अध्याय 83: अर्जुन कर्ण की ओर, कर्ण का शल्य को उत्तर

हत्वा तु फल्गुनः सेनां कौरवाणां पृथक्पृथक् ।
सूतपुत्रस्य संरम्भं दृष्ट्वा चैव महारणे

hatvā tu phalgunaḥ senāṃ kauravāṇāṃ pṛthakpṛthak |
sūtaputrasya saṃrambhaṃ dṛṣṭvā caiva mahāraṇe

शोणितोदां नदीं कृत्वा मांसमज्जास्थिपङ्किलाम् ।
मनुष्यशीर्षपाषाणां हस्त्यश्वकृतरोधसम्

śoṇitodāṃ nadīṃ kṛtvā māṃsamajjāsthipaṅkilām |
manuṣyaśīrṣapāṣāṇāṃ hastyaśvakṛtarodhasam

शूरास्थित्तयसङ्कीर्णां काकगृध्रानुनादिताम् ।
छत्रहंसप्लुवोपेतां वीरवृक्षापहारिणीम्

śūrāsthittayasaṅkīrṇāṃ kākagṛdhrānunāditām |
chatrahaṃsapluvopetāṃ vīravṛkṣāpahāriṇīm

हारपद्माकरवतीमुष्णीषवरफेनिलाम् ।
धनुःशरध्वजोपेतां नरक्षुद्रकपालिनीम्

hārapadmākaravatīmuṣṇīṣavaraphenilām |
dhanuḥśaradhvajopetāṃ narakṣudrakapālinīm

चर्मवर्मभ्रमोपेतां रथोडुपसमाकुलाम् ।
जयैषिणां च सुतरां भीरूणां च सुदुस्तराम्

carmavarmabhramopetāṃ rathoḍupasamākulām |
jayaiṣiṇāṃ ca sutarāṃ bhīrūṇāṃ ca sudustarām

नदीं प्रावर्तयित्वा च बीभत्सुः परवीरहा ।
वासुदेवमिदं वाक्यमब्रवीत्पुरुषर्षभः

nadīṃ prāvartayitvā ca bībhatsuḥ paravīrahā |
vāsudevamidaṃ vākyamabravītpuruṣarṣabhaḥ

एष केतू रणे कृष्ण सूतपुत्रस्य दृश्यते ।
भीमसेनादयश्चैते योधयन्ति महारथम्

eṣa ketū raṇe kṛṣṇa sūtaputrasya dṛśyate |
bhīmasenādayaścaite yodhayanti mahāratham

एते द्रवन्ति पाञ्चालाः कर्मत्रस्ता जनार्दन ।
एष दुर्योधनो राजा श्वेतच्छत्रेण धार्यते

ete dravanti pāñcālāḥ karmatrastā janārdana |
eṣa duryodhano rājā śvetacchatreṇa dhāryate

कर्णेन भग्नान्पाञ्चालान्द्रावयन्बहु शोभते ।
कृपश्च कृतवर्मा च द्रौणिश्चैव महारथः

karṇena bhagnānpāñcālāndrāvayanbahu śobhate |
kṛpaśca kṛtavarmā ca drauṇiścaiva mahārathaḥ

एते रक्षन्ति राजानं सूतपुत्रेण रक्षिताः ।
अवध्यमानास्तेऽस्माभिर्योधयिष्यन्ति सोमकान्

ete rakṣanti rājānaṃ sūtaputreṇa rakṣitāḥ |
avadhyamānāste'smābhiryodhayiṣyanti somakān

एष शल्यो रथोपस्थे रश्मिसङ्ग्राहकोविदः ।
सूतपुत्ररथं कृष्ण वाहयन्बहु शोभते

eṣa śalyo rathopasthe raśmisaṅgrāhakovidaḥ |
sūtaputrarathaṃ kṛṣṇa vāhayanbahu śobhate

तत्र मे बुद्धिरुत्पन्ना वाहयात्र रथं मम ।
नाहत्वा समरे कर्णं निवर्तिष्ये कथञ्चन

tatra me buddhirutpannā vāhayātra rathaṃ mama |
nāhatvā samare karṇaṃ nivartiṣye kathañcana

मा स्म कर्णो रणे पार्थान्सृञ्जयांश्च महारथान् ।
निःशेषान्समरे कुर्यात्पश्यतां नो जनार्दन

mā sma karṇo raṇe pārthānsṛñjayāṃśca mahārathān |
niḥśeṣānsamare kuryātpaśyatāṃ no janārdana

ततः प्रायाज्जवेनाशु केशवस्तव वाहिनीम् ।
कर्णं प्रति महेष्वासं द्वैरथे सव्यसाचिनः

tataḥ prāyājjavenāśu keśavastava vāhinīm |
karṇaṃ prati maheṣvāsaṃ dvairathe savyasācinaḥ

