अध्याय 3: द्वारका में काल का फेरा और तीर्थयात्रा की आज्ञा

एवं प्रयतमानानां वृष्णीनामन्धकैः सह ।
कालो गृहाणि सर्वेषां परिचक्राम नित्यशः

evaṃ prayatamānānāṃ vṛṣṇīnāmandhakaiḥ saha |
kālo gṛhāṇi sarveṣāṃ paricakrāma nityaśaḥ

करालो विकटो मुण्डः पुरुषः कृष्णपिङ्गलः ।
गृहाण्यावेक्ष्य वृष्णीनां नादृश्यतं पुनः क्वचित्

karālo vikaṭo muṇḍaḥ puruṣaḥ kṛṣṇapiṅgalaḥ |
gṛhāṇyāvekṣya vṛṣṇīnāṃ nādṛśyataṃ punaḥ kvacit

तमघ्नन्त महेष्वासाः शरैः शतसहस्रशः ।
न चाशक्यत वेद्धुं स सर्वभूतात्ययस्तदा

tamaghnanta maheṣvāsāḥ śaraiḥ śatasahasraśaḥ |
na cāśakyata veddhuṃ sa sarvabhūtātyayastadā

उत्पेदिरे महावाता दारुणाश्च दिनेदिने ।
वृष्ण्यन्धकविनाशाय बहवो रोमहर्षणाः

utpedire mahāvātā dāruṇāśca dinedine |
vṛṣṇyandhakavināśāya bahavo romaharṣaṇāḥ

विवृद्धमूषिका रथ्या विभिन्नमणिकास्तथा ।
केशा नखाश्च सुप्तानामद्यन्ते मूषिकैर्निशि

vivṛddhamūṣikā rathyā vibhinnamaṇikāstathā |
keśā nakhāśca suptānāmadyante mūṣikairniśi

चीचीकूचीति वाशन्ति शारिका वृष्णिवेश्मसु ।
नोपशाम्यति शब्दस्य सदिवारात्रमेव हि

cīcīkūcīti vāśanti śārikā vṛṣṇiveśmasu |
nopaśāmyati śabdasya sadivārātrameva hi

अन्वकुर्वन्नुलूकानां सारसा विरुतं तथा ।
अजाः शिवानां विरुतमन्वकुर्वत भारत

anvakurvannulūkānāṃ sārasā virutaṃ tathā |
ajāḥ śivānāṃ virutamanvakurvata bhārata

पाण्डुरा रक्तपादाश्च विहगाः कालचोदिताः ।
वृष्ण्यन्धकानां गेहेषु कपोता व्यचरंस्तदा

pāṇḍurā raktapādāśca vihagāḥ kālacoditāḥ |
vṛṣṇyandhakānāṃ geheṣu kapotā vyacaraṃstadā

व्यजायन्त खरा गोषु करभाश्वतरीषु च ।
शुनीष्वपि बिडालाश्च मूषिका नकुलीषु च

vyajāyanta kharā goṣu karabhāśvatarīṣu ca |
śunīṣvapi biḍālāśca mūṣikā nakulīṣu ca

नापत्रपन्त पापानि कुर्वन्तो वृष्णयस्तदा ।
प्रार्दयन्ब्राह्मणांश्चापि पितॄन्देवांस्तथैव च

nāpatrapanta pāpāni kurvanto vṛṣṇayastadā |
prārdayanbrāhmaṇāṃścāpi pitṝndevāṃstathaiva ca

गुरूंश्चाप्यवमन्यन्ते न तु रामजनार्दनौ ।
पत्न्यः पतीनुच्चरन्ति पत्नीश्चक पतयस्तथा

gurūṃścāpyavamanyante na tu rāmajanārdanau |
patnyaḥ patīnuccaranti patnīścaka patayastathā

विभावसुः प्रज्वलितो वामं विपरिवर्तते ।
नीललोहितमञ्जिष्ठा विसृजन्नर्चिषः पृथक्

vibhāvasuḥ prajvalito vāmaṃ viparivartate |
nīlalohitamañjiṣṭhā visṛjannarciṣaḥ pṛthak

