अध्याय 84: अर्जुन ने कौरव सेना भगाई, दस राजकुमार मारे

xxxxxxxxxxxप्रबरैर्वलैर्भीममभिद्रुतम् ।
xxxxxxxxxx कौन्तेयमुस्थिहीर्षुर्धनञ्जयः

xxxxxxxxxxxprabarairvalairbhīmamabhidrutam |
xxxxxxxxxx kaunteyamusthihīrṣurdhanañjayaḥ

xxxxxxxxx सेनां मारत सायकैः ।
xxxxxxxxxx परवीरान्धनञ्जयः

xxxxxxxxx senāṃ mārata sāyakaiḥ |
xxxxxxxxxx paravīrāndhanañjayaḥ

xxxxxxxxxxx शरजालानि भागशः ।
अदृश्यन्त तथान्ये च निजघ्नुस्तव वाहिनीम्

xxxxxxxxxxx śarajālāni bhāgaśaḥ |
adṛśyanta tathānye ca nijaghnustava vāhinīm

स पक्षिसङ्घाचरितमाकाशं पूरयञ्शरैः ।
धनञ्जयो महाबाहुः कुरूणामन्तकोऽमयत्

sa pakṣisaṅghācaritamākāśaṃ pūrayañśaraiḥ |
dhanañjayo mahābāhuḥ kurūṇāmantako'mayat

ततो भल्लैः क्षुरप्रैश्च नाराचैर्विमलैरपि ।
गात्राणि प्राच्छिनत्पार्थः शिरांसि च चकर्त ह

tato bhallaiḥ kṣurapraiśca nārācairvimalairapi |
gātrāṇi prācchinatpārthaḥ śirāṃsi ca cakarta ha

छिन्नगात्रैर्विकवचैर्विशिरस्कैः समन्ततः ।
पातितैश्च पतद्भिश्च योधैरासीत्समावृता

chinnagātrairvikavacairviśiraskaiḥ samantataḥ |
pātitaiśca patadbhiśca yodhairāsītsamāvṛtā

धनञ्जयशराभ्यस्तैः स्यन्दनाश्वरथद्विपैः ।
सञ्छिन्नभिन्नविध्वस्तैर्व्यङ्गाङ्गावयवैः स्तृता ।
गतसत्वैः ससत्वैश्च संवृताऽऽसीद्वसुन्धरा

dhanañjayaśarābhyastaiḥ syandanāśvarathadvipaiḥ |
sañchinnabhinnavidhvastairvyaṅgāṅgāvayavaiḥ stṛtā |
gatasatvaiḥ sasatvaiśca saṃvṛtā''sīdvasundharā

सुदुर्गमा सुविषमा घोराऽत्यर्थं सुदुर्दृशा ।
रणभूमिरभूद्राजन्महावैतरणी यथा

sudurgamā suviṣamā ghorā'tyarthaṃ sudurdṛśā |
raṇabhūmirabhūdrājanmahāvaitaraṇī yathā

ईषाचक्राक्षभल्लैश्च व्यश्वैः साश्वैश्च युध्यताम् ।
ससूतैर्हतसूतैश्च रथैः स्तीर्णाऽभवन्मही

īṣācakrākṣabhallaiśca vyaśvaiḥ sāśvaiśca yudhyatām |
sasūtairhatasūtaiśca rathaiḥ stīrṇā'bhavanmahī

सुवर्णवर्मसन्नाहैर्योधैः कनकमालिभिः ।
आस्थिताः क्लृप्तवर्माणो भद्रा नित्यमदा द्विपाः

suvarṇavarmasannāhairyodhaiḥ kanakamālibhiḥ |
āsthitāḥ klṛptavarmāṇo bhadrā nityamadā dvipāḥ

क्रुद्धाः क्रुरैर्महामात्रैः प्रेषितार्जुनमभ्ययुः ।
चतुः शता रथवरा हताः पेतुः किरीटिना

kruddhāḥ krurairmahāmātraiḥ preṣitārjunamabhyayuḥ |
catuḥ śatā rathavarā hatāḥ petuḥ kirīṭinā

पर्यस्तानीव शृङ्गाणि ससत्वानि महागिरेः ।
धनञ्जयशराभ्यस्तैः स्तीर्णा भूर्वरवारणैः

paryastānīva śṛṅgāṇi sasatvāni mahāgireḥ |
dhanañjayaśarābhyastaiḥ stīrṇā bhūrvaravāraṇaiḥ

समन्ताज्जलदप्रख्यान्वारणान्मदवर्षिणः ।
अभिपेदेऽर्जुनरथो घनान्भिन्दन्निवांशुमान्

samantājjaladaprakhyānvāraṇānmadavarṣiṇaḥ |
abhipede'rjunaratho ghanānbhindannivāṃśumān

हतैर्गजमनुष्याश्वैर्भिन्नैश्च बहुधा रथैः ।
विशस्त्रयन्त्रकवचैर्युद्धशौण्डैर्गतासुभिः ।
उपविद्धायुधैर्मार्गः स्तीर्णोऽभूत्फल्गुनेन वै

hatairgajamanuṣyāśvairbhinnaiśca bahudhā rathaiḥ |
viśastrayantrakavacairyuddhaśauṇḍairgatāsubhiḥ |
upaviddhāyudhairmārgaḥ stīrṇo'bhūtphalgunena vai

विस्फारितं च गाण्डीवमत्यासीद्भैरवस्वनम्
सुघोषं वज्रनिष्पेषं स्तनयन्निव तोयदः

visphāritaṃ ca gāṇḍīvamatyāsīdbhairavasvanam
sughoṣaṃ vajraniṣpeṣaṃ stanayanniva toyadaḥ

