अध्याय 37: कर्ण मद्र और बाह्लीक देशों की निन्दा करते हैं

ततः पुनर्महाराज मद्रराजमरिन्दमः ।
अभ्यभाषत राधेयः सन्निवार्योत्तरं वचः

tataḥ punarmahārāja madrarājamarindamaḥ |
abhyabhāṣata rādheyaḥ sannivāryottaraṃ vacaḥ

निर्भर्त्सनार्थं शल्य त्वं यत्तु जल्पितवानसि ।
नाहं शक्यस्त्वया वाचा विभीषयितुमाहवे

nirbhartsanārthaṃ śalya tvaṃ yattu jalpitavānasi |
nāhaṃ śakyastvayā vācā vibhīṣayitumāhave

यदि मां देवताः सर्वा योधयेयुः सवासवाः ।
तथापि मे भयं न स्यात्किमु पार्थात्सकेशवात्

yadi māṃ devatāḥ sarvā yodhayeyuḥ savāsavāḥ |
tathāpi me bhayaṃ na syātkimu pārthātsakeśavāt

नाहं भीषयितुं शक्यः शुद्धकर्णा महाहवे ।
अभिजानीहि शक्तस्त्वमन्यं भीषयितुं रणे

nāhaṃ bhīṣayituṃ śakyaḥ śuddhakarṇā mahāhave |
abhijānīhi śaktastvamanyaṃ bhīṣayituṃ raṇe

नीचस्य बलमेतावत्पारुष्यं यतत्त्वमात्थ माम् ।
अशक्तो हि गुणान्वक्तुं वल्गसे बहु दुर्मते

nīcasya balametāvatpāruṣyaṃ yatattvamāttha mām |
aśakto hi guṇānvaktuṃ valgase bahu durmate

न हि कर्णः समुद्भूतो भयार्थमिह मद्रक ।
विक्रमार्थमहं जातो यशोर्थं च तथाऽऽत्मनः

na hi karṇaḥ samudbhūto bhayārthamiha madraka |
vikramārthamahaṃ jāto yaśorthaṃ ca tathā''tmanaḥ

सखिभावेन सौहार्दान्मितत्रभावेन चैव हि ।
कारणैस्त्रिभिरेतैस्त्वं शल्य जीवसि साम्प्रतम्

sakhibhāvena sauhārdānmitatrabhāvena caiva hi |
kāraṇaistribhiretaistvaṃ śalya jīvasi sāmpratam

राज्ञश्च धार्तराष्ट्रस्य कार्यं सुमहदुद्यतम् ।
मयि तच्चाहितं शल्य तेन जीवसि मे क्षणम्

rājñaśca dhārtarāṣṭrasya kāryaṃ sumahadudyatam |
mayi taccāhitaṃ śalya tena jīvasi me kṣaṇam

कृतश्च समयः पूर्वं क्षन्तव्यं विप्रियं तव ।
समयः परिपाल्यो मे तेन जीवसि साम्प्रतम्

kṛtaśca samayaḥ pūrvaṃ kṣantavyaṃ vipriyaṃ tava |
samayaḥ paripālyo me tena jīvasi sāmpratam

ऋते शल्यसहस्रेण विजयेयमहं परान् ।
मित्रद्रोहस्तु पापीयानिति जीवसि साम्प्रतम्

ṛte śalyasahasreṇa vijayeyamahaṃ parān |
mitradrohastu pāpīyāniti jīvasi sāmpratam

आर्तप्रलापांस्त्वं कर्ण यान्ब्रवीषि परान्प्रति ।
न ते कर्णसहस्रेण शक्या जेतुं परे युधि

ārtapralāpāṃstvaṃ karṇa yānbravīṣi parānprati |
na te karṇasahasreṇa śakyā jetuṃ pare yudhi

