃ kṛtāñjaliḥ |
prahvastasthau mahāvīryaḥ śakraṃ citraratho yathā

तं दूतमागतं दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रो विभीषणः ।
पूजयित्वा यथान्यायं सान्त्वपूर्वं वचोऽब्रवीत्

taṃ dūtamāgataṃ dṛṣṭvā rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ |
pūjayitvā yathānyāyaṃ sāntvapūrvaṃ vaco'bravīt

कस्य वंशे स सञ्जातः करमिच्छन्महीपतिः ।
तस्यानुजान्समस्तांश्च पुरं देशं च तस्य वै

kasya vaṃśe sa sañjātaḥ karamicchanmahīpatiḥ |
tasyānujānsamastāṃśca puraṃ deśaṃ ca tasya vai

त्वां च कार्यं च तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि तत्वतः ।
विस्तरेण मम ब्रूहि सर्वानेतान्पृथक्पृथक्

tvāṃ ca kāryaṃ ca tatsarvaṃ śrotumicchāmi tatvataḥ |
vistareṇa mama brūhi sarvānetānpṛthakpṛthak

एवमुक्तस्तु हैडिम्बः पौलस्त्येन महात्मना ।
कृताञ्जलिरुवाचाथ समर्थमिदमुत्तरम्

evamuktastu haiḍimbaḥ paulastyena mahātmanā |
kṛtāñjaliruvācātha samarthamidamuttaram

सोमवंशोद्भवो राजा पाण्डुर्नाम महाबलः ।
पाण्डोश्च पुत्राः पञ्चासञ्छक्रतुल्यपराक्रमाः

somavaṃśodbhavo rājā pāṇḍurnāma mahābalaḥ |
pāṇḍośca putrāḥ pañcāsañchakratulyaparākramāḥ

तेषां ज्येष्ठस्तु नाम्ना वै युधिष्ठिर इति श्रुतः ।
अजातशत्रुर्धर्मात्मा धर्मो विग्रहवानिव

teṣāṃ jyeṣṭhastu nāmnā vai yudhiṣṭhira iti śrutaḥ |
ajātaśatrurdharmātmā dharmo vigrahavāniva

ततो युधिष्ठिरो राजा प्राप्य राज्यमकारयत् ।
गङ्गाया दक्षिणे तीरे नगरे नागसाह्वये

tato yudhiṣṭhiro rājā prāpya rājyamakārayat |
gaṅgāyā dakṣiṇe tīre nagare nāgasāhvaye

तद्दत्वा धृतराष्ट्राय शक्रप्रस्थं ययौ ततः ।
भ्रातृभिः सह राजेन्द्र शक्रप्रस्थेऽन्वमोदत

taddatvā dhṛtarāṣṭrāya śakraprasthaṃ yayau tataḥ |
bhrātṛbhiḥ saha rājendra śakraprasthe'nvamodata

गङ्गायमुनयोर्मध्ये ते उभे नगरोत्तमे ।
नित्यं धर्मे स्थितो राजा शक्रप्रस्थे प्रशास्ति नः

gaṅgāyamunayormadhye te ubhe nagarottame |
nityaṃ dharme sthito rājā śakraprasthe praśāsti naḥ

तस्यानुजो महाबाहुर्भीमसेन इति श्रुतः ।
महातेजा महाकीर्तिः शक्रतुल्यपराक्रमः

tasyānujo mahābāhurbhīmasena iti śrutaḥ |
mahātejā mahākīrtiḥ śakratulyaparākramaḥ

दशनागसहस्राणां बले तुल्यः स पाण्डवः ।
तस्यानुजोऽर्जुनो नाम महाबलपराक्रमः

daśanāgasahasrāṇāṃ bale tulyaḥ sa pāṇḍavaḥ |
tasyānujo'rjuno nāma mahābalaparākramaḥ

सुकुमारो महासत्वो लोके वीर्येण विश्रुतः ।
कार्तवीर्यसमो वीर्ये सागरप्रतिमो बले

sukumāro mahāsatvo loke vīryeṇa viśrutaḥ |
kārtavīryasamo vīrye sāgarapratimo bale

जामदग्न्यसमश्चास्त्रे सङ्ख्ये रामसमोऽर्जुनः ।
रूपे शक्रसमः पार्थस्तेजसा भास्करोपमः

jāmadagnyasamaścāstre saṅkhye rāmasamo'rjunaḥ |
rūpe śakrasamaḥ pārthastejasā bhāskaropamaḥ

