अध्याय 28: अर्जुन उत्तरी पर्वतीय राज्यों को जीतते हैं

एवमुक्तः प्रत्युवाच भगदत्तं धनञ्जयः ।
अनेनैव कृतं सर्वं भविष्यत्यनुजानता

evamuktaḥ pratyuvāca bhagadattaṃ dhanañjayaḥ |
anenaiva kṛtaṃ sarvaṃ bhaviṣyatyanujānatā

तं विजित्य महाबाहुः कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।
प्रययावुत्तरां तस्माद्दिशं धनदपालिताम्

taṃ vijitya mahābāhuḥ kuntīputro dhanañjayaḥ |
prayayāvuttarāṃ tasmāddiśaṃ dhanadapālitām

अन्तर्गिरिं च कौन्तेयस्तथैव च बहिर्गिरिम् ।
तथैवोपगिरं चैव विजिग्ये पुरुषर्षभः

antargiriṃ ca kaunteyastathaiva ca bahirgirim |
tathaivopagiraṃ caiva vijigye puruṣarṣabhaḥ

विजित्य पर्वतान्सर्वान्ये च तत्र नराधिपाः ।
तान्वशे स्थापयित्वा स धनान्यादाय सर्वशः

vijitya parvatānsarvānye ca tatra narādhipāḥ |
tānvaśe sthāpayitvā sa dhanānyādāya sarvaśaḥ

तैरेव सहितः सर्वैरनुरज्य च तान्नुपान् ।
उलूकवासिनं राजन्बृहन्तमुपजग्मिवान्

taireva sahitaḥ sarvairanurajya ca tānnupān |
ulūkavāsinaṃ rājanbṛhantamupajagmivān

मृदङ्गवरनादेन रथनेमिस्वनेन च ।
हस्तिनां च निनादेन कम्पयन्वसुधामिमाम्

mṛdaṅgavaranādena rathanemisvanena ca |
hastināṃ ca ninādena kampayanvasudhāmimām

ततो बृहन्तस्त्वरितो बलेन चतुरङ्गिणा ।
निष्क्रम्य नगरात्तस्माद्योधयामास फाल्गुनम्

tato bṛhantastvarito balena caturaṅgiṇā |
niṣkramya nagarāttasmādyodhayāmāsa phālgunam

सुमहान्सन्निपातोऽभूद्धनञ्जयबृहन्तयोः ।
न शशाक बृहन्तस्तु सोढुं पाण्डवविक्रमम्

sumahānsannipāto'bhūddhanañjayabṛhantayoḥ |
na śaśāka bṛhantastu soḍhuṃ pāṇḍavavikramam

सोऽविषह्यतमं मत्वा कौन्तेयं पर्वतेश्वरः ।
उपावर्तत दुर्धर्षो रत्नान्यादाय सर्वशः

so'viṣahyatamaṃ matvā kaunteyaṃ parvateśvaraḥ |
upāvartata durdharṣo ratnānyādāya sarvaśaḥ

स तद्राज्यमवस्थाप्य उलूकसहितो ययौ ।
सेनाबिन्दुमथो राजन्राज्यादाशु समाक्षिपत्

sa tadrājyamavasthāpya ulūkasahito yayau |
senābindumatho rājanrājyādāśu samākṣipat

मोदापुरं वामवेदं सुदामानं सुसङ्कुलम् ।
उलूकानुत्तरांश्चैव तांश्च राज्ञः समानयत्

modāpuraṃ vāmavedaṃ sudāmānaṃ susaṅkulam |
ulūkānuttarāṃścaiva tāṃśca rājñaḥ samānayat

तत्रस्थः पुरुषैरेव धर्मराजस्य शासनात् ।
किरीटी जितवान्राजन्देशान्पञ्चगणांस्ततः

tatrasthaḥ puruṣaireva dharmarājasya śāsanāt |
kirīṭī jitavānrājandeśānpañcagaṇāṃstataḥ

स देवप्रस्थमासाद्य सेनाबिन्दोः पुरं प्रति ।
बलेन चतुरङ्गेण निवेशमकरोत्प्रभुः

sa devaprasthamāsādya senābindoḥ puraṃ prati |
balena caturaṅgeṇa niveśamakarotprabhuḥ

स तैः परिवृतः सर्वैर्विष्वगश्वं नराधिपम् ॥
अभ्यगच्छन्महातेजाः पौरवं पुरुषर्षभ

sa taiḥ parivṛtaḥ sarvairviṣvagaśvaṃ narādhipam ||
abhyagacchanmahātejāḥ pauravaṃ puruṣarṣabha

