अध्याय 32: दक्षिण में सहदेव, माहिष्मती में अग्निदेव

तथैव सहदेवोऽपि धर्मराजेन पूजितः ।
महत्या सेनया राजन्प्रययौ दक्षिणां दिशम्

tathaiva sahadevo'pi dharmarājena pūjitaḥ |
mahatyā senayā rājanprayayau dakṣiṇāṃ diśam

स शूरसेनान्कार्त्स्न्येन पूर्वमेवाजयत्प्रभुः ।
मत्स्यराजं च कौरव्यो वशे चक्रे बलाद्बली

sa śūrasenānkārtsnyena pūrvamevājayatprabhuḥ |
matsyarājaṃ ca kauravyo vaśe cakre balādbalī

अधिराजाधिपं चैव दन्तवक्रं महाबलम् ।
जिगाय करदं चैव कृत्वा राज्ये न्यवेशयत्

adhirājādhipaṃ caiva dantavakraṃ mahābalam |
jigāya karadaṃ caiva kṛtvā rājye nyaveśayat

सुकुमारं वशे चक्रे सुमित्रं च नराधिपम् ।
तथैवापरमत्स्यांश्च व्यजयत्स पटच्चरान्

sukumāraṃ vaśe cakre sumitraṃ ca narādhipam |
tathaivāparamatsyāṃśca vyajayatsa paṭaccarān

निषादभूमिं गोशृङ्गं पर्वतप्रवरं तथा ।
तरसैवाजयद्धीमाञ्श्रेणिमन्तं च पार्थिवम्

niṣādabhūmiṃ gośṛṅgaṃ parvatapravaraṃ tathā |
tarasaivājayaddhīmāñśreṇimantaṃ ca pārthivam

नरराष्ट्रं च निर्जित्य कुन्तिभोजमुपाद्रवत् ।
प्रीतिपूर्वं च तस्यासौ प्रतिजग्राह शासनम्

nararāṣṭraṃ ca nirjitya kuntibhojamupādravat |
prītipūrvaṃ ca tasyāsau pratijagrāha śāsanam

ततश्चर्मण्वतीकूले जम्भकस्यात्मजं नृपम् ।
ददर्श वासुदेवेन शेषितं पूर्ववैरिणा

tataścarmaṇvatīkūle jambhakasyātmajaṃ nṛpam |
dadarśa vāsudevena śeṣitaṃ pūrvavairiṇā

चक्रे तेन स सङ्ग्रामं सहदेवेन भारत ।
स तमाजौ विनिर्जित्य दक्षिणाभिमुखो ययौ

cakre tena sa saṅgrāmaṃ sahadevena bhārata |
sa tamājau vinirjitya dakṣiṇābhimukho yayau

सेकानपरसेकांश्च रत्नानि विविधानि च ॥
ततस्तेनैव सहितो नर्मदामभितो ययौ ।

sekānaparasekāṃśca ratnāni vividhāni ca ||
tatastenaiva sahito narmadāmabhito yayau |

भगदत्तं महाबाहुं क्षत्रियं नरकात्मजम् ।
अर्जुनाय करं दत्तं श्रुत्वा तत्र न्यवर्तत

bhagadattaṃ mahābāhuṃ kṣatriyaṃ narakātmajam |
arjunāya karaṃ dattaṃ śrutvā tatra nyavartata

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ सैन्येन महतावृतौ ।
जिगाय समरे वीरावाश्विनेयः प्रतापवान्

vindānuvindāvāvantyau sainyena mahatāvṛtau |
jigāya samare vīrāvāśvineyaḥ pratāpavān

ततो रत्नान्युपादाय पुरं भोजकटं ययौ ।
तत्र युद्धमभूद्राजन्दिवसद्वयमच्युत

tato ratnānyupādāya puraṃ bhojakaṭaṃ yayau |
tatra yuddhamabhūdrājandivasadvayamacyuta

