अध्याय 100: युधिष्ठिर की विदा और विदुर का आशीर्वाद

आमन्त्रयामि भरतांस्तथा वृद्धं पितामहम् ॥
राजानं सोमदत्तं च महाराजं च बाह्लिकम्

āmantrayāmi bharatāṃstathā vṛddhaṃ pitāmaham ||
rājānaṃ somadattaṃ ca mahārājaṃ ca bāhlikam

द्रोणं कृपं नृपांश्चान्यानश्वत्थामानमेव च ।
विदुरं धृतराष्ट्रं च धार्तराष्ट्रांश्च सर्वशः

droṇaṃ kṛpaṃ nṛpāṃścānyānaśvatthāmānameva ca |
viduraṃ dhṛtarāṣṭraṃ ca dhārtarāṣṭrāṃśca sarvaśaḥ

सौमदत्तिं महावीर्यं विकर्णं च महामतिम् ।
युयुत्सुं सञ्जयं चैव तथैवान्यान्सभासदः

saumadattiṃ mahāvīryaṃ vikarṇaṃ ca mahāmatim |
yuyutsuṃ sañjayaṃ caiva tathaivānyānsabhāsadaḥ

गान्धारीं च महाभागां मातरं च तथा पृथाम् ।
सर्वानामन्त्र्य गच्छामि द्रष्टाऽस्मि पुनरेत्य वः

gāndhārīṃ ca mahābhāgāṃ mātaraṃ ca tathā pṛthām |
sarvānāmantrya gacchāmi draṣṭā'smi punaretya vaḥ

न च किञ्चिदथोचुस्तं ह्रियाऽऽसन्ना युधिष्ठिरम् ।
मनोभिरेव कल्याणं दध्युस्ते तस्य धीमतः

na ca kiñcidathocustaṃ hriyā''sannā yudhiṣṭhiram |
manobhireva kalyāṇaṃ dadhyuste tasya dhīmataḥ

आर्या पृथा राजपुत्री नारण्यं गन्तुमर्हति ।
सुकुमारी च वृद्धा च नित्यं चैव सुखोचिता

āryā pṛthā rājaputrī nāraṇyaṃ gantumarhati |
sukumārī ca vṛddhā ca nityaṃ caiva sukhocitā

इह वत्स्यति कल्याणी सत्कृता मम वेश्मनि ।
इति पार्था विजानीध्वमगदं वोऽस्तु सर्वशः

iha vatsyati kalyāṇī satkṛtā mama veśmani |
iti pārthā vijānīdhvamagadaṃ vo'stu sarvaśaḥ

तथेत्युक्त्वाऽब्रुवन्सर्वे यथा नो वदसेऽनघ ।
त्वं पितृव्यः पितृसमो वयं च त्वत्परायणाः

tathetyuktvā'bruvansarve yathā no vadase'nagha |
tvaṃ pitṛvyaḥ pitṛsamo vayaṃ ca tvatparāyaṇāḥ

यथाऽऽज्ञापयसे विद्वंस्त्वं हि नः परमो गुरुः ।
यच्चान्यदपि कर्तव्यं तद्विधत्स्व महामते

yathā''jñāpayase vidvaṃstvaṃ hi naḥ paramo guruḥ |
yaccānyadapi kartavyaṃ tadvidhatsva mahāmate

युधिष्ठिर विजानीहि ममेदं भरतर्षभ ।
नाधर्मेण जितः कश्चिद्व्यथते वै पराजये

yudhiṣṭhira vijānīhi mamedaṃ bharatarṣabha |
nādharmeṇa jitaḥ kaścidvyathate vai parājaye

त्वं वै धर्मं विजानीषे युद्धे जेता धनञ्जयः ।
हन्ताऽरीणां भीमसेनो नकुलस्त्वर्थसङ्ग्रही

tvaṃ vai dharmaṃ vijānīṣe yuddhe jetā dhanañjayaḥ |
hantā'rīṇāṃ bhīmaseno nakulastvarthasaṅgrahī

संयन्ता सहदेवस्तु धौम्यो ब्रह्मविदुत्तमः ।
धर्मार्थकुशला चैव द्रौपदी धर्मचारिणी

saṃyantā sahadevastu dhaumyo brahmaviduttamaḥ |
dharmārthakuśalā caiva draupadī dharmacāriṇī

