अध्याय 84: अर्जुन का प्रस्थान, युधिष्ठिर की रक्षा सात्यकि को

तथा तु वदतां तेषां प्रादुरासीद्धनञ्जयः ।
दिदृक्षुर्भरतश्रेष्ठं राजानं ससुहृद्गणम्

tathā tu vadatāṃ teṣāṃ prādurāsīddhanañjayaḥ |
didṛkṣurbharataśreṣṭhaṃ rājānaṃ sasuhṛdgaṇam

तं प्रविष्टं शुभां कक्ष्यामभिवन्द्याग्रतः स्यितम् ।
तमुत्थायार्जुनं प्रेम्णा सस्वजे पाण्डवर्षभः

taṃ praviṣṭaṃ śubhāṃ kakṣyāmabhivandyāgrataḥ syitam |
tamutthāyārjunaṃ premṇā sasvaje pāṇḍavarṣabhaḥ

मूर्ध्नि चैनमुपाघ्राय परिष्वज्य च बाहुना ।
आशिषः परमाः प्रोच्य स्मयमानोऽभ्यभाषत

mūrdhni cainamupāghrāya pariṣvajya ca bāhunā |
āśiṣaḥ paramāḥ procya smayamāno'bhyabhāṣata

व्यक्तमर्जुन सङ्ग्रामे ध्रुवस्ते विजयो महान् ।
तादृग्रूपा च ते च्छाया प्रसन्नश्च जनार्दनः

vyaktamarjuna saṅgrāme dhruvaste vijayo mahān |
tādṛgrūpā ca te cchāyā prasannaśca janārdanaḥ

तमब्रवीत्ततो जिष्णुर्महदाश्चर्यमुत्तमम् ।
दृष्टवानस्मि भद्रं ते केशवस्य प्रसादजम्

tamabravīttato jiṣṇurmahadāścaryamuttamam |
dṛṣṭavānasmi bhadraṃ te keśavasya prasādajam

ततस्तत्कथयामास यथादृष्टं धनञ्जयः ।
आश्वासनार्थं सुहृदां त्र्यम्बकेण समागमम्

tatastatkathayāmāsa yathādṛṣṭaṃ dhanañjayaḥ |
āśvāsanārthaṃ suhṛdāṃ tryambakeṇa samāgamam

ततः शिरोभिरवनिं स्पृष्ट्वा सर्वे च विस्मिताः ।
नमस्कृत्य वृषाङ्काय साधुसाध्वित्यथाब्रुवन्

tataḥ śirobhiravaniṃ spṛṣṭvā sarve ca vismitāḥ |
namaskṛtya vṛṣāṅkāya sādhusādhvityathābruvan

अनुज्ञातास्ततः सर्वे सुहृदो धर्मसूनुना ।
त्वरमाणाः सुसन्नद्धा हृष्टा युद्धाय निर्ययुः

anujñātāstataḥ sarve suhṛdo dharmasūnunā |
tvaramāṇāḥ susannaddhā hṛṣṭā yuddhāya niryayuḥ

अभिवाद्य तु राजानं युयुधानाच्युतार्जुनाः ।
हृष्टा विनिर्ययुस्ते वै युधिष्ठिरनिवेशनात्

abhivādya tu rājānaṃ yuyudhānācyutārjunāḥ |
hṛṣṭā viniryayuste vai yudhiṣṭhiraniveśanāt

रथेनैकेन दुर्धर्षौ युयुधानजनार्दनौ ।
जग्मतुः सहितौ वीरावर्जुनस्य निवेशनम्

rathenaikena durdharṣau yuyudhānajanārdanau |
jagmatuḥ sahitau vīrāvarjunasya niveśanam

तत्र गत्वा हृषीकेशः कल्पयामास शास्त्रवित् ।
रथं रथवरस्याजौ वानरर्षभलक्षणम्

tatra gatvā hṛṣīkeśaḥ kalpayāmāsa śāstravit |
rathaṃ rathavarasyājau vānararṣabhalakṣaṇam

