अध्याय 3: मय रत्न लाकर दिव्य सभा बनाता है

अथाब्रवीन्मयः पार्थमर्युनं जयतां वरम् ।
आपृच्छे त्वां गमिष्यामि पुनरेष्यामि चाप्यहम्

athābravīnmayaḥ pārthamaryunaṃ jayatāṃ varam |
āpṛcche tvāṃ gamiṣyāmi punareṣyāmi cāpyaham

विश्रुतां त्रिषु लोकेषु पार्थ दिव्यां सभां तव ।
प्राणिनां विस्मयकरीं तव प्रियविवर्धिनीम् ।
पाण्डवानां च सर्वेषां करिष्यामि धनञ्जय

viśrutāṃ triṣu lokeṣu pārtha divyāṃ sabhāṃ tava |
prāṇināṃ vismayakarīṃ tava priyavivardhinīm |
pāṇḍavānāṃ ca sarveṣāṃ kariṣyāmi dhanañjaya

उत्तरेण तु कैलासं मैनाकं पर्वतं प्रति ।
यियक्षमाणेषु पुरा दानवेषु मया कृतम्

uttareṇa tu kailāsaṃ mainākaṃ parvataṃ prati |
yiyakṣamāṇeṣu purā dānaveṣu mayā kṛtam

चित्रं मणिमयं भाण्डं रम्यं बिन्दुसारः प्रति ।
सभायां सत्यसन्धस्य यदासीद्वृषपर्वणः

citraṃ maṇimayaṃ bhāṇḍaṃ ramyaṃ bindusāraḥ prati |
sabhāyāṃ satyasandhasya yadāsīdvṛṣaparvaṇaḥ

आगमिष्यामि तद्गृह्य यदि तिष्ठति भारत ।
ततः सभां करिष्यामि पाण्डवस्य यशस्विनीम्

āgamiṣyāmi tadgṛhya yadi tiṣṭhati bhārata |
tataḥ sabhāṃ kariṣyāmi pāṇḍavasya yaśasvinīm

मनः प्रह्लादिनीं चित्रां सर्वरत्नविभूषिताम् ।
अस्ति बिन्दुसारस्युग्रा गदा च कुरुनन्दन

manaḥ prahlādinīṃ citrāṃ sarvaratnavibhūṣitām |
asti bindusārasyugrā gadā ca kurunandana

निहिता यौवनाश्वेन राज्ञा हत्वा रणे रिपून् ।
सुवर्णबिन्दुभिश्चित्रा गुर्वी भारसहा दृढा

nihitā yauvanāśvena rājñā hatvā raṇe ripūn |
suvarṇabindubhiścitrā gurvī bhārasahā dṛḍhā

सा वै शतसहस्रस्य सम्मिता शत्रुघातिनी ।
अनुरूपा च भीमस्य गाण्डीवं भवतो यथा

sā vai śatasahasrasya sammitā śatrughātinī |
anurūpā ca bhīmasya gāṇḍīvaṃ bhavato yathā

वारुणश्च महाशङ्खो देवदत्तः सुघोषवान् ।
सर्वमेतत्प्रदास्यामि भवते नात्र संशयः

vāruṇaśca mahāśaṅkho devadattaḥ sughoṣavān |
sarvametatpradāsyāmi bhavate nātra saṃśayaḥ

इत्युक्त्वा सोऽसुरः पार्थं प्रागुदीचीं दिशं गतः ।
अथोत्तरेण कैलासान्मैनाकं पर्वतं प्रति

ityuktvā so'suraḥ pārthaṃ prāgudīcīṃ diśaṃ gataḥ |
athottareṇa kailāsānmainākaṃ parvataṃ prati

हिरण्यशृङ्गः सुमहान्महामणिमयो गिरिः ।
रम्यं बिन्दुसरो नाम यत्र राजा भगीरथः

hiraṇyaśṛṅgaḥ sumahānmahāmaṇimayo giriḥ |
ramyaṃ bindusaro nāma yatra rājā bhagīrathaḥ

द्रुष्टुं भागीरथीं गङ्गामुवास बहुलाः समाः ।
यत्रेष्टं सर्वभूतानामीश्वरेण महात्मना

druṣṭuṃ bhāgīrathīṃ gaṅgāmuvāsa bahulāḥ samāḥ |
yatreṣṭaṃ sarvabhūtānāmīśvareṇa mahātmanā

आहृताः क्रतवो मुख्याः शतं भरतसत्तम ।
यत्र यूपा मणिमयाश्चैत्याश्चापि हिरण्मयाः

āhṛtāḥ kratavo mukhyāḥ śataṃ bharatasattama |
yatra yūpā maṇimayāścaityāścāpi hiraṇmayāḥ

शोभार्थं विहितास्तत्र न तु दृष्टान्ततः कृताः ।
यत्रेष्ट्वा स गतः सिद्धिं सहस्राक्षः शचीपतिः