तथा ब्रुवन्तं परुषं कर्णो मद्राधिपं तदा ।
परुषं द्विगुणं भूयः प्रोवाचाप्रियदर्शनम्

tathā bruvantaṃ paruṣaṃ karṇo madrādhipaṃ tadā |
paruṣaṃ dviguṇaṃ bhūyaḥ provācāpriyadarśanam

इदं त्वमेकाग्रमनाः शृणु मद्रजनाधिप ।
सन्निधौ धृतराष्ट्रस्य प्रोच्यमानं मया श्रुतम्

idaṃ tvamekāgramanāḥ śṛṇu madrajanādhipa |
sannidhau dhṛtarāṣṭrasya procyamānaṃ mayā śrutam

देशांश्च विविधांश्चित्रान्पूर्ववृत्तांश्च पार्थिवान् ।
ब्राह्मणाः कथयन्ति स्म धृतराष्ट्रनिवेशने

deśāṃśca vividhāṃścitrānpūrvavṛttāṃśca pārthivān |
brāhmaṇāḥ kathayanti sma dhṛtarāṣṭraniveśane

तत्र वृद्धः पुरावृत्ताः कथाः कश्चिद्द्विजोत्तमः ।
बाह्लीकदेशं मद्रांश्च कुत्सयन्वाक्यमब्रवीत्

tatra vṛddhaḥ purāvṛttāḥ kathāḥ kaściddvijottamaḥ |
bāhlīkadeśaṃ madrāṃśca kutsayanvākyamabravīt

बहिष्कृता हिमवतता गङ्गया च तिरस्कृताः ।
सरस्वत्या यमुनया कुरुक्षेत्रेण चापि ये

bahiṣkṛtā himavatatā gaṅgayā ca tiraskṛtāḥ |
sarasvatyā yamunayā kurukṣetreṇa cāpi ye

पञ्चानां सिन्धुषष्ठानां नदीनां येऽन्तराश्रिताः ।
तान्धर्मबाह्यानशुचीन्बाह्लीकानपि वर्जयेत्

pañcānāṃ sindhuṣaṣṭhānāṃ nadīnāṃ ye'ntarāśritāḥ |
tāndharmabāhyānaśucīnbāhlīkānapi varjayet

गोवर्धनो नाम वटः सुभाण्डं नाम पत्तनम् ।
एतद्राजन्कलिद्वारमाकुमारात्स्मराम्यहम्

govardhano nāma vaṭaḥ subhāṇḍaṃ nāma pattanam |
etadrājankalidvāramākumārātsmarāmyaham

कार्येणात्यर्थगूढेन बाह्लीकेषूषितं मया ।
तत एषां समाचारः संवासाद्विदितो मया

kāryeṇātyarthagūḍhena bāhlīkeṣūṣitaṃ mayā |
tata eṣāṃ samācāraḥ saṃvāsādvidito mayā

शाकलं नाम नगरमापगानामनिम्नगा ।
चण्डाला नाम बाह्लीकास्तेषां वृत्तं सुनिन्दितम्

śākalaṃ nāma nagaramāpagānāmanimnagā |
caṇḍālā nāma bāhlīkāsteṣāṃ vṛttaṃ suninditam

पानं गुडासवं पीत्वा गोमांसं लशुनैः सह ।
अपूपसक्तुमद्यानामाशिताः शीलवर्जिताः

pānaṃ guḍāsavaṃ pītvā gomāṃsaṃ laśunaiḥ saha |
apūpasaktumadyānāmāśitāḥ śīlavarjitāḥ

गायन्त्यथ च नृत्यन्ति स्त्रियो मत्ता विवाससः ।
नगरापणवेशेषु बहिर्माल्यानुलेपनाः

gāyantyatha ca nṛtyanti striyo mattā vivāsasaḥ |
nagarāpaṇaveśeṣu bahirmālyānulepanāḥ

मत्ताः प्रगीतविरुतैः खरोष्ट्रनिनदोपमैः ।
अनावृता मैथुने ताः कामचाराश्च सर्वशः

mattāḥ pragītavirutaiḥ kharoṣṭraninadopamaiḥ |
anāvṛtā maithune tāḥ kāmacārāśca sarvaśaḥ