देवदानवगन्धर्वैः पिशाचोरगराक्षसैः ।
मानुषैश्च समस्तैस्तु अजेयः फल्गुनो रणे

devadānavagandharvaiḥ piśācoragarākṣasaiḥ |
mānuṣaiśca samastaistu ajeyaḥ phalguno raṇe

तेन तत्खण्डवं दावं तर्पितं जातवेदसे ।
विजित्य तरसा शक्रं युधि देवगणैः सह

tena tatkhaṇḍavaṃ dāvaṃ tarpitaṃ jātavedase |
vijitya tarasā śakraṃ yudhi devagaṇaiḥ saha

लब्धान्यस्त्राणि दिव्यानि तर्पयित्वा हुताशनम् ।
तेन लब्धा महाराज दुर्लभा दैवतैरपि

labdhānyastrāṇi divyāni tarpayitvā hutāśanam |
tena labdhā mahārāja durlabhā daivatairapi

वासुदेवस्य भगिनी सुभद्रा नाम विश्रुता ।
अर्जुनस्यानुजो राजन्नकुलश्चेति विश्रुतः

vāsudevasya bhaginī subhadrā nāma viśrutā |
arjunasyānujo rājannakulaśceti viśrutaḥ

दर्शनीयतमो लोके मूर्तिमानिव मन्मथः ।
तस्यानुजो महातेजाः सहदेव इति श्रुतः

darśanīyatamo loke mūrtimāniva manmathaḥ |
tasyānujo mahātejāḥ sahadeva iti śrutaḥ

तेनाहं प्रेषितो राजन्कुमारेण समो रणे ।
अहं घटोत्कचो नाम भीमसेनसुतो बली

tenāhaṃ preṣito rājankumāreṇa samo raṇe |
ahaṃ ghaṭotkaco nāma bhīmasenasuto balī

मम माता महाभागा हिडिम्बा नाम राक्षसी ।
पार्थानामुपकारार्थं चरामि पृथिवीमिमाम्

mama mātā mahābhāgā hiḍimbā nāma rākṣasī |
pārthānāmupakārārthaṃ carāmi pṛthivīmimām

आसीत्पृथिव्याः सर्वस्या महीपालो युधिष्ठिरः ।
राजसूयं क्रतुश्रेष्ठमाहर्तुमुपचक्रमे

āsītpṛthivyāḥ sarvasyā mahīpālo yudhiṣṭhiraḥ |
rājasūyaṃ kratuśreṣṭhamāhartumupacakrame

सन्दिदेश च स भ्रातृन्करार्थं सर्वतोदिशम् ।
वृष्णिवीरेण सहितः सन्दिदेशानुजान्नृपः

sandideśa ca sa bhrātṛnkarārthaṃ sarvatodiśam |
vṛṣṇivīreṇa sahitaḥ sandideśānujānnṛpaḥ

उदीचीमर्जुनस्तूर्णं गत्वा मेरोरथोत्तमः ।
गत्वा शतसहस्राणि योजनानि महाबलः

udīcīmarjunastūrṇaṃ gatvā merorathottamaḥ |
gatvā śatasahasrāṇi yojanāni mahābalaḥ

त्वा सर्वान्नृपान्युद्धे हत्वा च तरसा वशी ।
स्वर्गद्वारमुपागम्य रत्नान्यादाय वै भृशम्

tvā sarvānnṛpānyuddhe hatvā ca tarasā vaśī |
svargadvāramupāgamya ratnānyādāya vai bhṛśam

अश्वांश्च विविधान्दिव्यान्सर्वानादाय फल्गुनः ।
धनं बहुविधं राजन्धर्मपुत्राय वै ददौ

aśvāṃśca vividhāndivyānsarvānādāya phalgunaḥ |
dhanaṃ bahuvidhaṃ rājandharmaputrāya vai dadau

भीमसेनो हि राजेन्द्र जित्वा प्राचीं दिशं बलात् ।
वशे कृत्वा महीपालान्पाण्डवाय धनं ददौ

bhīmaseno hi rājendra jitvā prācīṃ diśaṃ balāt |
vaśe kṛtvā mahīpālānpāṇḍavāya dhanaṃ dadau