स मेघसमनिर्घोषस्तप्तकाञ्चनसप्रभः ।
बभौ रथवरः क्लृप्तः शिशुर्दिवसकृद्यथा

sa meghasamanirghoṣastaptakāñcanasaprabhaḥ |
babhau rathavaraḥ klṛptaḥ śiśurdivasakṛdyathā

ततः पुरुषशार्दूलः सज्जं सर्वं न्यवेदयत् ।
रथं पुरुषसिंहस्य सध्वजं सुपताकिनम्

tataḥ puruṣaśārdūlaḥ sajjaṃ sarvaṃ nyavedayat |
rathaṃ puruṣasiṃhasya sadhvajaṃ supatākinam

स तु लोकवरः पुंसां किरीटी हेमवर्मभृत् ।
चापबाणधरो वाहं प्रदक्षिणमवर्तत

sa tu lokavaraḥ puṃsāṃ kirīṭī hemavarmabhṛt |
cāpabāṇadharo vāhaṃ pradakṣiṇamavartata

तपोविद्यावयोवृद्धैः क्रियावद्भिर्जितेन्द्रियैः ।
स्तूयमानो जयाशीर्भिरारुरोह महारथम्

tapovidyāvayovṛddhaiḥ kriyāvadbhirjitendriyaiḥ |
stūyamāno jayāśīrbhirāruroha mahāratham

जैत्रैः साङ्ग्रामिकैर्मन्त्रैः पूर्वमेव रथोत्तमम् ।
अभिमन्त्रितमर्चिष्मानुदयं भास्करो यथा

jaitraiḥ sāṅgrāmikairmantraiḥ pūrvameva rathottamam |
abhimantritamarciṣmānudayaṃ bhāskaro yathā

स रथे रथिनां श्रेष्ठः काञ्चने काञ्चनावृतः ।
विबभौ विमलोऽर्चिष्मान्मेराविव दिवाकरः ।

sa rathe rathināṃ śreṣṭhaḥ kāñcane kāñcanāvṛtaḥ |
vibabhau vimalo'rciṣmānmerāviva divākaraḥ |

अन्वारुरुहतुः पार्थं युयुधानजनार्दनौ ।
शर्यातेर्यज्ञमायान्तं यथेन्द्रं देवमश्विनौ

anvāruruhatuḥ pārthaṃ yuyudhānajanārdanau |
śaryāteryajñamāyāntaṃ yathendraṃ devamaśvinau

अथ जग्राह गोविन्दो रश्मीन्रश्मिविदांवरः ।
मातलिर्वासवस्येव वृत्रं हन्तुं प्रयास्यतः

atha jagrāha govindo raśmīnraśmividāṃvaraḥ |
mātalirvāsavasyeva vṛtraṃ hantuṃ prayāsyataḥ

स ताभ्यां सहितः पार्थो रथप्रवरमास्थितः ।
सहितो बुधशुक्राभ्यां तमो निघ्नन्यथा शशी

sa tābhyāṃ sahitaḥ pārtho rathapravaramāsthitaḥ |
sahito budhaśukrābhyāṃ tamo nighnanyathā śaśī

सैन्धवस्य वधप्रेप्सुः प्रयातः शत्रुपूगहा ।
सहाम्बुपतिमित्राभ्यां यथेन्द्रस्तारकामये

saindhavasya vadhaprepsuḥ prayātaḥ śatrupūgahā |
sahāmbupatimitrābhyāṃ yathendrastārakāmaye

ततो वादित्रनिर्घोषैर्माङ्गल्यैश्च स्तवैः शुभैः ।
प्रयान्तमर्जुनं वीरं मागधाश्चैव तुष्टुवुः

tato vāditranirghoṣairmāṅgalyaiśca stavaiḥ śubhaiḥ |
prayāntamarjunaṃ vīraṃ māgadhāścaiva tuṣṭuvuḥ

सजयाशीः सपुण्याहः सूतमागधनिःस्वनः ।
युक्तो वादित्रघोषेण तेषां रतिकरोऽभवत्

sajayāśīḥ sapuṇyāhaḥ sūtamāgadhaniḥsvanaḥ |
yukto vāditraghoṣeṇa teṣāṃ ratikaro'bhavat

