अध्याय 90: अर्जुन कर्ण के सामने वृषसेन का वध करते हैं

स सूतजस्य प्रमुखे स्थितस्तदा

sa sūtajasya pramukhe sthitastadā

तमापतन्तं नरवीरमुग्रं
महाहवे बाणसहस्रधारिणम् ।
अभ्यापतत्कर्णसुतो महारथं
यथा महेन्द्रं नमुचिः पुरा तथा

tamāpatantaṃ naravīramugraṃ
mahāhave bāṇasahasradhāriṇam |
abhyāpatatkarṇasuto mahārathaṃ
yathā mahendraṃ namuciḥ purā tathā

तौ तत्र शूरौ रथकुञ्जरौ रणे
परस्परस्याभिमुखौ महारथौ ।
ससर्जतुः शरसङ्घाननेका--
न्सम्भ्रान्तरूपौ सुभृशं तदानीम्

tau tatra śūrau rathakuñjarau raṇe
parasparasyābhimukhau mahārathau |
sasarjatuḥ śarasaṅghānanekā--
nsambhrāntarūpau subhṛśaṃ tadānīm

ततो द्रुतं चैकशरेण पार्थं
शितेन विद्ध्वा युधि कर्णपुत्रः ।
ननाद नादं सुमहानुभावो
विद्ध्वेव शक्रं नमुचिः स वीरः

tato drutaṃ caikaśareṇa pārthaṃ
śitena viddhvā yudhi karṇaputraḥ |
nanāda nādaṃ sumahānubhāvo
viddhveva śakraṃ namuciḥ sa vīraḥ

पुनः स पार्थं वृषसेन उग्रै--
र्बाणैरविद्ध्यद्भुजमूले तु सव्ये ।
तथैव कृष्णं नवभिः समार्दय--
त्पुनश्च पार्थं दशभिर्जघान

punaḥ sa pārthaṃ vṛṣasena ugrai--
rbāṇairaviddhyadbhujamūle tu savye |
tathaiva kṛṣṇaṃ navabhiḥ samārdaya--
tpunaśca pārthaṃ daśabhirjaghāna

पूर्वं यथा वृषसेनप्रयुक्तै--
रभ्याहतः श्वेतहयः शरैस्तैः ।
संरम्भमीषद्गमितो वधाय
कर्णात्मजस्याथ मनः प्रदध्रे

pūrvaṃ yathā vṛṣasenaprayuktai--
rabhyāhataḥ śvetahayaḥ śaraistaiḥ |
saṃrambhamīṣadgamito vadhāya
karṇātmajasyātha manaḥ pradadhre

उवाच कर्णं भृशमुत्स्मयंस्तदा

uvāca karṇaṃ bhṛśamutsmayaṃstadā

दुर्योधनं द्रौणिमुखांश्च सर्वा--
नहं रणे वृषसेनं तमुग्रम् ।
सम्पश्यतः कर्ण तवाद्य सङ्ख्ये
नयामि लोकं निशितैः पृषत्कैः

duryodhanaṃ drauṇimukhāṃśca sarvā--
nahaṃ raṇe vṛṣasenaṃ tamugram |
sampaśyataḥ karṇa tavādya saṅkhye
nayāmi lokaṃ niśitaiḥ pṛṣatkaiḥ

ऊनं च तावद्धि जना वदन्ति
सर्वैर्भवद्भिर्मम सूनुर्हतोऽसौ ।
एको रथो मद्विहीनस्तरस्वी
अहं हनिष्ये भवतां समक्षम्

ūnaṃ ca tāvaddhi janā vadanti
sarvairbhavadbhirmama sūnurhato'sau |
eko ratho madvihīnastarasvī
ahaṃ haniṣye bhavatāṃ samakṣam

संरक्ष्यतां रथसंस्थाः सुतोऽय--
महं हनिष्ये भवतां समक्षम् ॥
पश्चाद्वधिष्ये त्वामपि सम्प्रमूढ--
महं हनिष्येऽर्जुन आजिमध्ये

saṃrakṣyatāṃ rathasaṃsthāḥ suto'ya--
mahaṃ haniṣye bhavatāṃ samakṣam ||
paścādvadhiṣye tvāmapi sampramūḍha--
mahaṃ haniṣye'rjuna ājimadhye

यस्यानयादेष महान्क्षयोऽभवत्

yasyānayādeṣa mahānkṣayo'bhavat

स एवमुक्त्वा विनिमृज्य चापं
लक्ष्यं हि कृत्वा वृषसेनमाजौ ।
ससर्ज बाणान्विशिखान्महात्मा
वधाय राजन्कर्णसुतस्य सङ्ख्ये

sa evamuktvā vinimṛjya cāpaṃ
lakṣyaṃ hi kṛtvā vṛṣasenamājau |
sasarja bāṇānviśikhānmahātmā
vadhāya rājankarṇasutasya saṅkhye

विव्याध चैनं दशभिः पृषत्कै--
र्मर्मस्वशङ्कं प्रहसन्किरीटी ।
चिच्छेद चास्येष्वसनं भुजौ च
क्षुरैश्चतुर्भिर्निशितैः शिरश्च

vivyādha cainaṃ daśabhiḥ pṛṣatkai--
rmarmasvaśaṅkaṃ prahasankirīṭī |
ciccheda cāsyeṣvasanaṃ bhujau ca
kṣuraiścaturbhirniśitaiḥ śiraśca