आहुरन्योन्यसूक्तानि प्रब्रुवाणा मदोत्कxxxः ।
हेहतेहेहतेत्येवं स्वामिभर्तृहतेति च

āhuranyonyasūktāni prabruvāṇā madotkaxxxḥ |
hehatehehatetyevaṃ svāmibhartṛhateti ca

आक्रोशन्त्यः प्रनृत्यन्ति व्रात्याः पर्वस्वसंयताः ।
तासां किलावलिप्तानां निवसन्कुरुजाङ्गले

ākrośantyaḥ pranṛtyanti vrātyāḥ parvasvasaṃyatāḥ |
tāsāṃ kilāvaliptānāṃ nivasankurujāṅgale

कश्चिद्बाह्लीकदुष्टानां नातिहृष्टमना जगौ ।
सा नूनं बृहती गौरी सूक्ष्मकम्बलवासिनी

kaścidbāhlīkaduṣṭānāṃ nātihṛṣṭamanā jagau |
sā nūnaṃ bṛhatī gaurī sūkṣmakambalavāsinī

मामनुस्मरती शेते बाह्लीकं कुरुवासिनम् ।
शतद्रुं नु कदा तीर्त्वा तां च रम्यामिरावतीम् ।
गत्वा स्वदेशं द्रक्ष्यामि स्थूलजङ्घाः शुभाः स्त्रियः

māmanusmaratī śete bāhlīkaṃ kuruvāsinam |
śatadruṃ nu kadā tīrtvā tāṃ ca ramyāmirāvatīm |
gatvā svadeśaṃ drakṣyāmi sthūlajaṅghāḥ śubhāḥ striyaḥ

मनःशिलोज्ज्वलापाङ्ग्यो गौर्यस्ताः काकुकूजिताः ।
कम्बलाजिनसंवीता रुदन्त्यः प्रियदर्शनाः

manaḥśilojjvalāpāṅgyo gauryastāḥ kākukūjitāḥ |
kambalājinasaṃvītā rudantyaḥ priyadarśanāḥ

मृदङ्गानकशङ्खानां मर्दलानां च निःस्वनैः ।
खरोष्ट्राश्वतरैश्चैव मत्ता यास्यामहे सुखम्

mṛdaṅgānakaśaṅkhānāṃ mardalānāṃ ca niḥsvanaiḥ |
kharoṣṭrāśvataraiścaiva mattā yāsyāmahe sukham

शमीपीलुकरीराणां वनेषु सुखवर्त्मसु ।
अपूपान्सक्तुपिण्डांश्च प्राश्नन्तो मथितान्वितान्

śamīpīlukarīrāṇāṃ vaneṣu sukhavartmasu |
apūpānsaktupiṇḍāṃśca prāśnanto mathitānvitān

पथिषु प्रबलो भूत्वा तथा सम्पततोऽध्वगान् ।
चेलापहारं कुर्वाणास्ताडयिष्याम भूयसः

pathiṣu prabalo bhūtvā tathā sampatato'dhvagān |
celāpahāraṃ kurvāṇāstāḍayiṣyāma bhūyasaḥ

एवंशीलेषु व्रात्येषु बाह्लीकेषु दुरात्मसु ।
कश्चेतयानो निवसेन्मुहूर्तमपि मानवः

evaṃśīleṣu vrātyeṣu bāhlīkeṣu durātmasu |
kaścetayāno nivasenmuhūrtamapi mānavaḥ

ईदृशा ब्राह्मणेनोक्ता बाह्लीका मोघचारिणः ।
येषां षड्भागहर्ता त्वमुभयोः पुण्यपापयोः

īdṛśā brāhmaṇenoktā bāhlīkā moghacāriṇaḥ |
yeṣāṃ ṣaḍbhāgahartā tvamubhayoḥ puṇyapāpayoḥ