विजित्य चाहवे शूरान्पार्वतीयान्महारथान् ।
जिगाय सेनया राजन्पुरं पौरवरक्षितम्

vijitya cāhave śūrānpārvatīyānmahārathān |
jigāya senayā rājanpuraṃ pauravarakṣitam

पौरवं युधि निर्जित्य दस्यून्पर्वतवासिनः ।
गणानुत्सवसङ्केतानजयत्सप्त पाण्डवः

pauravaṃ yudhi nirjitya dasyūnparvatavāsinaḥ |
gaṇānutsavasaṅketānajayatsapta pāṇḍavaḥ

ततः काश्मीरकान्वीरान्क्षत्रियान्क्षत्रियर्षभः ।
व्यजयल्लोहितं चैव मण्डलैर्दशभिः सह

tataḥ kāśmīrakānvīrānkṣatriyānkṣatriyarṣabhaḥ |
vyajayallohitaṃ caiva maṇḍalairdaśabhiḥ saha

ततस्त्रिगर्ताः कौन्तेयं दार्वाः कोकनदास्तथा ।
क्षत्रिया बहवो राजन्नुपावर्तन्त सर्वशः

tatastrigartāḥ kaunteyaṃ dārvāḥ kokanadāstathā |
kṣatriyā bahavo rājannupāvartanta sarvaśaḥ

अभिसारीं ततो रम्यां विजिग्ये कुरुनन्दनः ।
उरगावासिनं रम्यं रोचमानं रणेऽजयत्

abhisārīṃ tato ramyāṃ vijigye kurunandanaḥ |
uragāvāsinaṃ ramyaṃ rocamānaṃ raṇe'jayat

ततः सिंहपुरं रम्यं चित्रायुधसुरक्षितम् ।
प्राधमद्बलमास्थाय पाकशासनिराहवे

tataḥ siṃhapuraṃ ramyaṃ citrāyudhasurakṣitam |
prādhamadbalamāsthāya pākaśāsanirāhave

ततः सुह्यांश्च चोलांश्च किरीटी पाण्डवर्षभः ।
सहितः सर्वसैन्येन प्रामथत्कुरुनन्दनः

tataḥ suhyāṃśca colāṃśca kirīṭī pāṇḍavarṣabhaḥ |
sahitaḥ sarvasainyena prāmathatkurunandanaḥ

ततः परमविक्रान्तो बाह्लीकान्पाकशासनिः ।
महता परिमर्देन वशे चक्रे दुरासदान्

tataḥ paramavikrānto bāhlīkānpākaśāsaniḥ |
mahatā parimardena vaśe cakre durāsadān

गृहीत्वा तु बलं सारं फल्गुनः पाण्डुनन्दनः ।
दरदान्सहकाम्भोजैरजयत्पाकशासनिः

gṛhītvā tu balaṃ sāraṃ phalgunaḥ pāṇḍunandanaḥ |
daradānsahakāmbhojairajayatpākaśāsaniḥ

प्रागुत्तरं दिशं ये च वसन्त्याश्रित्य दस्यवः ।
निवसन्ति वने ये च तान्सर्वानजयत्प्रभुः

prāguttaraṃ diśaṃ ye ca vasantyāśritya dasyavaḥ |
nivasanti vane ye ca tānsarvānajayatprabhuḥ

लोहान्परमकाम्भोजानृषिकानुत्तरानपि ।
सहितांस्तान्महाराज व्यजयत्पाकशासनिः

lohānparamakāmbhojānṛṣikānuttarānapi |
sahitāṃstānmahārāja vyajayatpākaśāsaniḥ

ऋषिकेष्वपि सङ्ग्रामे बभूवातिभयङ्करः ।
तारकामयसङ्काशः परस्त्वृषिकपार्थयोः

ṛṣikeṣvapi saṅgrāme babhūvātibhayaṅkaraḥ |
tārakāmayasaṅkāśaḥ parastvṛṣikapārthayoḥ

स विजित्य ततो राजन्नृषिकान्रणमूर्धनि ।
शुकोदरसमांस्तत्र हयानष्टौ समानयत्

sa vijitya tato rājannṛṣikānraṇamūrdhani |
śukodarasamāṃstatra hayānaṣṭau samānayat

मयूरसदृशानन्यानुत्तरानपरानपि ।
जवनानाशुगांश्चैव करार्थं समुपानयत्

mayūrasadṛśānanyānuttarānaparānapi |
javanānāśugāṃścaiva karārthaṃ samupānayat

स विनिर्जित्य सङ्ग्रामे हिमवन्तं सनिष्कृटम् ।
श्वेतपर्वतमासाद्य न्यविशत्पुरुषर्षभः

sa vinirjitya saṅgrāme himavantaṃ saniṣkṛṭam |
śvetaparvatamāsādya nyaviśatpuruṣarṣabhaḥ