स प्रयातो रथेनाशु कृष्णो राजन्महाहवे ।
आश्वासयन्रणे चाशु पाण्डुसैन्यानि सर्वशः

sa prayāto rathenāśu kṛṣṇo rājanmahāhave |
āśvāsayanraṇe cāśu pāṇḍusainyāni sarvaśaḥ

रथघोषस्ततस्तस्य पाण्डवस्य बभूव ह ।
वासवास्त्रनिपातेन पर्वतेष्विव मारिष

rathaghoṣastatastasya pāṇḍavasya babhūva ha |
vāsavāstranipātena parvateṣviva māriṣa

महता रथघोषेण पाण्डवः सत्यविक्रमः ।
अभ्ययादप्रमेयात्मा निर्जयंस्तव वाहिनीम्

mahatā rathaghoṣeṇa pāṇḍavaḥ satyavikramaḥ |
abhyayādaprameyātmā nirjayaṃstava vāhinīm

तमायान्तं समीक्ष्यैव श्वेताश्वं कृष्णसारथिम् ।
मद्रराजोऽब्रवीत्कर्णं केतुं दृष्ट्वा महात्मनः

tamāyāntaṃ samīkṣyaiva śvetāśvaṃ kṛṣṇasārathim |
madrarājo'bravītkarṇaṃ ketuṃ dṛṣṭvā mahātmanaḥ

अयं स रथ आयाति श्वेताश्वः कृष्णसारथिः ।
निघ्नन्नमित्रान्समरे यं कर्ण परिपृच्छसि

ayaṃ sa ratha āyāti śvetāśvaḥ kṛṣṇasārathiḥ |
nighnannamitrānsamare yaṃ karṇa paripṛcchasi

एष तिष्ठति कौन्तेयः संस्पृशन्गाण्डिवं धनुः ।
तं हनिष्यसि चेदद्य तन्नः श्रेयो भविष्यति

eṣa tiṣṭhati kaunteyaḥ saṃspṛśangāṇḍivaṃ dhanuḥ |
taṃ haniṣyasi cedadya tannaḥ śreyo bhaviṣyati

धनुर्ज्या चन्द्रताराङ्का पताकाकिङ्किणीयुता ।
पश्य कर्णार्जुनस्यैषा सौदामन्यम्बरे यथा

dhanurjyā candratārāṅkā patākākiṅkiṇīyutā |
paśya karṇārjunasyaiṣā saudāmanyambare yathā

एष ध्वजाग्रे पार्थस्य प्रेक्षमाणः समन्ततः ।
दृश्यते वानरो भीमो वीक्षतां भयवर्धनः

eṣa dhvajāgre pārthasya prekṣamāṇaḥ samantataḥ |
dṛśyate vānaro bhīmo vīkṣatāṃ bhayavardhanaḥ

एतच्चक्रं गदा शङ्खः शार्ङ्गं कृष्णस्य च प्रभो ।
दृश्यते पाण्डवरथे वाहयानस्य वाजिनः

etaccakraṃ gadā śaṅkhaḥ śārṅgaṃ kṛṣṇasya ca prabho |
dṛśyate pāṇḍavarathe vāhayānasya vājinaḥ

एतत्कूजति गाण्डीवं विसृष्टं सव्यसाचिना ।
एते हस्तवता मुक्ता घ्नन्त्यमित्राञ्शिताः शराः

etatkūjati gāṇḍīvaṃ visṛṣṭaṃ savyasācinā |
ete hastavatā muktā ghnantyamitrāñśitāḥ śarāḥ

विशालायतताम्राक्षैः पूर्णचन्द्रनिभाननैः ।
एषा भूः कीर्यते राज्ञां शिरोभिरपलायिनाम्

viśālāyatatāmrākṣaiḥ pūrṇacandranibhānanaiḥ |
eṣā bhūḥ kīryate rājñāṃ śirobhirapalāyinām

एते परिघसङ्काशाः पुण्यगन्धानुलेपनाः ।
उद्धता रणशूराणां पात्यन्ते सायुधा भुजाः

ete parighasaṅkāśāḥ puṇyagandhānulepanāḥ |
uddhatā raṇaśūrāṇāṃ pātyante sāyudhā bhujāḥ

निरस्तजिह्वा नेत्रान्ता वाजिनः सह सादिभिः ।
पतिताः पात्यमानाश्च क्षितौ क्षीणा विशेरते

nirastajihvā netrāntā vājinaḥ saha sādibhiḥ |
patitāḥ pātyamānāśca kṣitau kṣīṇā viśerate

एते पर्वतशृङ्गाणां तुल्या हैमवता गजाः ।
सञ्छिन्नकुम्भाः पार्थेन प्रपतन्त्यद्रयो यथा

ete parvataśṛṅgāṇāṃ tulyā haimavatā gajāḥ |
sañchinnakumbhāḥ pārthena prapatantyadrayo yathā

