अध्याय 68: श्रीकृष्ण और अर्जुन घायल युधिष्ठिर के पास जाते हैं

ततो जनार्दनः श्रुत्वा तस्य वाक्यं विशाम्पते ।
रथेनापययौ क्षिप्रं सङ्ग्रामादिति भारत

tato janārdanaḥ śrutvā tasya vākyaṃ viśāmpate |
rathenāpayayau kṣipraṃ saṅgrāmāditi bhārata

प्रत्यनीकमवस्थाप्य भीमं भीमपराक्रमम् ।
अलं विषहितुं ह्येष कुरूणां सम्प्रपश्यताम्

pratyanīkamavasthāpya bhīmaṃ bhīmaparākramam |
alaṃ viṣahituṃ hyeṣa kurūṇāṃ samprapaśyatām

कर्णं च समरे राजन्ग्राहयिष्यञ्श्रमं प्रति ।
विश्वमार्थं च कौरव्य पार्थस्य च महात्मनः ।
अपयातो रणाद्वीरो राजानं द्रष्टुमेव च

karṇaṃ ca samare rājangrāhayiṣyañśramaṃ prati |
viśvamārthaṃ ca kauravya pārthasya ca mahātmanaḥ |
apayāto raṇādvīro rājānaṃ draṣṭumeva ca

अर्जुनं चाब्रवीत्कृष्णो भृशं राजा परिक्षतः ।
तमाश्वास्य कुरुश्रेष्ठ ततः कर्णं हनिष्यसि

arjunaṃ cābravītkṛṣṇo bhṛśaṃ rājā parikṣataḥ |
tamāśvāsya kuruśreṣṭha tataḥ karṇaṃ haniṣyasi

ततो धनञ्जयः श्रुत्वा राजानं शल्यपीडितम् ।
याहियाहिति बहुशो वासुदेवमचोदयत् ।
राजानं प्रति वार्ष्णेय दूयते मे दृढं मनः

tato dhanañjayaḥ śrutvā rājānaṃ śalyapīḍitam |
yāhiyāhiti bahuśo vāsudevamacodayat |
rājānaṃ prati vārṣṇeya dūyate me dṛḍhaṃ manaḥ

स चोद्यमानः पार्थेन केशिघ्नो वृष्णिनन्दनः ।
रथेनापययौ क्षिप्रं सङ्ग्रामाद्धोरदर्शनात्

sa codyamānaḥ pārthena keśighno vṛṣṇinandanaḥ |
rathenāpayayau kṣipraṃ saṅgrāmāddhoradarśanāt

गच्छन्नेव तु कौन्तेयो धर्मराजदिदृक्षया ।
सैन्यमालोकयामास नापश्यत्तत्र चाग्रजम्

gacchanneva tu kaunteyo dharmarājadidṛkṣayā |
sainyamālokayāmāsa nāpaśyattatra cāgrajam

युद्धं कृत्वा तु कौन्तेयो द्रोणपुत्रेण भारत ।
दुःसहं वज्रिणा सङ्ख्ये पराजित्य गुरोः सुतम्

yuddhaṃ kṛtvā tu kaunteyo droṇaputreṇa bhārata |
duḥsahaṃ vajriṇā saṅkhye parājitya guroḥ sutam

द्रौणिं पराजित्य ततोग्रधन्वा
कृत्वा महद्दुष्करं शूरकर्म ।
आलोकयामास ततः स्वसैन्यं
धनञ्जयः शत्रुभिरप्रधृष्यः

drauṇiṃ parājitya tatogradhanvā
kṛtvā mahadduṣkaraṃ śūrakarma |
ālokayāmāsa tataḥ svasainyaṃ
dhanañjayaḥ śatrubhirapradhṛṣyaḥ

संयुध्यमानान्पृतनामुखस्था--
ञ्शूरः शूरान्हर्षयन्सव्यसाची ।
पूर्वापदानैः प्रथितैः प्रशंस--
न्स्थितांश्चकारात्मरथाननीके

saṃyudhyamānānpṛtanāmukhasthā--
ñśūraḥ śūrānharṣayansavyasācī |
pūrvāpadānaiḥ prathitaiḥ praśaṃsa--
nsthitāṃścakārātmarathānanīke