स पार्थबाणाभिहतः पपात
रथाद्विबाहुर्विशिरा धरायाम् ।
सुपुष्पितो वज्रहतोऽतिमात्रो
भग्नो यथा साल इवावकृत्तः

sa pārthabāṇābhihataḥ papāta
rathādvibāhurviśirā dharāyām |
supuṣpito vajrahato'timātro
bhagno yathā sāla ivāvakṛttaḥ

दोधूयमानस्य भृशं धनुषः शृणु निःस्वनम्

dodhūyamānasya bhṛśaṃ dhanuṣaḥ śṛṇu niḥsvanam

एते दीर्यन्ति सगणाः पाञ्चालानां महारथाः ।
दृष्ट्वा केसरिणं क्रुद्धं मृगा इव महावने

ete dīryanti sagaṇāḥ pāñcālānāṃ mahārathāḥ |
dṛṣṭvā kesariṇaṃ kruddhaṃ mṛgā iva mahāvane

सर्वयत्नेन कौन्तेय हन्तुमर्हसि सूतजम् ।
न हि कर्णशरानन्यः सोढुमुत्सहते नरः

sarvayatnena kaunteya hantumarhasi sūtajam |
na hi karṇaśarānanyaḥ soḍhumutsahate naraḥ

सदेवासुरगन्धर्वांस्त्रीँल्लोकान्सचराचरान् ।
त्वं हि जेतुं रणे शक्तस्तथैव विदितं मम

sadevāsuragandharvāṃstrīm̐llokānsacarācarān |
tvaṃ hi jetuṃ raṇe śaktastathaiva viditaṃ mama

भीममुग्रं महात्मानं त्र्यक्षं शर्वं कपर्दिनम् ।
न शक्ता द्रष्टुमीशानं किं पुनर्योधितुं प्रभुम्

bhīmamugraṃ mahātmānaṃ tryakṣaṃ śarvaṃ kapardinam |
na śaktā draṣṭumīśānaṃ kiṃ punaryodhituṃ prabhum

त्वया साक्षान्महादेवः सर्वभूतशिवः शिवः ।
युद्धेनाराधितः स्थाणुर्देवाश्च वरदास्तव

tvayā sākṣānmahādevaḥ sarvabhūtaśivaḥ śivaḥ |
yuddhenārādhitaḥ sthāṇurdevāśca varadāstava

तस्य पार्थ प्रसादेन देवदेवस्य शूलिनः ।
जहि कर्णं महाबाहो नमुचिं वृत्रहा यथा

tasya pārtha prasādena devadevasya śūlinaḥ |
jahi karṇaṃ mahābāho namuciṃ vṛtrahā yathā

श्रेयस्तेऽस्तु सदा पार्थ युद्धे जयमवाप्नुहि
अर्जुन उवाच ।

śreyaste'stu sadā pārtha yuddhe jayamavāpnuhi
arjuna uvāca |

ध्रुव एव जयः कृष्ण मम नास्त्यत्र संशयः ।
सर्वलोकगुरुर्यस्त्वं तुष्टोऽसि मधुसूदन

dhruva eva jayaḥ kṛṣṇa mama nāstyatra saṃśayaḥ |
sarvalokagururyastvaṃ tuṣṭo'si madhusūdana

चोदयाश्वान्हृषीकेश रथं मम महारथ ।
नाहत्वा समरे कर्णं निवर्तिष्यति फल्गुनः

codayāśvānhṛṣīkeśa rathaṃ mama mahāratha |
nāhatvā samare karṇaṃ nivartiṣyati phalgunaḥ

अद्य कर्णं हतं पश्य मच्छरैः शकलीकृतम् ।
मां वा द्रक्ष्यसि गोविन्द कर्णेन निहतं शरैः

adya karṇaṃ hataṃ paśya maccharaiḥ śakalīkṛtam |
māṃ vā drakṣyasi govinda karṇena nihataṃ śaraiḥ

उपस्थितमिदं घोरं युद्धं त्रैलोक्यमोहनम् ।
यज्जनाः कथयिष्यन्ति यावद्भूमिर्धरिष्यति

upasthitamidaṃ ghoraṃ yuddhaṃ trailokyamohanam |
yajjanāḥ kathayiṣyanti yāvadbhūmirdhariṣyati

एवं ब्रुवंस्तदा पार्थः कृष्णमक्लिष्टकारिणम् ।
प्रत्युद्ययौ रथेनाशु गजं प्रतिगजो यथा

evaṃ bruvaṃstadā pārthaḥ kṛṣṇamakliṣṭakāriṇam |
pratyudyayau rathenāśu gajaṃ pratigajo yathā

पुनरप्याह तेजस्वी पार्थः कृष्णमरिन्दम ।
चोदयाश्वान्हृषीकेश कालोऽयमतिवर्तते

punarapyāha tejasvī pārthaḥ kṛṣṇamarindama |
codayāśvānhṛṣīkeśa kālo'yamativartate

एवमुक्तस्तदा तेन पाण्‍डवेन महात्मना ।
जयेन सम्पूज्य स पाण्डवं तदा
प्रचोदयामास हयान्मनोजवान्

evamuktastadā tena pāṇ‍ḍavena mahātmanā |
jayena sampūjya sa pāṇḍavaṃ tadā
pracodayāmāsa hayānmanojavān

स पाण्डुपुत्रस्य रथो मनोजवः
क्षणेन कर्णस्य रथाग्रगोऽभवत्

sa pāṇḍuputrasya ratho manojavaḥ
kṣaṇena karṇasya rathāgrago'bhavat