गन्धर्वनगराकारा रथा हतनरेश्वराः ।
विमानादिव पुण्यान्ते स्वर्गिणो निपतन्त्यमी

gandharvanagarākārā rathā hatanareśvarāḥ |
vimānādiva puṇyānte svargiṇo nipatantyamī

व्याकुलीकृतमत्यर्थं पश्य सैन्यं किरीटिना ।
नानामृगसहस्राणां यूथं केसरिणा यथा

vyākulīkṛtamatyarthaṃ paśya sainyaṃ kirīṭinā |
nānāmṛgasahasrāṇāṃ yūthaṃ kesariṇā yathā

त्वामभिप्रेप्सुरायाति कर्ण निघ्नन्वरान्रथान् ।
असज्जमानो राधेय तं याहि प्रति भारत

tvāmabhiprepsurāyāti karṇa nighnanvarānrathān |
asajjamāno rādheya taṃ yāhi prati bhārata

एषा विदीर्यते सेना धार्तराष्ट्री समन्ततः ।
अर्जुनस्य भयात्तूर्णं निघ्नतः शात्रवान्बहून्

eṣā vidīryate senā dhārtarāṣṭrī samantataḥ |
arjunasya bhayāttūrṇaṃ nighnataḥ śātravānbahūn

वर्जयन्सर्वसैन्यानि त्वरते हि धनञ्जयः ।
त्वदर्थमिति मन्येऽहं यथास्योदीर्यते वपुः

varjayansarvasainyāni tvarate hi dhanañjayaḥ |
tvadarthamiti manye'haṃ yathāsyodīryate vapuḥ

न ह्यवस्थास्यते पार्थो युयुत्सुः केनचित्सह ।
त्वामृते क्रोधदीप्तो हि पीड्यमाने वृकोदरे

na hyavasthāsyate pārtho yuyutsuḥ kenacitsaha |
tvāmṛte krodhadīpto hi pīḍyamāne vṛkodare

विरथं धर्मराजं तु दृष्ट्वा सुदृढविक्षतम् ।
शिखण्डिनं सात्यकिं च धृष्टद्युम्नं च पार्षतम्

virathaṃ dharmarājaṃ tu dṛṣṭvā sudṛḍhavikṣatam |
śikhaṇḍinaṃ sātyakiṃ ca dhṛṣṭadyumnaṃ ca pārṣatam

द्रौपदेयान्युधामन्युमुत्तमौजसमेव च ।
नकुलं सहदेवं च वशगांस्ते समीक्ष्य तु

draupadeyānyudhāmanyumuttamaujasameva ca |
nakulaṃ sahadevaṃ ca vaśagāṃste samīkṣya tu

सहसैकरथः पार्थस्त्वामभ्येति परन्तपः ।
क्रोधरक्तेक्षणः क्रुद्धो जिघांसुः सर्वपार्थिवान्

sahasaikarathaḥ pārthastvāmabhyeti parantapaḥ |
krodharaktekṣaṇaḥ kruddho jighāṃsuḥ sarvapārthivān

त्वरितोऽभिपतत्यस्मांस्त्यक्त्वा सैन्यान्यसंशयम् ।
त्वं कर्ण प्रतियाह्येनं नास्त्यन्यो हि धनुर्धरः

tvarito'bhipatatyasmāṃstyaktvā sainyānyasaṃśayam |
tvaṃ karṇa pratiyāhyenaṃ nāstyanyo hi dhanurdharaḥ

न तं पश्यामि लोकेऽस्मिंस्त्वत्तो ह्यन्यं धनुर्धरम् ।
अर्जुनं समरे क्रुद्धं यो वेलामिव वारयेत्

na taṃ paśyāmi loke'smiṃstvatto hyanyaṃ dhanurdharam |
arjunaṃ samare kruddhaṃ yo velāmiva vārayet

न चास्य रक्षां पश्यामि पार्श्वतो न च पृष्ठतः ।
एक एवाभियाति त्वां पश्य साफल्यमात्मनः

na cāsya rakṣāṃ paśyāmi pārśvato na ca pṛṣṭhataḥ |
eka evābhiyāti tvāṃ paśya sāphalyamātmanaḥ

त्वं हि कृष्णौ रणे शक्तो योद्धुमेतौ परन्तपौ ।
तवैव भारो राधेय प्रत्युद्याहि धनञ्जयम्

tvaṃ hi kṛṣṇau raṇe śakto yoddhumetau parantapau |
tavaiva bhāro rādheya pratyudyāhi dhanañjayam

समानो ह्यसि भीष्मेण द्रोमद्रौणिकृपेण च ।
सव्यसाचिनमायान्तं निवारय महारणे

samāno hyasi bhīṣmeṇa dromadrauṇikṛpeṇa ca |
savyasācinamāyāntaṃ nivāraya mahāraṇe