स विजित्य दुराधर्षं भीष्मकं माद्रिनन्दनः ।
कोसलाधिपतिं चैव तथा वेणातटाधिपम्

sa vijitya durādharṣaṃ bhīṣmakaṃ mādrinandanaḥ |
kosalādhipatiṃ caiva tathā veṇātaṭādhipam

कान्तारकांश्च समर तथा प्राकोटकान्नृपान् ।
नाटकेयांश्च समरे तथा हेरम्बकान्युधि

kāntārakāṃśca samara tathā prākoṭakānnṛpān |
nāṭakeyāṃśca samare tathā herambakānyudhi

मारुधं च विनिर्जित्य रम्यग्राममथो बलात् ।
नाचीनानर्बुकांश्चैव राजानश्च महाबलः

mārudhaṃ ca vinirjitya ramyagrāmamatho balāt |
nācīnānarbukāṃścaiva rājānaśca mahābalaḥ

तांस्तानाटविकान्सर्वानजयत्पाण्डुनन्दनः ।
नाताधिपं च नृपतिं वशे चक्रे महाबलः

tāṃstānāṭavikānsarvānajayatpāṇḍunandanaḥ |
nātādhipaṃ ca nṛpatiṃ vaśe cakre mahābalaḥ

पुलिन्दांश्च रणे जित्वा ययौ दक्षिणतः पुरः ।
युयुधे पाण्ड्यराजेन दिवसं नकुलानुजः

pulindāṃśca raṇe jitvā yayau dakṣiṇataḥ puraḥ |
yuyudhe pāṇḍyarājena divasaṃ nakulānujaḥ

तं जित्वा स महाबाहुः प्रययौ दक्षिणापथम् ।
गुहामासादयामास किष्किन्धां लोकविश्रुताम्

taṃ jitvā sa mahābāhuḥ prayayau dakṣiṇāpatham |
guhāmāsādayāmāsa kiṣkindhāṃ lokaviśrutām

पुरा वानरराजेन वालिना चाभिरक्षिताम् ।
ततः कोसलराजस्य रामस्यैवानुगेन च ।
सुग्रीवेणाभिगुप्तां तां प्रविष्टस्तमथाह्वयत्

purā vānararājena vālinā cābhirakṣitām |
tataḥ kosalarājasya rāmasyaivānugena ca |
sugrīveṇābhiguptāṃ tāṃ praviṣṭastamathāhvayat

तत्र वानरराजाभ्यां मैन्देन द्विविदेन च ।
युयुधे दिवसान्सप्त न च तौ विकृतिं गतौ

tatra vānararājābhyāṃ maindena dvividena ca |
yuyudhe divasānsapta na ca tau vikṛtiṃ gatau

ततस्तुष्टौ महात्मानौ सहदेवाय वानरौ ।
ऊचतुश्चैव संहृष्टौ प्रीतिपूर्वमिदं वचः

tatastuṣṭau mahātmānau sahadevāya vānarau |
ūcatuścaiva saṃhṛṣṭau prītipūrvamidaṃ vacaḥ

गच्छ पाण्डवशार्दूल रत्नान्यादाय सर्वशः ।
अविघ्नमस्त कार्याय धर्मराजाय धीमते

gaccha pāṇḍavaśārdūla ratnānyādāya sarvaśaḥ |
avighnamasta kāryāya dharmarājāya dhīmate

ततो रत्नान्युपादाय पुरीं माहिष्मतीं ययौ ॥
तत्र नीलेन राज्ञा स चक्रे युद्धं नरर्षभः

tato ratnānyupādāya purīṃ māhiṣmatīṃ yayau ||
tatra nīlena rājñā sa cakre yuddhaṃ nararṣabhaḥ

पाण्डवः परवीरघ्नः सहदेवः प्रतापवान् ॥
ततोऽस्य सुमहद्युद्धमासीद्भीरुभयङ्करम्

pāṇḍavaḥ paravīraghnaḥ sahadevaḥ pratāpavān ||
tato'sya sumahadyuddhamāsīdbhīrubhayaṅkaram