उदयास्तमये नित्यं पुर्यां तस्यां दिवाकरः ।
व्यदृश्यतासकृत्पुंभिः कबन्धैः परिवारितः

udayāstamaye nityaṃ puryāṃ tasyāṃ divākaraḥ |
vyadṛśyatāsakṛtpuṃbhiḥ kabandhaiḥ parivāritaḥ

महानसेषु सिद्धेषु संस्कृतेऽतीवि भारत ।
आहार्यमाणे कृमयो व्यदृश्यन्त सहस्रशः

mahānaseṣu siddheṣu saṃskṛte'tīvi bhārata |
āhāryamāṇe kṛmayo vyadṛśyanta sahasraśaḥ

पुण्याहे वाच्यमाने तु जपत्सु च महात्मसु ।
अभिधावन्तः श्रूयन्ते न चादृश्यत कश्चन

puṇyāhe vācyamāne tu japatsu ca mahātmasu |
abhidhāvantaḥ śrūyante na cādṛśyata kaścana

परस्परं च नक्षत्रं हन्यमानं पुनःपुनः ॥
ग्रहैरपश्यन्सर्वे ते नात्मनस्तु कथञ्चन

parasparaṃ ca nakṣatraṃ hanyamānaṃ punaḥpunaḥ ||
grahairapaśyansarve te nātmanastu kathañcana

नदन्तं पाञ्चिजन्यं च वृष्णन्धकनिवेशने ।
समन्तात्पर्यवाशन्त रासभा दारुणस्वराः

nadantaṃ pāñcijanyaṃ ca vṛṣṇandhakaniveśane |
samantātparyavāśanta rāsabhā dāruṇasvarāḥ

एवं पश्यन्हृषिकेशः संप्राप्तं कालपर्ययम् ।
त्रयोदश्याममावास्यां तान्दृष्ट्वा प्राब्रवीदिदम्

evaṃ paśyanhṛṣikeśaḥ saṃprāptaṃ kālaparyayam |
trayodaśyāmamāvāsyāṃ tāndṛṣṭvā prābravīdidam

चतुर्दशी पञ्चदशी कृतेयं राहुणा पुनः ।
प्राप्ते वै भारते युद्धे प्राप्ता चाद्य क्षंयाय नः

caturdaśī pañcadaśī kṛteyaṃ rāhuṇā punaḥ |
prāpte vai bhārate yuddhe prāptā cādya kṣaṃyāya naḥ

विमृशन्नेव कालं तं परिचिन्त्य जनार्दनः ।
मेने प्राप्तं स षट्त्रिंशं वर्षं वै केशिसूदनः

vimṛśanneva kālaṃ taṃ paricintya janārdanaḥ |
mene prāptaṃ sa ṣaṭtriṃśaṃ varṣaṃ vai keśisūdanaḥ

पुत्रशोकाभिसंतप्ता गान्धारी हतबान्धवा ।
यदनुव्याजहारार्ता तदिदं समुपागमत्

putraśokābhisaṃtaptā gāndhārī hatabāndhavā |
yadanuvyājahārārtā tadidaṃ samupāgamat

इदं च तदनुप्राप्तमब्रवीद्यद्युधिष्ठिरः ।
पुरा व्यूढेष्वनीकेषु दृष्ट्वेत्पातान्सुदारुणान्

idaṃ ca tadanuprāptamabravīdyadyudhiṣṭhiraḥ |
purā vyūḍheṣvanīkeṣu dṛṣṭvetpātānsudāruṇān

इत्युक्त्वा वासुदेवस्तु चिकीर्षुः सत्यमेव तत् ।
आज्ञापयामास तदा तीर्थयात्रामरिंदमः

ityuktvā vāsudevastu cikīrṣuḥ satyameva tat |
ājñāpayāmāsa tadā tīrthayātrāmariṃdamaḥ

अघोषयन्त पुरुषास्तत्र केशवशासनात् ।
तीर्थयात्रा समुद्रे वः कार्येति पुरुषर्षभाः

aghoṣayanta puruṣāstatra keśavaśāsanāt |
tīrthayātrā samudre vaḥ kāryeti puruṣarṣabhāḥ