लेलिहानं यथा सर्पं गर्जन्तमृषभं यथा ।
वनस्थितं यथा व्याघ्रं जहि कर्ण धनञ्जयम्

lelihānaṃ yathā sarpaṃ garjantamṛṣabhaṃ yathā |
vanasthitaṃ yathā vyāghraṃ jahi karṇa dhanañjayam

एते द्रवन्ति समरान्निरपेक्षा नराधिपाः ।
अर्जुनस्य भयत्रस्ता धार्तराष्ट्रा महाबलाः

ete dravanti samarānnirapekṣā narādhipāḥ |
arjunasya bhayatrastā dhārtarāṣṭrā mahābalāḥ

द्रवतामथ तेषां तु नान्योऽस्ति युधि मानवः ।
भयहा यो भवेद्वीरस्त्वामृते सूतनन्दन

dravatāmatha teṣāṃ tu nānyo'sti yudhi mānavaḥ |
bhayahā yo bhavedvīrastvāmṛte sūtanandana

एते त्वां कुरवः सर्वे द्वीपमासाद्य संयुगे ।
धिष्ठिताः पुरुषव्याघ्र त्वत्तः शरणकाङ्क्षिणः

ete tvāṃ kuravaḥ sarve dvīpamāsādya saṃyuge |
dhiṣṭhitāḥ puruṣavyāghra tvattaḥ śaraṇakāṅkṣiṇaḥ

वैदेहाम्बष्ठकाम्भोजास्तथा नग्नजितस्त्वया ।
गान्धाराश्च यया धृत्या जिताः सङ्ख्ये सुदुर्जयाः ।
तां धृतिं कुरुराधेय ततः प्रत्येहि पाण्डवम्

vaidehāmbaṣṭhakāmbhojāstathā nagnajitastvayā |
gāndhārāśca yayā dhṛtyā jitāḥ saṅkhye sudurjayāḥ |
tāṃ dhṛtiṃ kururādheya tataḥ pratyehi pāṇḍavam

वासुदेवं च वार्ष्णेयं प्रीयमाणं किरीटिना ।
प्रत्युद्याहि महाबाहो पौरुषे महति स्थितः

vāsudevaṃ ca vārṣṇeyaṃ prīyamāṇaṃ kirīṭinā |
pratyudyāhi mahābāho pauruṣe mahati sthitaḥ

प्रकृतिस्थोऽसि मे शल्य इदानीं सम्मतस्तथा ।
प्रतिभासि महाबाहो अभीतश्च धनञ्जयात्

prakṛtistho'si me śalya idānīṃ sammatastathā |
pratibhāsi mahābāho abhītaśca dhanañjayāt

पश्य बाह्वोर्बलं मेऽद्य शिक्षितस्य च पश्य मे ।
एकोऽद्य निहनिष्यामि पाण्डवानां महाचमूम्

paśya bāhvorbalaṃ me'dya śikṣitasya ca paśya me |
eko'dya nihaniṣyāmi pāṇḍavānāṃ mahācamūm

कृष्णौ च पुरुषव्याघ्र ततः सत्यं ब्रवीमि ते ।
नाहत्वा युधि तौ वीरौ व्यपयास्ये कथञ्चन

kṛṣṇau ca puruṣavyāghra tataḥ satyaṃ bravīmi te |
nāhatvā yudhi tau vīrau vyapayāsye kathañcana

शिश्ये वा निहतस्ताभ्यामनित्यो हि रणे जयः ।
कृतार्थोऽद्य भविष्यामि हत्वा वाप्यथ वा हतः

śiśye vā nihatastābhyāmanityo hi raṇe jayaḥ |
kṛtārtho'dya bhaviṣyāmi hatvā vāpyatha vā hataḥ

अजय्यमेनं प्रवदन्ति युद्धे
महारथाः कर्ण रथप्रवीरम् ।
एकाकिन किमु कृष्णाभिगुप्तं
विजेतुमेनं क इहोत्सहेत

ajayyamenaṃ pravadanti yuddhe
mahārathāḥ karṇa rathapravīram |
ekākina kimu kṛṣṇābhiguptaṃ
vijetumenaṃ ka ihotsaheta

नैतादृशो जातु बभूव लोके
रथोत्तमो यावदुपश्रुतं नः ।
तमीदृशं प्रतियोत्स्यामि पार्थं
महाहवे पश्य च पौरुषं मे

naitādṛśo jātu babhūva loke
rathottamo yāvadupaśrutaṃ naḥ |
tamīdṛśaṃ pratiyotsyāmi pārthaṃ
mahāhave paśya ca pauruṣaṃ me