इत्युक्त्वा ब्राह्मणः साधुरुत्तरं पुनरुक्तवान् ।
बाह्लीकेष्वविनीतेषु प्रोच्यमानं निबोध तत्

ityuktvā brāhmaṇaḥ sādhuruttaraṃ punaruktavān |
bāhlīkeṣvavinīteṣu procyamānaṃ nibodha tat

ततत्र स्म राक्षसी गाति कृष्णचतुर्दशीम् ।
नगरे शाकले स्फीते आहत्य निशि दुन्दुभिम्

tatatra sma rākṣasī gāti kṛṣṇacaturdaśīm |
nagare śākale sphīte āhatya niśi dundubhim

कथं वस्तादृशो गाथाः पुनर्गास्यामि शाकले ।
गव्यस्य तृप्ता मांसस्य पीत्वा गौडं सुरासवम्

kathaṃ vastādṛśo gāthāḥ punargāsyāmi śākale |
gavyasya tṛptā māṃsasya pītvā gauḍaṃ surāsavam

गौरीभिः सह नारीभिर्बृहतीभिः स्वलङ्कृता ।
पलाण्डुगण्डूषयुताः खादन्तश्चेशिकान्बहून्

gaurībhiḥ saha nārībhirbṛhatībhiḥ svalaṅkṛtā |
palāṇḍugaṇḍūṣayutāḥ khādantaśceśikānbahūn

वाराहं कौक्कुटं मांसं गव्यं गार्दभमौष्ट्रकम् ।
धानाश्च ये न खादन्ति तेषां जन्म निरर्थकम्

vārāhaṃ kaukkuṭaṃ māṃsaṃ gavyaṃ gārdabhamauṣṭrakam |
dhānāśca ye na khādanti teṣāṃ janma nirarthakam

एवं गायन्ति ये मत्ताः शीधुना पीलुकावने ।
सबालवृद्धाः क्रन्दन्ति तेषां धर्मः कथं भवेत्

evaṃ gāyanti ye mattāḥ śīdhunā pīlukāvane |
sabālavṛddhāḥ krandanti teṣāṃ dharmaḥ kathaṃ bhavet

यत्र लोकेश्वरः कृष्णो देवदेवो जनार्दनः ।
विस्मृतः पुरुषैरुग्रैस्तेषां धर्मः कथं भवेत्

yatra lokeśvaraḥ kṛṣṇo devadevo janārdanaḥ |
vismṛtaḥ puruṣairugraisteṣāṃ dharmaḥ kathaṃ bhavet

इति शल्य विजानीहि हन्त भूयो ब्रवीमि ते ।
यदन्योप्युक्तवानस्मान्ब्राह्मणः कुरुसंसदि

iti śalya vijānīhi hanta bhūyo bravīmi te |
yadanyopyuktavānasmānbrāhmaṇaḥ kurusaṃsadi

पञ्चनद्यो वहन्त्येता यत्र पीलुवनान्युत ।
शतद्रुश्च विपाशा च तृतीयैरावती तथा

pañcanadyo vahantyetā yatra pīluvanānyuta |
śatadruśca vipāśā ca tṛtīyairāvatī tathā

चन्द्रभागा वितस्ता च सिन्धुषष्ठा महानदी ।
आरट्टा नाम बह्लीका एतेष्वार्यो हि नो वसेत्

candrabhāgā vitastā ca sindhuṣaṣṭhā mahānadī |
āraṭṭā nāma bahlīkā eteṣvāryo hi no vaset

व्रात्यानां दासमीयानां विदेहानामयज्वनाम् ।
न देवाः प्रतिगृह्णन्ति पितरो ब्राह्मणास्तथा

vrātyānāṃ dāsamīyānāṃ videhānāmayajvanām |
na devāḥ pratigṛhṇanti pitaro brāhmaṇāstathā