सैन्यक्षयकरं चैव प्राणानां संशयावहम् ।
चक्रे तस्य हि साहाय्यं भगवान्हव्यवाहनः

sainyakṣayakaraṃ caiva prāṇānāṃ saṃśayāvaham |
cakre tasya hi sāhāyyaṃ bhagavānhavyavāhanaḥ

ततो रथा हया नागाः पुरुषाः कवचानि च ।
प्रतीप्तानि व्यदृश्यन्त सहदेवबले तदा

tato rathā hayā nāgāḥ puruṣāḥ kavacāni ca |
pratīptāni vyadṛśyanta sahadevabale tadā

ततः सुसंभ्रान्तमना बभूव कुरुनन्दनः ।
नोत्तरं प्रतिवक्तुं च शक्तोऽभूज्जनमेजय

tataḥ susaṃbhrāntamanā babhūva kurunandanaḥ |
nottaraṃ prativaktuṃ ca śakto'bhūjjanamejaya

किमर्थं भगवान्वह्निः प्रत्यमित्रोऽभवद्युधि ।
सहदेवस्य यज्ञार्थं घटमानस्य वै द्विज

kimarthaṃ bhagavānvahniḥ pratyamitro'bhavadyudhi |
sahadevasya yajñārthaṃ ghaṭamānasya vai dvija

तत्र माहिष्मतीवासी भगवान्हव्यवाहनः ।
श्रूयते हि गृहीतो वै पुरस्तात्पारदारिकः

tatra māhiṣmatīvāsī bhagavānhavyavāhanaḥ |
śrūyate hi gṛhīto vai purastātpāradārikaḥ

नीलस्य राज्ञो दुहिता बभूवतातीव शोभना ।
साऽग्निहोत्रमुपातिष्ठद्बोधनाय पितुः सदा

nīlasya rājño duhitā babhūvatātīva śobhanā |
sā'gnihotramupātiṣṭhadbodhanāya pituḥ sadā

व्यजनैर्धूयमानोऽपि तावत्प्रज्वलते न सः ॥
यावच्चारुपुटौष्ठेन वायुना न विधूयते

vyajanairdhūyamāno'pi tāvatprajvalate na saḥ ||
yāvaccārupuṭauṣṭhena vāyunā na vidhūyate

ततः स भगवानग्निश्चकमे तां सुदर्शनाम् ।
नीलस्य राज्ञः सर्वेषामुपनीतश्च सोऽभवत्

tataḥ sa bhagavānagniścakame tāṃ sudarśanām |
nīlasya rājñaḥ sarveṣāmupanītaśca so'bhavat

ततो ब्रह्मणरूपेण रममाणो यदृच्छया ॥
चकमे तां वरारोहां कन्यामुत्पललोचनाम् ॥
तं तु राजा यथाशास्त्रमशासद्धार्मिकस्तदा

tato brahmaṇarūpeṇa ramamāṇo yadṛcchayā ||
cakame tāṃ varārohāṃ kanyāmutpalalocanām ||
taṃ tu rājā yathāśāstramaśāsaddhārmikastadā

प्रजज्वाल ततः कोपाद्भगवान्हव्यवाहनः ।
तं दृष्ट्वा विस्मितो राजा जगाम शिरसाऽवनिम्

prajajvāla tataḥ kopādbhagavānhavyavāhanaḥ |
taṃ dṛṣṭvā vismito rājā jagāma śirasā'vanim

ततः कालेन तां कन्यां तथैव हि तदा नृपः ।
प्रददौ विप्ररूपाय वह्रये शिरसा नतः

tataḥ kālena tāṃ kanyāṃ tathaiva hi tadā nṛpaḥ |
pradadau viprarūpāya vahraye śirasā nataḥ