रणे चरत्येष रथप्रवीरः
सितैर्हयैः कौरवराजपुत्रः ।
स वाऽद्य मां नेष्यति कृच्छ्रमेत--
त्कर्णोऽस्यान्तेऽप्यत्र भवेत्समर्थः

raṇe caratyeṣa rathapravīraḥ
sitairhayaiḥ kauravarājaputraḥ |
sa vā'dya māṃ neṣyati kṛcchrameta--
tkarṇo'syānte'pyatra bhavetsamarthaḥ

अस्वेदिनौ राजपुत्रस्य हस्ता--
ववेपमानौ जातकिणौ बृहन्तौ ।
दृढायुधः कृतिमान्क्षिप्रहस्तो
न पाण्डवेयेन समोऽस्ति योधः

asvedinau rājaputrasya hastā--
vavepamānau jātakiṇau bṛhantau |
dṛḍhāyudhaḥ kṛtimānkṣiprahasto
na pāṇḍaveyena samo'sti yodhaḥ

गृह्णात्यनेकानपि कङ्कपत्रा--
नेकं यथा तान्प्रतियोज्य चाशु ।
ते क्रोशमात्रे निपतन्त्यमोधाः
कस्तेन योधोऽस्ति समः पृथिव्याम्

gṛhṇātyanekānapi kaṅkapatrā--
nekaṃ yathā tānpratiyojya cāśu |
te krośamātre nipatantyamodhāḥ
kastena yodho'sti samaḥ pṛthivyām

अतोषयत्स्वाण्डवे यो हुताशं
कृष्णद्वितीयोऽतिरथस्तरस्वी ।
लेभे चक्रं यत्र कृष्णो महात्मा
धनुर्गाण्डीवं पाण्डवः सव्यसाची

atoṣayatsvāṇḍave yo hutāśaṃ
kṛṣṇadvitīyo'tirathastarasvī |
lebhe cakraṃ yatra kṛṣṇo mahātmā
dhanurgāṇḍīvaṃ pāṇḍavaḥ savyasācī

श्वेताश्वयुक्तं च सुघोषमुग्रं
रथं महाबाहुरदीनसत्वः ।
महेषुधी चाक्षये दिव्यरूपे
शस्त्राणि दिव्यानि च हव्यवाहात्

śvetāśvayuktaṃ ca sughoṣamugraṃ
rathaṃ mahābāhuradīnasatvaḥ |
maheṣudhī cākṣaye divyarūpe
śastrāṇi divyāni ca havyavāhāt

यस्त्विन्द्रलोके निजघान दैत्या--
नसङ्ख्येयान्कालकेयांश्च सर्वान् ।
लेभे शङ्खं देवदत्तं स्म तत्र
को नाम तेनाभ्यधिकः पृथिव्याम्

yastvindraloke nijaghāna daityā--
nasaṅkhyeyānkālakeyāṃśca sarvān |
lebhe śaṅkhaṃ devadattaṃ sma tatra
ko nāma tenābhyadhikaḥ pṛthivyām

महादेवं तोषयामास योऽस्त्रैः
साक्षात्सुयुद्धेन महानुभावः ।
लेभे ततः पाशुपतं सुघोरं
त्रैलोक्यसंहारकरं महास्त्रम्

mahādevaṃ toṣayāmāsa yo'straiḥ
sākṣātsuyuddhena mahānubhāvaḥ |
lebhe tataḥ pāśupataṃ sughoraṃ
trailokyasaṃhārakaraṃ mahāstram

पृथक्पृथग्लोकपालाः समेता
ददुर्महास्त्राण्यप्रमेयाणि सङ्ख्ये ।
यैस्ताञ्जघानाशु रणे नृसिंहः
सकालकेयानसुरान्समेतान्

pṛthakpṛthaglokapālāḥ sametā
dadurmahāstrāṇyaprameyāṇi saṅkhye |
yaistāñjaghānāśu raṇe nṛsiṃhaḥ
sakālakeyānasurānsametān

तथा विराटस्य पुरे समेता--
न्सर्वानस्मानेकरथेन जित्वा ।
जहार तद्रोधनमाजिमध्ये
वस्त्राणि चादत्त महारथेभ्यः

tathā virāṭasya pure sametā--
nsarvānasmānekarathena jitvā |
jahāra tadrodhanamājimadhye
vastrāṇi cādatta mahārathebhyaḥ

तमीदृशं वीर्यगुणोपपन्नं
कृष्णद्वितीयं परमं नृपाणाम् ।
तमाह्वयन्साहसमुत्तमं वै
जाने स्वयं सर्वलोकस्य शल्य

tamīdṛśaṃ vīryaguṇopapannaṃ
kṛṣṇadvitīyaṃ paramaṃ nṛpāṇām |
tamāhvayansāhasamuttamaṃ vai
jāne svayaṃ sarvalokasya śalya