अपश्यमानस्तु किरीटमाली
युधिष्ठिरं भ्रातरमाजमीढम् ।
उवाच भीमं तरसाभ्युपेत्य
राज्ञः प्रवृत्तिस्त्विह कुत्र चेति

apaśyamānastu kirīṭamālī
yudhiṣṭhiraṃ bhrātaramājamīḍham |
uvāca bhīmaṃ tarasābhyupetya
rājñaḥ pravṛttistviha kutra ceti

अपयात इतो राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
कर्णबाणाभितप्ताङ्गो यदि जीवेत्कथञ्चन

apayāta ito rājā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |
karṇabāṇābhitaptāṅgo yadi jīvetkathañcana

तस्माद्भवाञ्शीघ्रमितः प्रयातु
ज्ञातुं प्रवृत्तिं पुरुषर्षभस्य ।
नूनं स विद्धोऽतिभृशं पृषत्कैः
कर्णेन राजा शिबिरं गतोऽसौ

tasmādbhavāñśīghramitaḥ prayātu
jñātuṃ pravṛttiṃ puruṣarṣabhasya |
nūnaṃ sa viddho'tibhṛśaṃ pṛṣatkaiḥ
karṇena rājā śibiraṃ gato'sau

यः सम्प्रहारैर्युधि सम्प्रवृत्ते
द्रोणेन विद्धोऽतिभृशं तरस्वी ।
तस्थौ स तत्रापि जयप्रतीक्षो
द्रोणेन यावन्न हतः किलासीत्

yaḥ samprahārairyudhi sampravṛtte
droṇena viddho'tibhṛśaṃ tarasvī |
tasthau sa tatrāpi jayapratīkṣo
droṇena yāvanna hataḥ kilāsīt

स संशयं गमितः पाण्डवाग्र्यः
सङ्ख्येऽद्य कर्णेन महानुभावः ।
ज्ञातुं प्रयाह्याशु तमद्य भीम
स्थास्याम्यहं शत्रुगणान्निरुध्य

sa saṃśayaṃ gamitaḥ pāṇḍavāgryaḥ
saṅkhye'dya karṇena mahānubhāvaḥ |
jñātuṃ prayāhyāśu tamadya bhīma
sthāsyāmyahaṃ śatrugaṇānnirudhya

त्वमेव जानीहि महानुभाव
राज्ञः प्रवृत्तिं भरतर्षभस्य ।
अहं हि यद्यर्जुन याम्यमित्रा
वदन्ति मां भीत इति प्रवीराः

tvameva jānīhi mahānubhāva
rājñaḥ pravṛttiṃ bharatarṣabhasya |
ahaṃ hi yadyarjuna yāmyamitrā
vadanti māṃ bhīta iti pravīrāḥ

ततोऽब्रवीदर्जुनो भीमसेनं
संशप्तकाः प्रत्यनीकस्थिता मे ।
एतानहत्वाद्य मया न शक्य--
मितोपयातुं रिपुसङ्खमध्यात्

tato'bravīdarjuno bhīmasenaṃ
saṃśaptakāḥ pratyanīkasthitā me |
etānahatvādya mayā na śakya--
mitopayātuṃ ripusaṅkhamadhyāt

अथाब्रवीदर्जुनं भीमसेनः
स्ववीर्यमासाद्य कुरुप्रवीर ।
संशप्तकान्प्रतियोत्स्यामि सङ्ख्ये
सर्वानहं याहि धनञ्जय त्वम्

athābravīdarjunaṃ bhīmasenaḥ
svavīryamāsādya kurupravīra |
saṃśaptakānpratiyotsyāmi saṅkhye
sarvānahaṃ yāhi dhanañjaya tvam

तद्भीमसेनस्य वचो निशम्य
धनञ्जयो भ्रातुरमित्रमध्ये ।
द्रष्टुं कुरुश्रेष्ठमभिप्रयास्य--
न्प्रोवाच वृष्णिप्रवरं तदानीम्

tadbhīmasenasya vaco niśamya
dhanañjayo bhrāturamitramadhye |
draṣṭuṃ kuruśreṣṭhamabhiprayāsya--
nprovāca vṛṣṇipravaraṃ tadānīm