तमनुप्रवणो वायुः पुण्यगन्धवहः शुभः ।
ववौ संहर्षयन्पार्थं द्विषतश्चापि शोषयन्

tamanupravaṇo vāyuḥ puṇyagandhavahaḥ śubhaḥ |
vavau saṃharṣayanpārthaṃ dviṣataścāpi śoṣayan

ततस्तस्मिन्क्षणे राजन्विविधानि शुभानि च ।
प्रादुरासन्निमित्तानि विजयाय बहूनि च

tatastasminkṣaṇe rājanvividhāni śubhāni ca |
prādurāsannimittāni vijayāya bahūni ca

पाण्डवानां त्वदीयानां विपरीतानि मारिष ।
दृष्ट्वाऽर्जुनो निमित्तानि विजयाय प्रदक्षिणम् ।
युयुधानं महेष्वासमिदं वचनमब्रवीत्

pāṇḍavānāṃ tvadīyānāṃ viparītāni māriṣa |
dṛṣṭvā'rjuno nimittāni vijayāya pradakṣiṇam |
yuyudhānaṃ maheṣvāsamidaṃ vacanamabravīt

युयुधानाद्य युद्धे मे दृश्यते विजयो ध्रुवः ।
यथाहीमानि लिङ्गानि दृश्यन्ते शिनिपुङ्गव

yuyudhānādya yuddhe me dṛśyate vijayo dhruvaḥ |
yathāhīmāni liṅgāni dṛśyante śinipuṅgava

सोऽहं तत्र गमिष्यामि यत्र सैन्धवको नृपः ।
यियासुर्यमलोकाय मम वीर्यं प्रतीक्षते

so'haṃ tatra gamiṣyāmi yatra saindhavako nṛpaḥ |
yiyāsuryamalokāya mama vīryaṃ pratīkṣate

यथा परमकं कृत्यं सैन्धवस्य वधो मम ।
तथैव सुमहत्कृत्यं धर्मराजस्य रक्षणम्

yathā paramakaṃ kṛtyaṃ saindhavasya vadho mama |
tathaiva sumahatkṛtyaṃ dharmarājasya rakṣaṇam

स त्वमद्य महाबाहो राजानं परिपालय ।
यथैव हि मया गुप्तस्त्वया गुप्तो भवेत्तथा

sa tvamadya mahābāho rājānaṃ paripālaya |
yathaiva hi mayā guptastvayā gupto bhavettathā

न पश्यामि च तं लोके यस्त्वां युद्धे पराजयेत् ।
वासुदेवसमं युद्धे स्वयमप्यमरेश्वरः

na paśyāmi ca taṃ loke yastvāṃ yuddhe parājayet |
vāsudevasamaṃ yuddhe svayamapyamareśvaraḥ

त्वयि चाहं पराश्वस्तः प्रद्युम्ने वा महारथे ।
शक्नुयां सैन्धवं हन्तुमनपेक्षो नरर्षभ

tvayi cāhaṃ parāśvastaḥ pradyumne vā mahārathe |
śaknuyāṃ saindhavaṃ hantumanapekṣo nararṣabha

मय्यपेक्षा न कर्तव्या गोप्ताऽयं मम केशवः ।
राज्ञ एव परा गुप्तिः कार्या सर्वात्मना त्वया

mayyapekṣā na kartavyā goptā'yaṃ mama keśavaḥ |
rājña eva parā guptiḥ kāryā sarvātmanā tvayā

न हि यत्र महाबाहुर्वासुदेवो व्यवस्थितः ।
किञ्चिद्व्यापद्यते तत्र यत्राहमपि च ध्रुवम्

na hi yatra mahābāhurvāsudevo vyavasthitaḥ |
kiñcidvyāpadyate tatra yatrāhamapi ca dhruvam

एवमुक्तस्तु पार्थेन सात्यकिः परवीरहा ।
तथेत्युक्त्वाऽगमत्तत्र यत्र राजा युधिष्ठिरः

evamuktastu pārthena sātyakiḥ paravīrahā |
tathetyuktvā'gamattatra yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