अनन्तवीर्येण च केशवेन
नारायणेनाप्रतिमेन गुप्तः ।
वर्षायुतैर्यस्य गुणा न शक्या
वक्तुं समेतैरपि सर्वलोकैः

anantavīryeṇa ca keśavena
nārāyaṇenāpratimena guptaḥ |
varṣāyutairyasya guṇā na śakyā
vaktuṃ sametairapi sarvalokaiḥ

महात्मनः शङ्खचक्रासिपाणे--
र्विष्णोर्जिष्णोर्वसुदेवात्मजस्य ।
भयं न मे जायते साध्वसं च
दृष्ट्वा कृष्णावेकरथे समेतौ

mahātmanaḥ śaṅkhacakrāsipāṇe--
rviṣṇorjiṣṇorvasudevātmajasya |
bhayaṃ na me jāyate sādhvasaṃ ca
dṛṣṭvā kṛṣṇāvekarathe sametau

अतीवायं धनुषि राजपुत्रे--
ष्वतीवान्यान्केशवश्चक्रयुद्धे ।
एवंविधौ पाण्डववासुदेवौ
चलेत्स्वदेशाद्विमवान्न कृष्णौ

atīvāyaṃ dhanuṣi rājaputre--
ṣvatīvānyānkeśavaścakrayuddhe |
evaṃvidhau pāṇḍavavāsudevau
caletsvadeśādvimavānna kṛṣṇau

उभौ हि शूरौ बलिनौ दृढायुधौ
महारथौ संहननोपपन्नौ ।
एतौ वीरौ नरवीरौ समेतौ
स्थानाच्च्युतौ देवकुमाररूपौ

ubhau hi śūrau balinau dṛḍhāyudhau
mahārathau saṃhananopapannau |
etau vīrau naravīrau sametau
sthānāccyutau devakumārarūpau

जेतुं प्रसह्यार्जुनं चाच्युतं च

jetuṃ prasahyārjunaṃ cācyutaṃ ca

एतौ हि तावर्जुनवासुदेवौ
कोऽन्यः प्रतीयान्मदृते तु शल्य

etau hi tāvarjunavāsudevau
ko'nyaḥ pratīyānmadṛte tu śalya

सर्वेषां वृष्णिवीराणां कृष्णे लक्ष्मीः प्रतिष्ठिता ।
सर्वेषां पाण्डुपुत्राणां जयः पार्थे प्रतिष्ठितः

sarveṣāṃ vṛṣṇivīrāṇāṃ kṛṣṇe lakṣmīḥ pratiṣṭhitā |
sarveṣāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ jayaḥ pārthe pratiṣṭhitaḥ

तावुभौ पुरुषव्याघ्रौ समाने स्यन्दने स्थितौ ।
मामेकमभियोद्धारौ सुजातं बत शल्य मे

tāvubhau puruṣavyāghrau samāne syandane sthitau |
māmekamabhiyoddhārau sujātaṃ bata śalya me

नैतच्चिरं क्षिप्रमिमं रथं मे
प्रवर्तयैतावभियामि चैवम् ।
अस्मिन्मुहूर्ते निहतौ पश्य कृष्णौ
ताभ्यां हतं वा युधि मां रिपुभ्याम्

naitacciraṃ kṣipramimaṃ rathaṃ me
pravartayaitāvabhiyāmi caivam |
asminmuhūrte nihatau paśya kṛṣṇau
tābhyāṃ hataṃ vā yudhi māṃ ripubhyām

एवं ब्रुवाणः सहसा महारथ--
स्त्वभ्यद्रवत्पाण्डवं सूतपुत्रः

evaṃ bruvāṇaḥ sahasā mahāratha--
stvabhyadravatpāṇḍavaṃ sūtaputraḥ

पदातिसङ्घा द्विरदास्तथा तदा

padātisaṅghā dviradāstathā tadā

निरुध्यताभिद्रवताच्युतार्जुनौ
श्रमेण संयोजयताशु सर्वशः ।
यथा भवद्भिर्भृशविक्षतावुभौ
सुखेन हन्यान्मम वाहिनीपतिः

nirudhyatābhidravatācyutārjunau
śrameṇa saṃyojayatāśu sarvaśaḥ |
yathā bhavadbhirbhṛśavikṣatāvubhau
sukhena hanyānmama vāhinīpatiḥ

यथा तथा तान्समरेऽर्जुनोऽग्रसत्

yathā tathā tānsamare'rjuno'grasat

न सन्दधानो न तथा शरोत्तमान्
प्रमुञ्चमानो रिपुभिः प्रदृश्यते ।
धनञ्जयास्तैः स्म शरैर्विदारिता
हता निपेतुर्नरवाजिकुञ्जराः

na sandadhāno na tathā śarottamān
pramuñcamāno ripubhiḥ pradṛśyate |
dhanañjayāstaiḥ sma śarairvidāritā
hatā nipeturnaravājikuñjarāḥ