राजानं प्रति वार्ष्णेय दूयते मे दृढं मनः ।
चोदयाश्वान्हृषीकेश विहायैतद्बलार्णवम् ।
अजातशत्रुं राजानं द्रष्टुमिच्छामि केशव

rājānaṃ prati vārṣṇeya dūyate me dṛḍhaṃ manaḥ |
codayāśvānhṛṣīkeśa vihāyaitadbalārṇavam |
ajātaśatruṃ rājānaṃ draṣṭumicchāmi keśava

तं रथ चोदयामास बीभत्सोर्वचनाद्धरिः

taṃ ratha codayāmāsa bībhatsorvacanāddhariḥ

ततो हयान्सर्वदाशार्हमुख्यः
प्रचोदयन्भीममुवाच चेदम् ।
नैतच्चित्रं तव कर्माद्य भीम
यास्यावहे जहि पार्थारिसङ्घान्

tato hayānsarvadāśārhamukhyaḥ
pracodayanbhīmamuvāca cedam |
naitaccitraṃ tava karmādya bhīma
yāsyāvahe jahi pārthārisaṅghān

ततो ययौ हृषीकेशो यत्र राजा युधिष्ठिरः ।
शीघ्राच्छीघ्रतरो राजन्वाजिभिर्गरुडोपमैः

tato yayau hṛṣīkeśo yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ |
śīghrācchīghrataro rājanvājibhirgaruḍopamaiḥ

प्रत्यनीके त्ववस्थाप्य भीमसेनमरिन्दमम् ।
सन्दिश्य चैनं राजेन्द्र युद्धं प्रति वृकोदरम्

pratyanīke tvavasthāpya bhīmasenamarindamam |
sandiśya cainaṃ rājendra yuddhaṃ prati vṛkodaram

ततस्तु गत्वा पुरुषप्रवीरौ
राजानमासाद्य शयानमेकम् ।
रथादुभौ प्रत्यवरुह्य तस्मा--
द्ववन्दतुर्धर्मराजस्य पादौ

tatastu gatvā puruṣapravīrau
rājānamāsādya śayānamekam |
rathādubhau pratyavaruhya tasmā--
dvavandaturdharmarājasya pādau

इत्येवमुपसङ्गृह्य उभौ तु पाञ्जली स्थितौ ।
शस्त्रक्षतौ महाराज रुधिरेण समुक्षितौ ।
निहत्य वाहिनीं तुभ्यमपयातौ रणाजिरात्

ityevamupasaṅgṛhya ubhau tu pāñjalī sthitau |
śastrakṣatau mahārāja rudhireṇa samukṣitau |
nihatya vāhinīṃ tubhyamapayātau raṇājirāt

तं दृष्ट्वा पुरुषव्याघ्रं क्षेमिणं पुरुषर्षभम् ।
मुदाभ्यनन्दतां कृष्णावश्विनाविव वासवम्

taṃ dṛṣṭvā puruṣavyāghraṃ kṣemiṇaṃ puruṣarṣabham |
mudābhyanandatāṃ kṛṣṇāvaśvināviva vāsavam

तावभ्यनन्दद्राजापि विवस्वानश्विनाविव ।
हते महासुरे जम्भे शक्रविष्णू यथा गुरुः

tāvabhyanandadrājāpi vivasvānaśvināviva |
hate mahāsure jambhe śakraviṣṇū yathā guruḥ

मन्यमानो हतं कर्णं प्रीतः परपुरञ्जयः ।
स भूत्वा पुरुषव्याघ्रो राजा तत्र युधिष्ठिरः ।
हर्षगद्गदया वाचा प्रीतः प्राह परन्तपः

manyamāno hataṃ karṇaṃ prītaḥ parapurañjayaḥ |
sa bhūtvā puruṣavyāghro rājā tatra yudhiṣṭhiraḥ |
harṣagadgadayā vācā prītaḥ prāha parantapaḥ