तेषां प्रनष्टधर्माणां बाह्लीकानामिति श्रुतिः ।
ब्राह्मणेन यथा प्रोक्तं विदुषा साधुसंसदि

teṣāṃ pranaṣṭadharmāṇāṃ bāhlīkānāmiti śrutiḥ |
brāhmaṇena yathā proktaṃ viduṣā sādhusaṃsadi

काष्ठकुण्डेषु बाह्लीका मृण्मयेषु च भुञ्जते ।
सक्तुमद्यावलिप्तेषु श्वावलीढेषु निर्घृणाः

kāṣṭhakuṇḍeṣu bāhlīkā mṛṇmayeṣu ca bhuñjate |
saktumadyāvalipteṣu śvāvalīḍheṣu nirghṛṇāḥ

आविकं चौष्ट्रिकं चैव क्षीरं गार्दभमेव च ।
तद्विकारांश्च बाह्लीकाः खादन्ति च पिबन्ति च

āvikaṃ cauṣṭrikaṃ caiva kṣīraṃ gārdabhameva ca |
tadvikārāṃśca bāhlīkāḥ khādanti ca pibanti ca

पात्रसङ्करिणो जाल्माः सर्वान्नक्षीरभोजनाः ।
आरट्टा नाम बाह्लीका वर्जनीया विपश्चिता

pātrasaṅkariṇo jālmāḥ sarvānnakṣīrabhojanāḥ |
āraṭṭā nāma bāhlīkā varjanīyā vipaścitā

इति शल्य विजानीहि हन्त भूयो ब्रवीमि ते ।
यदन्योऽप्युक्तवान्मह्यं ब्राह्मणः कुरुसंसदि

iti śalya vijānīhi hanta bhūyo bravīmi te |
yadanyo'pyuktavānmahyaṃ brāhmaṇaḥ kurusaṃsadi

युगन्धरे पयः पीत्वा प्रोष्य चाप्यच्युतस्थले ।
तद्वद्भूतिलये स्नात्वा कथं स्वर्गं गमिष्यति

yugandhare payaḥ pītvā proṣya cāpyacyutasthale |
tadvadbhūtilaye snātvā kathaṃ svargaṃ gamiṣyati

पञ्चनद्यो वहन्त्येता यत्र निःसृत्य पर्वतात् ।
आरट्टा नाम बाह्लीका न तेष्वार्यो द्व्यहं वसेत्

pañcanadyo vahantyetā yatra niḥsṛtya parvatāt |
āraṭṭā nāma bāhlīkā na teṣvāryo dvyahaṃ vaset

बाह्लीका नाम हीकश्च विपाशायां पिशाचकौ ।
तयोरपत्यं बाह्लीका नैषा सृष्टिः प्रजापतेः

bāhlīkā nāma hīkaśca vipāśāyāṃ piśācakau |
tayorapatyaṃ bāhlīkā naiṣā sṛṣṭiḥ prajāpateḥ

ते कथं विविधान्धर्माञ्ज्ञास्यन्ते हीनयोनयः

te kathaṃ vividhāndharmāñjñāsyante hīnayonayaḥ

कारस्करान्माहिषकान्करम्भान्कटकालिकान् ।
कर्करान्वीरकान्वीरा उन्मत्तांश्च विवर्जयेत्

kāraskarānmāhiṣakānkarambhānkaṭakālikān |
karkarānvīrakānvīrā unmattāṃśca vivarjayet

इति तीर्थानुसञ्चारी राक्षसी काचिदब्रवीत् ।
एकरात्रमुषित्वेह महोलूखलमेखला

iti tīrthānusañcārī rākṣasī kācidabravīt |
ekarātramuṣitveha maholūkhalamekhalā

आरट्टा नाम ते देशा बाह्लीकं नाम तद्वनम् ।
वसातिसिन्धुसौवीरा इति प्रायोऽतिकुत्सिताः

āraṭṭā nāma te deśā bāhlīkaṃ nāma tadvanam |
vasātisindhusauvīrā iti prāyo'tikutsitāḥ