ततः प्रादीर्यत चमूर्धनञ्जयशराहता ।
महावातसमाविद्धा महानौरिव सागरे

tataḥ prādīryata camūrdhanañjayaśarāhatā |
mahāvātasamāviddhā mahānauriva sāgare

नानारूपाः प्राणहराः शरा गाण्डीवचोदिताः ।
अलातोल्काशनिप्रख्यास्तव सैन्यं विनिर्दहन्

nānārūpāḥ prāṇaharāḥ śarā gāṇḍīvacoditāḥ |
alātolkāśaniprakhyāstava sainyaṃ vinirdahan

महागिरौ वेणुवनं निशि प्रज्वलितं यथा ।
तथा तव महासैन्यं प्रास्फुरच्छरपीडितम्

mahāgirau veṇuvanaṃ niśi prajvalitaṃ yathā |
tathā tava mahāsainyaṃ prāsphuraccharapīḍitam

तद्विनष्टं सुविध्वस्तं तव सैन्यं किरीटिना ।
हतप्रविहतं बाणैः सर्वतः प्रद्रुतं दिशः

tadvinaṣṭaṃ suvidhvastaṃ tava sainyaṃ kirīṭinā |
hatapravihataṃ bāṇaiḥ sarvataḥ pradrutaṃ diśaḥ

सश्वापदा मृगगणा दावाग्नित्रासिता यथा ।
कुरवः पर्यवर्तन्त निर्दग्धाः सव्यसाचिना

saśvāpadā mṛgagaṇā dāvāgnitrāsitā yathā |
kuravaḥ paryavartanta nirdagdhāḥ savyasācinā

उत्सृज्य च महाबाहुं भीमसेनं तथा रणे ।
बलं कुरूणामुद्विग्नं सर्वमासीत्पराङ्मुखम्

utsṛjya ca mahābāhuṃ bhīmasenaṃ tathā raṇe |
balaṃ kurūṇāmudvignaṃ sarvamāsītparāṅmukham

ततः कुरुषु भग्नेषु बीभत्सुरपराजितः ।
भीमसेनं समासाद्य मुहूर्तं सोऽभ्यवर्तत

tataḥ kuruṣu bhagneṣu bībhatsuraparājitaḥ |
bhīmasenaṃ samāsādya muhūrtaṃ so'bhyavartata

समागम्य च भीमेन मन्त्रयित्वा च फल्गुनः ।
विशल्यमरुजं चास्मै कथयित्वा युधिष्ठिरम्

samāgamya ca bhīmena mantrayitvā ca phalgunaḥ |
viśalyamarujaṃ cāsmai kathayitvā yudhiṣṭhiram

भीमसेनाभ्यनुज्ञातस्ततः प्रायाद्धनञ्जयः ।
नादन्रथघोषेण पृथिवीं द्यां च भारत

bhīmasenābhyanujñātastataḥ prāyāddhanañjayaḥ |
nādanrathaghoṣeṇa pṛthivīṃ dyāṃ ca bhārata

ततः परिवृतो वीरैर्दशभिः शत्रुतापनः ।
दुःशासनादवरजैस्तव पुत्रैर्धनञ्जयः

tataḥ parivṛto vīrairdaśabhiḥ śatrutāpanaḥ |
duḥśāsanādavarajaistava putrairdhanañjayaḥ

ते तमभ्यर्दयन्बाणैरुल्काभिरिव कुञ्जरम् ।
आततेष्वसना वीरा नृत्यन्त इव भारत

te tamabhyardayanbāṇairulkābhiriva kuñjaram |
ātateṣvasanā vīrā nṛtyanta iva bhārata

अपसव्यांस्तु तांश्चक्रे रथेन मधुसूदनः ।
नियुक्तान्हि स तान्मेने यमायाशु किरीटिना

apasavyāṃstu tāṃścakre rathena madhusūdanaḥ |
niyuktānhi sa tānmene yamāyāśu kirīṭinā

तथान्ये प्राणदन्मूढाः पराङ्मुखमिवार्जुनम्

tathānye prāṇadanmūḍhāḥ parāṅmukhamivārjunam

तेषां नानदतां केतूनश्वांश्चापानि सारथीन् ।
नाराचैरर्धचन्द्रैश्च क्षिप्रं पार्थो न्यकृन्तत

teṣāṃ nānadatāṃ ketūnaśvāṃścāpāni sārathīn |
nārācairardhacandraiśca kṣipraṃ pārtho nyakṛntata

*अथान्यैर्दशभिर्भल्लैः शिरांस्येषामपातयत् ।
रोषसंरक्तनेत्राणि सन्दष्टौष्ठानि भूतले

*athānyairdaśabhirbhallaiḥ śirāṃsyeṣāmapātayat |
roṣasaṃraktanetrāṇi sandaṣṭauṣṭhāni bhūtale

तेषां वक्राणि विबभुर्व्योम्नि तारागणा इव

teṣāṃ vakrāṇi vibabhurvyomni tārāgaṇā iva

तांस्तु भल्लैर्महावेगैर्दशभिर्दश कौरवान् ।
रुक्माङ्गदाव्रुक्मपुङ्खैर्हत्वा प्रायादमित्रहा

tāṃstu bhallairmahāvegairdaśabhirdaśa kauravān |
rukmāṅgadāvrukmapuṅkhairhatvā prāyādamitrahā