अध्याय 81: अर्जुन को शिव से पाशुपत अस्त्र की प्राप्ति

ततः पार्थः प्रसन्नात्मा प्राञ्जलिर्वृषभध्वजम् ।
ददर्शोत्फुल्लनयनः समस्तं तेजसां निधिम्

tataḥ pārthaḥ prasannātmā prāñjalirvṛṣabhadhvajam |
dadarśotphullanayanaḥ samastaṃ tejasāṃ nidhim

तं चोपहारं सुकृतं नैशं नैत्यकमात्मना ।
ददर्श त्र्यम्बकाभ्याशे वासुदेवनिवेदितम्

taṃ copahāraṃ sukṛtaṃ naiśaṃ naityakamātmanā |
dadarśa tryambakābhyāśe vāsudevaniveditam

ततोऽभिपूज्य मनसा कृष्णं शर्वं च पाण्डवः ।
इच्छाम्यहं दिव्यमस्त्रमित्यभाषत शङ्करम्

tato'bhipūjya manasā kṛṣṇaṃ śarvaṃ ca pāṇḍavaḥ |
icchāmyahaṃ divyamastramityabhāṣata śaṅkaram

ततः पार्थस्य विज्ञाय वरार्थे वचनं तदा ।
वासुदेवार्जुनौ देवः स्मयमानोऽभ्यभाषत

tataḥ pārthasya vijñāya varārthe vacanaṃ tadā |
vāsudevārjunau devaḥ smayamāno'bhyabhāṣata

स्वागतं वां नरश्रेष्ठौ विज्ञातं मनसेप्सितम् ।
येन कामेन सम्प्राप्तौ भवद्ध्यां तं ददाम्यहम्

svāgataṃ vāṃ naraśreṣṭhau vijñātaṃ manasepsitam |
yena kāmena samprāptau bhavaddhyāṃ taṃ dadāmyaham

सरोऽमृतमयं दिव्यमभ्याशे शत्रुसूदनौ ।
तत्र मे तद्धनुर्दिव्यं शरश्च निहितः पुरा

saro'mṛtamayaṃ divyamabhyāśe śatrusūdanau |
tatra me taddhanurdivyaṃ śaraśca nihitaḥ purā

येन देवारयः सर्वे मया युधि निपातिताः ।
तत आनीयतां कृष्णौ सशरं धनुरुत्तमम्

yena devārayaḥ sarve mayā yudhi nipātitāḥ |
tata ānīyatāṃ kṛṣṇau saśaraṃ dhanuruttamam

तथेत्युक्त्वा तु तौ वीरौ सर्वपारिषदैः सह ।
प्रस्थितौ तत्सरो दिव्यं दिव्यैश्वर्यशतैर्युतम्

tathetyuktvā tu tau vīrau sarvapāriṣadaiḥ saha |
prasthitau tatsaro divyaṃ divyaiśvaryaśatairyutam

निर्दिष्टं यद्वृषाङ्केण पुण्यं सर्वार्थसाधकम् ।
तौ जग्मतुरसम्भ्रान्तौ नरनारायणावृषी

nirdiṣṭaṃ yadvṛṣāṅkeṇa puṇyaṃ sarvārthasādhakam |
tau jagmaturasambhrāntau naranārāyaṇāvṛṣī

ततस्तौ तत्सरो गत्वा सूर्यमण्डलसन्निभम् ।
नागमन्तर्जले घोरं ददृशातेऽर्जुनाच्युतौ

tatastau tatsaro gatvā sūryamaṇḍalasannibham |
nāgamantarjale ghoraṃ dadṛśāte'rjunācyutau

द्वितीयं चापरं नागं सहस्रशिरसं वरम् ।
वमन्तं विपुला ज्वाला ददृशातेऽग्निवर्चसम्

dvitīyaṃ cāparaṃ nāgaṃ sahasraśirasaṃ varam |
vamantaṃ vipulā jvālā dadṛśāte'gnivarcasam

ततः कृष्णश्च पार्थश्च संस्पृश्याम्भः कृताञ्जली ।
तौ नागावुपतस्थाते नमस्यन्तौ वृषध्वजम्

tataḥ kṛṣṇaśca pārthaśca saṃspṛśyāmbhaḥ kṛtāñjalī |
tau nāgāvupatasthāte namasyantau vṛṣadhvajam

गृणन्तौ वेदविद्वांसौ तद्ब्रह्म शतरुद्रियम् ।
अप्रमेयप्रमाणं तौ गत्वा सर्वात्मना भवम्

gṛṇantau vedavidvāṃsau tadbrahma śatarudriyam |
aprameyapramāṇaṃ tau gatvā sarvātmanā bhavam