दिशं प्रतीचीं नकुलः करार्थं प्रययौ तथा ।
सहदेवो दिशं याम्यां जित्वा सर्वान्महीक्षितः

diśaṃ pratīcīṃ nakulaḥ karārthaṃ prayayau tathā |
sahadevo diśaṃ yāmyāṃ jitvā sarvānmahīkṣitaḥ

मां सन्दिदेश राजेन्द्र करार्थमिह सत्कृतः ।
पार्थानां चरितं तुभ्यं सङ्क्षेपात्समुदाहृतम्

māṃ sandideśa rājendra karārthamiha satkṛtaḥ |
pārthānāṃ caritaṃ tubhyaṃ saṅkṣepātsamudāhṛtam

तमवेक्ष्य महाराज धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
पावनं राजसूयं च भगवन्तं हरिं प्रभुम् ।
एतानवेक्ष्य धर्मज्ञ करं दातुमिहार्हसि

tamavekṣya mahārāja dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram |
pāvanaṃ rājasūyaṃ ca bhagavantaṃ hariṃ prabhum |
etānavekṣya dharmajña karaṃ dātumihārhasi

तेन तद्भाषितं श्रुत्वा राक्षसेन्द्रो बिभीषणः ।
शासनं प्रतिजग्राह धर्मात्मा राक्षसैः सह

tena tadbhāṣitaṃ śrutvā rākṣasendro bibhīṣaṇaḥ |
śāsanaṃ pratijagrāha dharmātmā rākṣasaiḥ saha

तच्च कृष्णकृतं धीमानित्यमन्यत स प्रभुः ।
ततो ददौ विचित्राणि कम्बलानि कुथानि च

tacca kṛṣṇakṛtaṃ dhīmānityamanyata sa prabhuḥ |
tato dadau vicitrāṇi kambalāni kuthāni ca

दान्तकाञ्चनपर्यङ्कान्मणिहेमविचित्रितान् ।
भूषणानि महार्हाणि प्रवालानि मणींश्च सः

dāntakāñcanaparyaṅkānmaṇihemavicitritān |
bhūṣaṇāni mahārhāṇi pravālāni maṇīṃśca saḥ

काञ्चनानि च भाण्डनि कलशानि घटानि च ।
कटाहानि विचित्रानि द्रोण्यश्चैव सहस्रशः

kāñcanāni ca bhāṇḍani kalaśāni ghaṭāni ca |
kaṭāhāni vicitrāni droṇyaścaiva sahasraśaḥ

राजतानि च भाण्डानि रत्नगर्भांश्च कुण्डलान् ।
हेमपुष्पानि चान्यानि रुक्ममुख्यानि चापरान् ।

rājatāni ca bhāṇḍāni ratnagarbhāṃśca kuṇḍalān |
hemapuṣpāni cānyāni rukmamukhyāni cāparān |

शङ्खांश्च चन्द्रसङ्काशांश्चित्रावर्तविचित्रितान् ।
यज्ञस्य तोरणे युक्तान्ददौ तालांश्चतुर्दश

śaṅkhāṃśca candrasaṅkāśāṃścitrāvartavicitritān |
yajñasya toraṇe yuktāndadau tālāṃścaturdaśa

रुक्मपङ्कजपुष्पाणि शिबिका मणिभूषिताः ।
मुकुटानि महार्हाणि रत्नगर्भांश्च कङ्कणान्

rukmapaṅkajapuṣpāṇi śibikā maṇibhūṣitāḥ |
mukuṭāni mahārhāṇi ratnagarbhāṃśca kaṅkaṇān

चन्दनानि च मुख्यानि वासांसि विविधानि च ।
स ददौ सहदेवाय तदा राजा विभीषणाः

candanāni ca mukhyāni vāsāṃsi vividhāni ca |
sa dadau sahadevāya tadā rājā vibhīṣaṇāḥ

तानि सर्वाणि रत्नानि आजह्रुस्ते निशाचराः ।
अष्टाशीतिसहस्राणि समदा रक्तलोचनाः

tāni sarvāṇi ratnāni ājahruste niśācarāḥ |
aṣṭāśītisahasrāṇi samadā raktalocanāḥ

रत्नान्यादाय सर्वाणि प्रतस्थे स घटोत्कचः ।
विभीषणं च राजानमभिवाद्य कृताञ्जलिः

ratnānyādāya sarvāṇi pratasthe sa ghaṭotkacaḥ |
vibhīṣaṇaṃ ca rājānamabhivādya kṛtāñjaliḥ