śobhārthaṃ vihitāstatra na tu dṛṣṭāntataḥ kṛtāḥ |
yatreṣṭvā sa gataḥ siddhiṃ sahasrākṣaḥ śacīpatiḥ

यत्र भूतपतिः सृष्ट्वा सर्वाँल्लोकान्सनातनः ।
अपस्यते तिग्मतेजाः स्थितो भूतैः सहस्रशः

yatra bhūtapatiḥ sṛṣṭvā sarvām̐llokānsanātanaḥ |
apasyate tigmatejāḥ sthito bhūtaiḥ sahasraśaḥ

नरनारायणौ ब्रह्मा यमः स्थाणुश्च पञ्चमः ।
उपासते यत्र परं सहस्रयुगपर्यये

naranārāyaṇau brahmā yamaḥ sthāṇuśca pañcamaḥ |
upāsate yatra paraṃ sahasrayugaparyaye

यत्रेष्टं वासुदेवेन सत्त्रैर्वर्षगणान्बहून् ।
श्रद्दधानेन सततं धर्मसम्प्रतिपत्तये

yatreṣṭaṃ vāsudevena sattrairvarṣagaṇānbahūn |
śraddadhānena satataṃ dharmasampratipattaye

सुवर्णमालिनो यूपाश्चैत्याश्चाप्यतिभास्वराः ।
ददौ यत्र सहस्राणि प्रयुतानि च केशवः

suvarṇamālino yūpāścaityāścāpyatibhāsvarāḥ |
dadau yatra sahasrāṇi prayutāni ca keśavaḥ

तत्र गत्वा स जग्राह गदां शङ्खं च भारत ।
तस्माद्गिरेरुपादाय शिलाः सुरुचिरावहाः ।
स्फाटिकं च सभाद्रव्यं यदासीद्वृषपर्वणः

tatra gatvā sa jagrāha gadāṃ śaṅkhaṃ ca bhārata |
tasmādgirerupādāya śilāḥ surucirāvahāḥ |
sphāṭikaṃ ca sabhādravyaṃ yadāsīdvṛṣaparvaṇaḥ

किङ्करैः सह रक्षोभिर्यदरक्षन्महद्धनम् ।
तदगृह्णान्मयस्तत्र गत्वा सर्वं महाऽसुरः

kiṅkaraiḥ saha rakṣobhiryadarakṣanmahaddhanam |
tadagṛhṇānmayastatra gatvā sarvaṃ mahā'suraḥ

तदाहृत्य च तां चक्रे सोऽसुरोऽप्रतिमां सभाम् ।
विश्रुतां त्रिषु लोकेषु दिव्यां मणिमयीं शुभाम्

tadāhṛtya ca tāṃ cakre so'suro'pratimāṃ sabhām |
viśrutāṃ triṣu lokeṣu divyāṃ maṇimayīṃ śubhām

गदां च भीमसेनाय प्रवरां प्रददौ तदा ।
देवदत्तं चार्जुनाय शङ्खप्रवरमुत्तमम्

gadāṃ ca bhīmasenāya pravarāṃ pradadau tadā |
devadattaṃ cārjunāya śaṅkhapravaramuttamam

यस्य शङ्खस्य नादेन भूतानि प्रचकम्पिरे ।
स कालं कञ्चिदाश्वस्य विश्वकर्मा विचिन्त्य च

yasya śaṅkhasya nādena bhūtāni pracakampire |
sa kālaṃ kañcidāśvasya viśvakarmā vicintya ca

सभां प्रचक्रमे कर्तुं पाण्डवानां महात्मनाम् ।
अभिप्रायेण पार्थानां कृष्णस्य च महात्मनः

sabhāṃ pracakrame kartuṃ pāṇḍavānāṃ mahātmanām |
abhiprāyeṇa pārthānāṃ kṛṣṇasya ca mahātmanaḥ

सर्वर्तुगुणसम्पन्नां दिव्यरूपामलङ्कृताम् ।
तर्पयित्वा द्विजश्रेष्ठान्पायसेन सहस्रशः ।
सभा च सा महाराज शातकुम्भमयद्रुमा

sarvartuguṇasampannāṃ divyarūpāmalaṅkṛtām |
tarpayitvā dvijaśreṣṭhānpāyasena sahasraśaḥ |
sabhā ca sā mahārāja śātakumbhamayadrumā

दशकिष्कुसहस्राणि समन्तादायताभवत् ।
यथा वह्नेर्यथार्कस्य सोमस्य च यथा सभा

daśakiṣkusahasrāṇi samantādāyatābhavat |
yathā vahneryathārkasya somasya ca yathā sabhā

भ्राजमाना तथाऽत्यर्थं दधार परमं वपुः ।
अभिघ्नतीव प्रभया प्रभामर्कस्य भास्वराम्

bhrājamānā tathā'tyarthaṃ dadhāra paramaṃ vapuḥ |
abhighnatīva prabhayā prabhāmarkasya bhāsvarām