प्रतिगृह्य च तां सुभ्रुं नीलराज्ञः सुतां तदा ।
चक्रे प्रसादं भगवांस्तस्य राज्ञो विभावसुः

pratigṛhya ca tāṃ subhruṃ nīlarājñaḥ sutāṃ tadā |
cakre prasādaṃ bhagavāṃstasya rājño vibhāvasuḥ

वरेण च्छन्दयामास तं नृपं स्विष्टकृत्तमः ।
अभयं च स जग्राह स्वसैन्ये वै महीपतिः

vareṇa cchandayāmāsa taṃ nṛpaṃ sviṣṭakṛttamaḥ |
abhayaṃ ca sa jagrāha svasainye vai mahīpatiḥ

ततः प्रभृति ये केचिदज्ञानात्तां पुरीं नृपाः ।
जिगीषन्ति बलाद्राजंस्ते दह्यन्ते स्म वह्निना

tataḥ prabhṛti ye kecidajñānāttāṃ purīṃ nṛpāḥ |
jigīṣanti balādrājaṃste dahyante sma vahninā

स्यां पुर्यां तदा चैव माहिष्मत्यां कुरूद्वह ।
बभूवुरनतिग्राह्य योषितश्छन्दतः किल

syāṃ puryāṃ tadā caiva māhiṣmatyāṃ kurūdvaha |
babhūvuranatigrāhya yoṣitaśchandataḥ kila

एवमग्निर्वरं प्रादात्स्त्रीणामप्रतिवारणे ।
रिण्यस्तत्र च राजानस्तत्पुरं भरतर्षभ ।

evamagnirvaraṃ prādātstrīṇāmaprativāraṇe |
riṇyastatra ca rājānastatpuraṃ bharatarṣabha |

र्जयन्ति च राजानस्तत्पुरं भरतर्षभ ।
भयादग्नेर्महाराज तदाप्रभृति सर्वदा

rjayanti ca rājānastatpuraṃ bharatarṣabha |
bhayādagnermahārāja tadāprabhṛti sarvadā

सहदेवस्तु धर्मात्मा सैन्यं दृष्ट्वा भयार्दितम् ।
परीतमग्निना राजन्नाकम्पत यथाऽचलः ।
उपस्पृश्य शुचिर्भूत्वा सोऽब्रवीत्पावकं ततः

sahadevastu dharmātmā sainyaṃ dṛṣṭvā bhayārditam |
parītamagninā rājannākampata yathā'calaḥ |
upaspṛśya śucirbhūtvā so'bravītpāvakaṃ tataḥ

त्वदर्थोऽयं समारम्भः कृष्णवर्त्मन्नमोस्तु ते ।
मुखं त्वमसि देवानां यज्ञस्त्वमसि पावक

tvadartho'yaṃ samārambhaḥ kṛṣṇavartmannamostu te |
mukhaṃ tvamasi devānāṃ yajñastvamasi pāvaka

पावनात्पावकश्चासि वहनाद्धव्यवाहनः ।
वेदास्त्वदर्थं जाता वै जातवेदास्ततो ह्यसि

pāvanātpāvakaścāsi vahanāddhavyavāhanaḥ |
vedāstvadarthaṃ jātā vai jātavedāstato hyasi

चित्रभानुः सुरेशश्च अनलस्त्वं विभावसो ।
स्वर्गद्वारस्पृशश्चासि हुताशो ज्वलनः शिखी

citrabhānuḥ sureśaśca analastvaṃ vibhāvaso |
svargadvāraspṛśaścāsi hutāśo jvalanaḥ śikhī

वैश्वानरस्त्वं पिङ्गेशः प्लवङ्गो भूरितेजसः ।
कुमारसूस्त्वं भगवान्रुद्रगर्भो हिरण्यकृत्

vaiśvānarastvaṃ piṅgeśaḥ plavaṅgo bhūritejasaḥ |
kumārasūstvaṃ bhagavānrudragarbho hiraṇyakṛt