अन्योन्यस्य प्रियाः सर्वे तथैव प्रियदर्शनाः ।
परैरभेद्याः सन्तुष्टाः को वोन न स्पृहयेदिह

anyonyasya priyāḥ sarve tathaiva priyadarśanāḥ |
parairabhedyāḥ santuṣṭāḥ ko vona na spṛhayediha

एष वै सर्वकल्याणः समाधिस्तव भारत ।
नैनं शत्रुर्विषहते शक्रेणापि समोऽप्युत

eṣa vai sarvakalyāṇaḥ samādhistava bhārata |
nainaṃ śatrurviṣahate śakreṇāpi samo'pyuta

हिमवत्यनुशिष्टोऽसि मेरुसावर्णिना पुरा ।
द्वैपायनेन कृष्णेन नगरे वारणावते

himavatyanuśiṣṭo'si merusāvarṇinā purā |
dvaipāyanena kṛṣṇena nagare vāraṇāvate

भृगुतुङ्गे च रामेण दृष्टद्वत्यां च शम्भुना ।
अश्रौषीरसि तस्यापि महर्षेरञ्जनं प्रति

bhṛgutuṅge ca rāmeṇa dṛṣṭadvatyāṃ ca śambhunā |
aśrauṣīrasi tasyāpi maharṣerañjanaṃ prati

कल्माषीतीरसंस्थस्य गतस्त्वं शिष्यतां भृगोः ।
द्रष्टा सदा नारदस्ते धौम्यस्तेऽयं पुरोहितः

kalmāṣītīrasaṃsthasya gatastvaṃ śiṣyatāṃ bhṛgoḥ |
draṣṭā sadā nāradaste dhaumyaste'yaṃ purohitaḥ

माहासीः साम्पराये त्वं बुद्धिं तामृषिपूजिताम् ।
पुरूरवसमैलं त्वं बुद्ध्या जयसि पाण्डव

māhāsīḥ sāmparāye tvaṃ buddhiṃ tāmṛṣipūjitām |
purūravasamailaṃ tvaṃ buddhyā jayasi pāṇḍava

शक्त्या जयसि राज्ञोऽन्यानृषीन्धर्गोपसेवया ।
ऐन्द्रे जये धृतमना याम्ये कोपविधारणे

śaktyā jayasi rājño'nyānṛṣīndhargopasevayā |
aindre jaye dhṛtamanā yāmye kopavidhāraṇe

तथा विसर्गे कौबेरे वारुणे कोपविधारणे ॥
आत्मप्रदानं सौम्यत्वमद्भ्यश्चैवोपजीवनम्

tathā visarge kaubere vāruṇe kopavidhāraṇe ||
ātmapradānaṃ saumyatvamadbhyaścaivopajīvanam

भूमेः क्षमा च तेजश्च समग्रं सूर्यमण्डलात् ।
वायोर्बलं प्राप्नुहि त्वं भूतेभ्यश्चात्मसम्पदम्

bhūmeḥ kṣamā ca tejaśca samagraṃ sūryamaṇḍalāt |
vāyorbalaṃ prāpnuhi tvaṃ bhūtebhyaścātmasampadam

अगदं वोऽस्तु भद्रं वो द्रष्टाऽस्मि पुनरागतान् ।
आपद्धर्मार्थकृच्छ्रेषु सर्वकार्येषु वा पुनः

agadaṃ vo'stu bhadraṃ vo draṣṭā'smi punarāgatān |
āpaddharmārthakṛcchreṣu sarvakāryeṣu vā punaḥ

यथावत्प्रतिपद्येथाः काले काले युधिष्ठिर ।
आपृष्टोऽसीह कौन्तेय स्वस्ति प्राप्नुहि भारत

yathāvatpratipadyethāḥ kāle kāle yudhiṣṭhira |
āpṛṣṭo'sīha kaunteya svasti prāpnuhi bhārata

कृतार्थं स्वस्मिमन्तं त्वां द्रक्ष्यामः पुनरागतम् ।
न हि वो वृजिनं किञ्चिद्वेद कश्चित्पुराकृतम्

kṛtārthaṃ svasmimantaṃ tvāṃ drakṣyāmaḥ punarāgatam |
na hi vo vṛjinaṃ kiñcidveda kaścitpurākṛtam

एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा पाण्डवः सत्यविक्रमः ।
भीष्मद्रोणौ नमस्कृत्य प्रातिष्ठत युधिष्ठिरः

evamuktastathetyuktvā pāṇḍavaḥ satyavikramaḥ |
bhīṣmadroṇau namaskṛtya prātiṣṭhata yudhiṣṭhiraḥ