प्रदक्षिणं परीत्यैव निर्जगाम घटोत्कचः ।
ततो रत्नान्युपादाय हैडिम्बो राक्षसैः सह

pradakṣiṇaṃ parītyaiva nirjagāma ghaṭotkacaḥ |
tato ratnānyupādāya haiḍimbo rākṣasaiḥ saha

जगाम तूर्णं लङ्कायाः सहदेवपदं प्रति ।
आसेदुः पाण्डवं सर्वे लङ्घयित्वा महोदधिम्

jagāma tūrṇaṃ laṅkāyāḥ sahadevapadaṃ prati |
āseduḥ pāṇḍavaṃ sarve laṅghayitvā mahodadhim

सहदेवो ददर्शाथ रत्नाहारान्निशाचरान् ।
आगतान्भीमसङ्काशान्हैडिम्बं च तथा नृप

sahadevo dadarśātha ratnāhārānniśācarān |
āgatānbhīmasaṅkāśānhaiḍimbaṃ ca tathā nṛpa

द्रमिला नैऋतान्दृष्ट्वा दुद्रुवुस्ते भयार्दिताः ।
भैमसेनिस्ततो गत्वा मार्देयं प्राञ्जलिः स्थितः

dramilā naiṛtāndṛṣṭvā dudruvuste bhayārditāḥ |
bhaimasenistato gatvā mārdeyaṃ prāñjaliḥ sthitaḥ

प्रीतिमानभवद्दृष्ट्वा रत्नौधं तं च पाण्डवः ।
तं परिष्वज्य पाणिभ्यां दृष्ट्वा तान्प्रीतिमानभूत्

prītimānabhavaddṛṣṭvā ratnaudhaṃ taṃ ca pāṇḍavaḥ |
taṃ pariṣvajya pāṇibhyāṃ dṛṣṭvā tānprītimānabhūt

विसृज्य द्रविडान्सर्वान्गमनायोपचक्रमे ।
न्यवर्तम ततो धीमान्सहदेवो नराधिपः

visṛjya draviḍānsarvāngamanāyopacakrame |
nyavartama tato dhīmānsahadevo narādhipaḥ

एवं विजित्य तरसा सान्त्वेन विजयेन च ।
करदान्पार्थिवान्कृत्वा प्रत्यागच्छदरिन्दमः

evaṃ vijitya tarasā sāntvena vijayena ca |
karadānpārthivānkṛtvā pratyāgacchadarindamaḥ

रत्नसालमुपादाय ययौ सहनिशाचरः ।
इन्द्रप्रस्थं विवेशाथ कम्पयन्निव मेदिनीम्

ratnasālamupādāya yayau sahaniśācaraḥ |
indraprasthaṃ viveśātha kampayanniva medinīm

दृष्ट्वा युधिष्ठिरं राजन्सहदेवः कृताञ्जलिः ।
प्रह्वोऽभिवाद्य तस्थौ स पूजितश्चापि तेन वै

dṛṣṭvā yudhiṣṭhiraṃ rājansahadevaḥ kṛtāñjaliḥ |
prahvo'bhivādya tasthau sa pūjitaścāpi tena vai

लङ्काप्राप्तान्धनौघांश्च दृष्ट्वा तान्दुर्लभान्बहून् ।
प्रीतिमानभवद्राजा विस्मयं परमं ययौ

laṅkāprāptāndhanaughāṃśca dṛṣṭvā tāndurlabhānbahūn |
prītimānabhavadrājā vismayaṃ paramaṃ yayau

धर्मराजाय तत्सर्वं निवेद्य भरतर्षभ ।
कोटीसहस्रमधिकं हिरण्यस्य महात्मने

dharmarājāya tatsarvaṃ nivedya bharatarṣabha |
koṭīsahasramadhikaṃ hiraṇyasya mahātmane

विविधानि च रत्नानि गोजाविमहिषांस्तथा ।
कृतकर्मा सुखं राजन्नुवास जनमेजय

vividhāni ca ratnāni gojāvimahiṣāṃstathā |
kṛtakarmā sukhaṃ rājannuvāsa janamejaya