अग्निर्ददातु मे तेजो वायुः प्राणं ददातु मे ।
पृथिवी बलमादध्याच्छिवं चापो दिशन्तु मे

agnirdadātu me tejo vāyuḥ prāṇaṃ dadātu me |
pṛthivī balamādadhyācchivaṃ cāpo diśantu me

अपां गर्भ महासत्व जातवेदः सुरेश्वर ।
देवानां मुखमग्ने त्वं सत्येन विपुनीहि माम्

apāṃ garbha mahāsatva jātavedaḥ sureśvara |
devānāṃ mukhamagne tvaṃ satyena vipunīhi mām

ऋषिभिर्ब्राह्मणैश्चैव दैवतैरसुरैरपि ।
नित्यं सुहुत यज्ञेषु सत्येन विपुनीहि माम्

ṛṣibhirbrāhmaṇaiścaiva daivatairasurairapi |
nityaṃ suhuta yajñeṣu satyena vipunīhi mām

धूमकेतुः शिखी च त्वं पापहाऽनिसम्भवः ।
सर्वप्राणिषु नित्यस्थः सत्येन विपुनीहि माम्

dhūmaketuḥ śikhī ca tvaṃ pāpahā'nisambhavaḥ |
sarvaprāṇiṣu nityasthaḥ satyena vipunīhi mām

एवं स्तुतोऽसि भगवन्प्रीतेन शिचिना मया ।
तुष्टिं पुष्टिं श्रुतं चैव प्रीति चाग्ने प्रयच्छ मे

evaṃ stuto'si bhagavanprītena śicinā mayā |
tuṣṭiṃ puṣṭiṃ śrutaṃ caiva prīti cāgne prayaccha me

इत्येवं मन्त्रमाग्नेयं पठन्यो जुहुयाद्विभुम् ।
ऋद्धिमान्सततं दान्तः सर्वपापैः प्रमुच्यते

ityevaṃ mantramāgneyaṃ paṭhanyo juhuyādvibhum |
ṛddhimānsatataṃ dāntaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate

यज्ञविघ्नमिमं कर्तुं नार्हस्त्वं यज्ञवाहन ।
एवमुक्त्वा तु माद्रेयः कुशैरास्तीर्य मेदिनीम्

yajñavighnamimaṃ kartuṃ nārhastvaṃ yajñavāhana |
evamuktvā tu mādreyaḥ kuśairāstīrya medinīm

विधिवत्पुरुषव्याघ्रः पावकं प्रत्युपाविशत् ।
प्रमुखे तस्य सैन्यस्य भीतोद्विग्रस्य भारत

vidhivatpuruṣavyāghraḥ pāvakaṃ pratyupāviśat |
pramukhe tasya sainyasya bhītodvigrasya bhārata

न चैनमत्यगाद्वह्निरुवाच महोदधिः ।
तमुपेत्य शनैर्वह्निरुवाच कुरुनन्दनम्

na cainamatyagādvahniruvāca mahodadhiḥ |
tamupetya śanairvahniruvāca kurunandanam

सहदेवं नृणां देवं सान्त्वपूर्वमिदं वचः ।
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ कौरव्य जिज्ञासेयं कृता मया

sahadevaṃ nṛṇāṃ devaṃ sāntvapūrvamidaṃ vacaḥ |
uttiṣṭhottiṣṭha kauravya jijñāseyaṃ kṛtā mayā

वेद्मि सर्वमभिप्रायं तव धर्मसुतस्य च ।
मया तु रक्षितव्या पूरियं भरतसत्तम

vedmi sarvamabhiprāyaṃ tava dharmasutasya ca |
mayā tu rakṣitavyā pūriyaṃ bharatasattama

यावद्राज्ञो हि नीलस्य कुले वंशधरा इति ।
ईप्सितं तु करिष्यामि मनसस्तव पाण्डव

yāvadrājño hi nīlasya kule vaṃśadharā iti |
īpsitaṃ tu kariṣyāmi manasastava pāṇḍava