शरार्चिषं गाण्डिवचारुमण्डलं
युगान्तसूर्यप्रतिमानतेजसम् ।
न कौरवाः शेकुरुदीक्षितुं जयं
यथा रविं व्याधितचक्षुषो जनाः

śarārciṣaṃ gāṇḍivacārumaṇḍalaṃ
yugāntasūryapratimānatejasam |
na kauravāḥ śekurudīkṣituṃ jayaṃ
yathā raviṃ vyādhitacakṣuṣo janāḥ

शरोत्तमान्सम्प्रहितान्महारथै
श्चिच्छेद पार्थः प्रहसञ्छरौधैः ।
भूयश्च तानहनद्बाणसङ्घान्
गाण्डीवधन्वायतपूर्णमण्डलम्

śarottamānsamprahitānmahārathai
ściccheda pārthaḥ prahasañcharaudhaiḥ |
bhūyaśca tānahanadbāṇasaṅghān
gāṇḍīvadhanvāyatapūrṇamaṇḍalam

यथोग्ररश्मिः शुचिशुक्रमध्यगः
सुखं विवस्वान्हरते जलौघान् ।
तथार्जुनो बाणगणान्निरस्य
ददाह सेनां तव पार्थिवेन्द्र

yathograraśmiḥ śuciśukramadhyagaḥ
sukhaṃ vivasvānharate jalaughān |
tathārjuno bāṇagaṇānnirasya
dadāha senāṃ tava pārthivendra

तमभ्यधावद्विसृजन्कृपः शरां--
स्तथैव भोजस्तव चात्मजः स्वयम् ।
महारथो द्रोणसुतश्च सायकै--
रवाकिरंस्तोयधरा यथाऽचलम्

tamabhyadhāvadvisṛjankṛpaḥ śarāṃ--
stathaiva bhojastava cātmajaḥ svayam |
mahāratho droṇasutaśca sāyakai--
ravākiraṃstoyadharā yathā'calam

जिघांसुभिस्तान्कुशलैः शरोत्तमान्
महात्मभिः सम्प्रहितान्प्रयत्नतः ।
शरैः प्रतिच्छेद स पाण्डवस्त्वरन्
परान्विनिर्भिद्य च तांस्त्रिभिस्त्रिभिः

jighāṃsubhistānkuśalaiḥ śarottamān
mahātmabhiḥ samprahitānprayatnataḥ |
śaraiḥ praticcheda sa pāṇḍavastvaran
parānvinirbhidya ca tāṃstribhistribhiḥ

स गाण्डिवव्यायतपूर्णमण्डल--
स्तपन्रिपूनर्जुनभास्करो वभौ ।
शरोग्रश्मिः शुचिशुक्रमध्यगो
यथैव सूर्यः परिवेयवांस्तथा

sa gāṇḍivavyāyatapūrṇamaṇḍala--
stapanripūnarjunabhāskaro vabhau |
śarograśmiḥ śuciśukramadhyago
yathaiva sūryaḥ pariveyavāṃstathā

अथाग्र्यबाणैर्दशभिर्धनञ्जयं
पराभिनद्दोणसुतोऽच्युतं त्रिभिः ।
चतुर्भिरश्वांश्चतुरः कपिं ततः
शरैश्च नाराचवरैरवाकिरत्

athāgryabāṇairdaśabhirdhanañjayaṃ
parābhinaddoṇasuto'cyutaṃ tribhiḥ |
caturbhiraśvāṃścaturaḥ kapiṃ tataḥ
śaraiśca nārācavarairavākirat

तथा ततः प्रस्फुरदस्य कार्मुकं
त्रिभिः शरैर्यन्तृशिरश्चकर्त ह ।
हयांश्चतुर्भिश्चतुरस्त्रिभिर्ध्वजं
धनञ्जयो द्रौणिरथादपातयत्

tathā tataḥ prasphuradasya kārmukaṃ
tribhiḥ śarairyantṛśiraścakarta ha |
hayāṃścaturbhiścaturastribhirdhvajaṃ
dhanañjayo drauṇirathādapātayat

स रोषपूर्णो ह्मतिवज्रहाटकै---
रलङ्कृतं तक्षकभोगवर्चसम् ।
स तद्वधे कार्मुकमन्यदाददे
यथा महाहिप्रवरं तथैव च

sa roṣapūrṇo hmativajrahāṭakai---
ralaṅkṛtaṃ takṣakabhogavarcasam |
sa tadvadhe kārmukamanyadādade
yathā mahāhipravaraṃ tathaiva ca