ततस्तौ रुद्रमाहात्म्याद्धित्वा रूपं महोरगौ ।
धनुर्बाणश्च शत्रुघ्नं तद्द्वन्द्वं समपद्यत

tatastau rudramāhātmyāddhitvā rūpaṃ mahoragau |
dhanurbāṇaśca śatrughnaṃ taddvandvaṃ samapadyata

तौ तज्जगृहतुः प्रीतौ धनुर्बाणं च सुप्रभम् ।
आजहूतुर्महात्मानौ ददतुश्च महात्मने

tau tajjagṛhatuḥ prītau dhanurbāṇaṃ ca suprabham |
ājahūturmahātmānau dadatuśca mahātmane

ततः पाश्वाद्वॄषाङ्कस्य ब्रह्मचारी न्यवर्तत ।
पिङ्गाक्षस्तपसः क्षेत्रं बलवान्नीललोहितः ।

tataḥ pāśvādvṝṣāṅkasya brahmacārī nyavartata |
piṅgākṣastapasaḥ kṣetraṃ balavānnīlalohitaḥ |

स तद्गृह्य धनुःश्रेष्ठं तस्थौ स्थानं समाहितः ।
विचकर्षाथ विधिवत्सशरं धनुरुत्तमम्

sa tadgṛhya dhanuḥśreṣṭhaṃ tasthau sthānaṃ samāhitaḥ |
vicakarṣātha vidhivatsaśaraṃ dhanuruttamam

तस्य मौर्वी च मुष्टिं च स्थानं चालक्ष्य पाण्डवः ।
श्रुत्वा मन्त्रं भवप्रोक्तं जग्राहाचिन्त्यविक्रमः

tasya maurvī ca muṣṭiṃ ca sthānaṃ cālakṣya pāṇḍavaḥ |
śrutvā mantraṃ bhavaproktaṃ jagrāhācintyavikramaḥ

स सरस्येव तं बाणं मुमोचातिबलः प्रभुः ।
चिक्षेप च पुनर्वीरस्तस्मिन्सरसि तद्धनुः

sa sarasyeva taṃ bāṇaṃ mumocātibalaḥ prabhuḥ |
cikṣepa ca punarvīrastasminsarasi taddhanuḥ

ततः प्रीतं भवं ज्ञात्वा स्मृतिमानर्जुनस्तदा ।
वरमारण्यके दत्तं दर्शनं शङ्करस्य च ।
मनसा चिन्तयामास तन्मे सम्पद्यतां भव

tataḥ prītaṃ bhavaṃ jñātvā smṛtimānarjunastadā |
varamāraṇyake dattaṃ darśanaṃ śaṅkarasya ca |
manasā cintayāmāsa tanme sampadyatāṃ bhava

तस्य तन्मतमाज्ञाय प्रीतः प्रादाद्वरं भवः ।
तच्च पाशुपतं घोरं प्रतिज्ञायाश्च पारणम्

tasya tanmatamājñāya prītaḥ prādādvaraṃ bhavaḥ |
tacca pāśupataṃ ghoraṃ pratijñāyāśca pāraṇam

ततः पाशुपतं दिव्यमवाप्य पुनरीश्वरात् ।
संहृष्टरोमा दुर्धर्षः कृतं कार्यममन्यत

tataḥ pāśupataṃ divyamavāpya punarīśvarāt |
saṃhṛṣṭaromā durdharṣaḥ kṛtaṃ kāryamamanyata

ततोऽर्जुनहृषीकैशौ पुनः पुनररिंदमौ ।
ववन्दतुश्च संहृष्टौ शिरोभ्यां तं महेश्वरम्

tato'rjunahṛṣīkaiśau punaḥ punarariṃdamau |
vavandatuśca saṃhṛṣṭau śirobhyāṃ taṃ maheśvaram

अनुज्ञातौ क्षणे तस्मिन्भवेनार्जुनकेशवौ ।
प्राप्तौ स्वशिबिरं वीरौ मुदा परमया युतौ

anujñātau kṣaṇe tasminbhavenārjunakeśavau |
prāptau svaśibiraṃ vīrau mudā paramayā yutau

तथा भवेनानुमतौ महासुरनिघातिना ।
इद्रावीष्णू यथा प्रीतौ जम्भस्य वधकाङ्क्षिणौ

tathā bhavenānumatau mahāsuranighātinā |
idrāvīṣṇū yathā prītau jambhasya vadhakāṅkṣiṇau