प्रबभौ ज्वलमानेव दिव्या दिव्येन वर्चसा ।
नवमेघप्रतीकाशा दिवमाकृत्य विष्ठिता ।
आयता विपुला रम्या विपाप्मा विगतक्लमा

prababhau jvalamāneva divyā divyena varcasā |
navameghapratīkāśā divamākṛtya viṣṭhitā |
āyatā vipulā ramyā vipāpmā vigataklamā

उत्तमद्रव्यसम्पन्ना रत्नप्राकारतोरणा ।
बहुचित्रा बहुधना सुकृता विश्वकर्मणा

uttamadravyasampannā ratnaprākāratoraṇā |
bahucitrā bahudhanā sukṛtā viśvakarmaṇā

न दाशार्ही सुधर्मा वा ब्रह्मणो वाथ तादृशी ।
सभा रूपेण सम्पन्ना यां चक्रे मतिमान्मयः

na dāśārhī sudharmā vā brahmaṇo vātha tādṛśī |
sabhā rūpeṇa sampannā yāṃ cakre matimānmayaḥ

तां स्म तत्र मयेनोक्ता रक्षन्ति च वहन्ति च ।
सभामष्टौ सहस्राणि किङ्करा नाम राक्षसाः

tāṃ sma tatra mayenoktā rakṣanti ca vahanti ca |
sabhāmaṣṭau sahasrāṇi kiṅkarā nāma rākṣasāḥ

अन्तरिक्षचरा घोरा महाकाया महाबलाः ।
रक्ताक्षाः पिङ्गलाक्षाश्च शुक्तिकर्णाः प्रहारिणः

antarikṣacarā ghorā mahākāyā mahābalāḥ |
raktākṣāḥ piṅgalākṣāśca śuktikarṇāḥ prahāriṇaḥ

तस्यां सभायां नलिनीं चकाराप्रतिमां मयः ।
वैदूर्यपत्रविततां मणिनालमयाम्बुजाम्

tasyāṃ sabhāyāṃ nalinīṃ cakārāpratimāṃ mayaḥ |
vaidūryapatravitatāṃ maṇinālamayāmbujām

पद्मसौगन्धिकवतीं नानाद्विजगणायुताम् ।
पुष्पितैः पङ्कजैश्चित्रां कूर्मैर्मत्स्यैश्च काञ्चनैः ।
चित्रस्फटिकसोपानां निष्पङ्कसलिलां शुभाम्

padmasaugandhikavatīṃ nānādvijagaṇāyutām |
puṣpitaiḥ paṅkajaiścitrāṃ kūrmairmatsyaiśca kāñcanaiḥ |
citrasphaṭikasopānāṃ niṣpaṅkasalilāṃ śubhām

मन्दानिलसमुद्धूतां मुक्ताबिन्दुभिराचिताम् ।
महामणिशिलापट्टबद्धपर्यन्तवेदिकाम्

mandānilasamuddhūtāṃ muktābindubhirācitām |
mahāmaṇiśilāpaṭṭabaddhaparyantavedikām

मणिरत्नचितां तां तु केचिदभ्येत्य पार्थिवाः ।
दृष्ट्वापि नाभ्यजानन्त तेऽज्ञानात्प्रपतन्त्युत

maṇiratnacitāṃ tāṃ tu kecidabhyetya pārthivāḥ |
dṛṣṭvāpi nābhyajānanta te'jñānātprapatantyuta

तां सभामभितो नित्यं पुष्पवन्तो महाद्रुमाः ।
आसन्नानाविधा लोलाः शीतच्छाया मनोरमाः

tāṃ sabhāmabhito nityaṃ puṣpavanto mahādrumāḥ |
āsannānāvidhā lolāḥ śītacchāyā manoramāḥ

काननानि सुगन्धीनि पुष्करिण्यश्च सर्वशः ।
हंसकारण्डवोपेताश्चक्रवाकोपशोभिताः

kānanāni sugandhīni puṣkariṇyaśca sarvaśaḥ |
haṃsakāraṇḍavopetāścakravākopaśobhitāḥ

जलजानां च पद्मानां स्थलजानां च सर्वशः ।
मारुतो गन्धमादाय पाण्डवान्स्म निषेवते

jalajānāṃ ca padmānāṃ sthalajānāṃ ca sarvaśaḥ |
māruto gandhamādāya pāṇḍavānsma niṣevate

ईदृशीं तां सभां कृत्वा मासैः परिचतुर्दशैः ।
निष्ठितां धर्मराजाय मयो राजन्न्यवेदयत्

īdṛśīṃ tāṃ sabhāṃ kṛtvā māsaiḥ paricaturdaśaiḥ |
niṣṭhitāṃ dharmarājāya mayo rājannyavedayat