स्वमायुधं चापि विकीर्य भूतले
धनुश्च कृत्वा सगुणं गुणाधिकः ।
समानयंसल्तावजितौ नरोत्तमौ
शरोत्तमैर्द्रौणिरविध्यदन्तिकात्

svamāyudhaṃ cāpi vikīrya bhūtale
dhanuśca kṛtvā saguṇaṃ guṇādhikaḥ |
samānayaṃsaltāvajitau narottamau
śarottamairdrauṇiravidhyadantikāt

कृपश्च भोजश्च तवात्मजश्च ते
शरैरनेकैर्युधि पाण्डवर्षभम् ।
महारथाः संयुगमूर्धनि स्थिता--
स्तमोनुदं वारिधरा इवापतन्

kṛpaśca bhojaśca tavātmajaśca te
śarairanekairyudhi pāṇḍavarṣabham |
mahārathāḥ saṃyugamūrdhani sthitā--
stamonudaṃ vāridharā ivāpatan

कृपस्य पार्थः शरं शरासनं
हयान्ध्वजान्सारधिमेव पत्रिभिः ।
[समार्पयद्वाहुसहस्रविक्रम--
स्तथा यथा वज्रधरः पुरा बलेः

kṛpasya pārthaḥ śaraṃ śarāsanaṃ
hayāndhvajānsāradhimeva patribhiḥ |
[samārpayadvāhusahasravikrama--
stathā yathā vajradharaḥ purā baleḥ

स पार्थबाणैर्विनिपातितायुधो
ध्वजावमर्दे च कृते महाहवे ।
कृतः कृपो बाणसहस्रयनितो
यथापगेयः प्रथमं किरीटिना ॥]

sa pārthabāṇairvinipātitāyudho
dhvajāvamarde ca kṛte mahāhave |
kṛtaḥ kṛpo bāṇasahasrayanito
yathāpageyaḥ prathamaṃ kirīṭinā ||]

शरैः प्रचिच्छेद तवात्मजस्य
ध्वजं धनुश्च प्रचकर्त नर्दतः ।
जघान चाश्वान्कृतवर्मणः शुभान्
ध्वजं च चिच्छेद तवात्मजस्य ह

śaraiḥ praciccheda tavātmajasya
dhvajaṃ dhanuśca pracakarta nardataḥ |
jaghāna cāśvānkṛtavarmaṇaḥ śubhān
dhvajaṃ ca ciccheda tavātmajasya ha

सवाजिसूतेष्वसनान्सकेतना--
ञ्जयान नागाश्वरथांश्च स त्वरन् ।
ततः प्रकीर्णं सुमहद्वलं तव
प्रपीडितं सवितुरिवौजसा भृशम्

savājisūteṣvasanānsaketanā--
ñjayāna nāgāśvarathāṃśca sa tvaran |
tataḥ prakīrṇaṃ sumahadvalaṃ tava
prapīḍitaṃ saviturivaujasā bhṛśam

रथैः सुयुक्तैरपरे युयुत्सवः

rathaiḥ suyuktairapare yuyutsavaḥ

अथाभिसृत्य प्रतिवार्य चाहितान्
धनञ्जयस्यानुचरान्महारथाः ।
शिखण्डिशैनेययमाः शितैः शरै---
र्विदारयन्तो व्यनदन्सुभैरवम्

athābhisṛtya prativārya cāhitān
dhanañjayasyānucarānmahārathāḥ |
śikhaṇḍiśaineyayamāḥ śitaiḥ śarai---
rvidārayanto vyanadansubhairavam

ततोऽभिजघ्नुः कुपिताः परस्परं
शरैस्तदाञ्चोगतिभिः सुतेजनैः ।
कुरुप्रवीराः सह पृञ्जयैर्यथा
सुरारयो देवपतिं यथा तथा

tato'bhijaghnuḥ kupitāḥ parasparaṃ
śaraistadāñcogatibhiḥ sutejanaiḥ |
kurupravīrāḥ saha pṛñjayairyathā
surārayo devapatiṃ yathā tathā

जयेप्सवः स्वर्गमनाय चोत्सुकाः
पतन्ति नागाश्वरथाः परन्तप ।
तथैव सर्वे बहवश्च विव्यधुः
शरैः सुमुक्तैरितरेतरं पृथक्

jayepsavaḥ svargamanāya cotsukāḥ
patanti nāgāśvarathāḥ parantapa |
tathaiva sarve bahavaśca vivyadhuḥ
śaraiḥ sumuktairitaretaraṃ pṛthak

शरान्धकारे तु महात्मभिः कृते
महामृधे योधवरैः परस्परम् ।
चतुर्दिशो वै विदिशश्च पार्थिव
प्रभा च सूर्यस्य तमोवृताऽभवत्

śarāndhakāre tu mahātmabhiḥ kṛte
mahāmṛdhe yodhavaraiḥ parasparam |
caturdiśo vai vidiśaśca pārthiva
prabhā ca sūryasya tamovṛtā'bhavat