तत उत्थाय हृष्टात्मा प्राञ्जलिः शिरसा नतः ।
पूजयामास माद्रेयटः पावकं भरतर्षभ

tata utthāya hṛṣṭātmā prāñjaliḥ śirasā nataḥ |
pūjayāmāsa mādreyaṭaḥ pāvakaṃ bharatarṣabha

पावके विनिवृत्ते तु नीलो राजाऽभ्यगात्तदा ।
पावकस्याज्ञया चैनमर्चयामास पार्थिवः

pāvake vinivṛtte tu nīlo rājā'bhyagāttadā |
pāvakasyājñayā cainamarcayāmāsa pārthivaḥ

सत्कारेण नरव्याघ्रं सहदेवं युधां पतिम् ।
प्रतिगृह्य च तां पूजां करे च विनिवेश्य च

satkāreṇa naravyāghraṃ sahadevaṃ yudhāṃ patim |
pratigṛhya ca tāṃ pūjāṃ kare ca viniveśya ca

माद्रीसुतस्ततः प्रायाद्विजयी दक्षिणां दिशम् ।
त्रैपुरं स वशे कृत्वा राजानममितौजसम्

mādrīsutastataḥ prāyādvijayī dakṣiṇāṃ diśam |
traipuraṃ sa vaśe kṛtvā rājānamamitaujasam

निजग्राह महाबाहुस्तरसा पौरवेश्वरम् ।
आकृतिं कौशिकाचार्यं यत्ने महता ततः

nijagrāha mahābāhustarasā pauraveśvaram |
ākṛtiṃ kauśikācāryaṃ yatne mahatā tataḥ

वशे चक्रे महाबाहुः सुराष्ट्राधिपतिं तदा ।
सुराष्ट्रविषयस्थश्च प्रेषयामास रुक्मिणे

vaśe cakre mahābāhuḥ surāṣṭrādhipatiṃ tadā |
surāṣṭraviṣayasthaśca preṣayāmāsa rukmiṇe

राज्ञे भोजकटस्थाय महामात्राय धीमते ।
भीष्मकायस धर्मात्मा साक्षादिन्द्रसखाय वै

rājñe bhojakaṭasthāya mahāmātrāya dhīmate |
bhīṣmakāyasa dharmātmā sākṣādindrasakhāya vai

च चास्य प्रतिजग्राह ससुतः शासनं तदा ।
प्रीतिपूर्वं महाराज वासुदेवमवेक्ष्य च

ca cāsya pratijagrāha sasutaḥ śāsanaṃ tadā |
prītipūrvaṃ mahārāja vāsudevamavekṣya ca

ततः स रत्नान्यादाय पुनः प्रायाद्युधां पतिः ।
ततः शूर्पारकं चैव तालाकटमथापि च

tataḥ sa ratnānyādāya punaḥ prāyādyudhāṃ patiḥ |
tataḥ śūrpārakaṃ caiva tālākaṭamathāpi ca

वशे चक्रे महातेजा दण्डकांश्च महाबलः ।
सागरद्वीपवासांश्च नृपतीन्म्लेच्छयोनिजान्

vaśe cakre mahātejā daṇḍakāṃśca mahābalaḥ |
sāgaradvīpavāsāṃśca nṛpatīnmlecchayonijān

निषादान्पुरुषादांश्च कर्णप्रावरणानपि ।
ये च कालमुखा नाम नरराक्षसयोनयः

niṣādānpuruṣādāṃśca karṇaprāvaraṇānapi |
ye ca kālamukhā nāma nararākṣasayonayaḥ

कृत्स्नं कोलगिरिं चैव सुरभीपट्टनं तथा ।
द्वीपं ताम्राह्वयं चैव पर्वतं रामकं तथा

kṛtsnaṃ kolagiriṃ caiva surabhīpaṭṭanaṃ tathā |
dvīpaṃ tāmrāhvayaṃ caiva parvataṃ rāmakaṃ tathā

तिमिङ्गिलं च स नृपं वशे कृत्वा महामतिः ।
एकपादांश्च पुरुषान्केरलान्वनवासिनः

timiṅgilaṃ ca sa nṛpaṃ vaśe kṛtvā mahāmatiḥ |
ekapādāṃśca puruṣānkeralānvanavāsinaḥ

नगरीं सञ्जयन्तीं च पाषण्डं करहाटकम् ।
दूतैरेव वशे चक्रे करं चैनानदापयत्

nagarīṃ sañjayantīṃ ca pāṣaṇḍaṃ karahāṭakam |
dūtaireva vaśe cakre karaṃ cainānadāpayat

पाण्ड्यांश्च द्रविडांश्चैव सहितांश्चोड्रकेरलैः ।
अन्ध्रांस्तावनांश्चैव कलिङ्गानुष्ट्रकर्णिकान्

pāṇḍyāṃśca draviḍāṃścaiva sahitāṃścoḍrakeralaiḥ |
andhrāṃstāvanāṃścaiva kaliṅgānuṣṭrakarṇikān

आटवीं च पुरीं रम्यां यवनानां पुरं तथा ।
दूतैरेव वशे चक्रे करं चैनानदापयत्

āṭavīṃ ca purīṃ ramyāṃ yavanānāṃ puraṃ tathā |
dūtaireva vaśe cakre karaṃ cainānadāpayat

तात्रपर्णी ततो गत्वा कन्यातीर्थमतीत्य च ।
दक्षिणां च दिशं सर्वा विजित्य कुरुनन्दनः

tātraparṇī tato gatvā kanyātīrthamatītya ca |
dakṣiṇāṃ ca diśaṃ sarvā vijitya kurunandanaḥ

उत्तरं तीरमासाद्य सागरस्योर्मिमालिनः ।
चिन्तयामास कौन्तेयो भ्रातुः पुत्रं घटोत्कचम्

uttaraṃ tīramāsādya sāgarasyormimālinaḥ |
cintayāmāsa kaunteyo bhrātuḥ putraṃ ghaṭotkacam

ततश्चिन्तितमात्रस्तु राक्षसः प्रत्यदृश्यत ।
तं मेरुशिखराकारमागतं पाण्डुनन्दनः

tataścintitamātrastu rākṣasaḥ pratyadṛśyata |
taṃ meruśikharākāramāgataṃ pāṇḍunandanaḥ

भृगुकच्छात्ततो धीमान्साम्नैवामित्रकर्शनः ।
आगम्यतामिति प्राह धर्मराजस्य शसनाः

bhṛgukacchāttato dhīmānsāmnaivāmitrakarśanaḥ |
āgamyatāmiti prāha dharmarājasya śasanāḥ

स राक्षसपरीवारस्तं प्रणम्याशु संस्थितः ।
घटोत्कचं महात्मानं राक्षसं घोरदर्शनम्

sa rākṣasaparīvārastaṃ praṇamyāśu saṃsthitaḥ |
ghaṭotkacaṃ mahātmānaṃ rākṣasaṃ ghoradarśanam

तत्रस्थः प्रेषयामास पौलस्त्याय महात्मने ।
बिभीषणाय धर्मात्मा प्रीतिपूर्वमरिन्दमः

tatrasthaḥ preṣayāmāsa paulastyāya mahātmane |
bibhīṣaṇāya dharmātmā prītipūrvamarindamaḥ

स चास्य प्रतिजग्राह शासनं प्रीतिपूर्वकम् ।
तच्च कृष्णकृतं धीमानभ्यमन्यत स प्रभुः

sa cāsya pratijagrāha śāsanaṃ prītipūrvakam |
tacca kṛṣṇakṛtaṃ dhīmānabhyamanyata sa prabhuḥ

ततः सम्प्रेषयामास रत्नानि विविधानि च ।
चन्दनागुरुकाष्ठानि दिव्यान्याभरणानि च

tataḥ sampreṣayāmāsa ratnāni vividhāni ca |
candanāgurukāṣṭhāni divyānyābharaṇāni ca