अध्याय 66: राजा गय और उनके वर

गयं चाधूर्तरजसं मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
ये वै वर्षशत राजा हुतशिष्टाशनोऽभवत्

gayaṃ cādhūrtarajasaṃ mṛtaṃ sṛñjaya śuśruma |
ye vai varṣaśata rājā hutaśiṣṭāśano'bhavat

तस्मै ह्यग्निर्वरं प्रादात्ततो वव्रे वरं गयः ।
तपसा ब्रह्मचर्येण व्रतेन नियमेन च

tasmai hyagnirvaraṃ prādāttato vavre varaṃ gayaḥ |
tapasā brahmacaryeṇa vratena niyamena ca

गुरूणां च प्रसादेन वेदानिच्छामि वेदितुम् ।
स्वधर्मेणाविहिंस्यान्यान्धनमिच्छामि चाक्षयम्

gurūṇāṃ ca prasādena vedānicchāmi veditum |
svadharmeṇāvihiṃsyānyāndhanamicchāmi cākṣayam

विप्रेषु ददतश्चैव श्रद्धा भवतु नित्यशः ।
कन्यासु च सवर्णासु सुप्रजस्त्वं च मे भवेत्

vipreṣu dadataścaiva śraddhā bhavatu nityaśaḥ |
kanyāsu ca savarṇāsu suprajastvaṃ ca me bhavet

अन्नमोजो महो मह्यं धर्मे मे रमतां मनः ।
अविघ्नं चास्तु मे नित्यं धर्मकार्येषु पावक

annamojo maho mahyaṃ dharme me ramatāṃ manaḥ |
avighnaṃ cāstu me nityaṃ dharmakāryeṣu pāvaka

तथा भिष्यतीत्युक्त्वा तत्रैवान्तरधीयत ।
गयो ह्यवाप्य तत्सर्वं धर्मेणाराधयञ्जगत्

tathā bhiṣyatītyuktvā tatraivāntaradhīyata |
gayo hyavāpya tatsarvaṃ dharmeṇārādhayañjagat

स दर्शपूर्णमासाभ्यां कालेष्वाग्रयणेन च ।
चातुर्मास्यैश्च विविधैर्यज्ञैश्चावाप्तदक्षिणैः

sa darśapūrṇamāsābhyāṃ kāleṣvāgrayaṇena ca |
cāturmāsyaiśca vividhairyajñaiścāvāptadakṣiṇaiḥ

अयजच्छ्रद्धया राजा परिसंवत्सराञ्शतम् ।
गवां शतसहस्राणि शतमश्वशतानि च

ayajacchraddhayā rājā parisaṃvatsarāñśatam |
gavāṃ śatasahasrāṇi śatamaśvaśatāni ca

शतं निष्कसहस्राणि गवां चाप्ययुतानि षट् ।
उत्थायोत्थाय सम्प्रादात्परिसंवत्सराञ्शतम्

śataṃ niṣkasahasrāṇi gavāṃ cāpyayutāni ṣaṭ |
utthāyotthāya samprādātparisaṃvatsarāñśatam

नक्षत्रेषु च सर्वेषु ददन्नक्षत्रदक्षिणाः ।
ईजे च विविधैर्यज्ञैर्यथा सोमोऽङ्गिरा यथा

nakṣatreṣu ca sarveṣu dadannakṣatradakṣiṇāḥ |
īje ca vividhairyajñairyathā somo'ṅgirā yathā

सौवर्णां पृथिवीं कृत्वा य इमां प्रमिशर्कराम् ।
विप्रेभ्यः प्राददद्राजा सोऽश्वमेधे महामखे

sauvarṇāṃ pṛthivīṃ kṛtvā ya imāṃ pramiśarkarām |
viprebhyaḥ prādadadrājā so'śvamedhe mahāmakhe

जाम्बूनदमया यूपाः सर्वे रत्नपरिच्छदाः ।
गयस्यासन्समृद्धास्तु सर्वभूतमनोहराः

jāmbūnadamayā yūpāḥ sarve ratnaparicchadāḥ |
gayasyāsansamṛddhāstu sarvabhūtamanoharāḥ

सर्वकामसमृद्धं च प्रादादन्नं गयस्तदा ।
ब्राह्ममेभ्यः प्रहृष्टेभ्यः सर्वभूतेभ्य एव च

sarvakāmasamṛddhaṃ ca prādādannaṃ gayastadā |
brāhmamebhyaḥ prahṛṣṭebhyaḥ sarvabhūtebhya eva ca

ससमुद्रवनद्वीपनदीनदवनेषु च ।
नगरेषु च राष्ट्रेषु दिवि व्योम्नि च येऽवसन्

sasamudravanadvīpanadīnadavaneṣu ca |
nagareṣu ca rāṣṭreṣu divi vyomni ca ye'vasan

भूतग्रामाश्च विविधाः सन्तृप्ता यज्ञसम्पदा ।
गयस्य सदृशो यज्ञो नास्त्यन्य इति तेऽब्रुवन्

bhūtagrāmāśca vividhāḥ santṛptā yajñasampadā |
gayasya sadṛśo yajño nāstyanya iti te'bruvan

षट्‌त्रिंशद्योजनायामा त्रिंशद्योजनमायता ।
पश्चात्पुरश्चतुर्विंशद्वेदी ह्यासीद्धिरण्मयी

ṣaṭ‌triṃśadyojanāyāmā triṃśadyojanamāyatā |
paścātpuraścaturviṃśadvedī hyāsīddhiraṇmayī

गयस्य यजमानस्य मुक्तावज्रमणिस्तृता ।
प्रादात्स ब्राह्मणेभ्योऽथ वासांस्याभरणानि च

gayasya yajamānasya muktāvajramaṇistṛtā |
prādātsa brāhmaṇebhyo'tha vāsāṃsyābharaṇāni ca

यथोक्ता दक्षिणाश्चान्या विप्रेभ्यो भूरिदक्षिणः ।
यत्र भोजनशिष्टस्य पर्वताः पञ्चविंशतिः

yathoktā dakṣiṇāścānyā viprebhyo bhūridakṣiṇaḥ |
yatra bhojanaśiṣṭasya parvatāḥ pañcaviṃśatiḥ

कुल्याश्च क्षीरवाहिन्यो रसानां चापभवंस्तदा ।
वस्त्राभरणगन्धानां शारयश्च पृथग्विधाः

kulyāśca kṣīravāhinyo rasānāṃ cāpabhavaṃstadā |
vastrābharaṇagandhānāṃ śārayaśca pṛthagvidhāḥ

यस्य प्रभावाच्च गयस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ।
वटश्चाक्षय्यकरणः पुण्यं ब्रह्मसरश्च तत्

yasya prabhāvācca gayastriṣu lokeṣu viśrutaḥ |
vaṭaścākṣayyakaraṇaḥ puṇyaṃ brahmasaraśca tat

स चेन्ममार स़ञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथाः ।
अयज्वानमदक्षिण्यमभि श्वैत्येत्युदाहरत्

sa cenmamāra sa़ñjaya caturbhadratarastvayā |
putrātpuṇyatarastubhyaṃ mā putramanutapyathāḥ |
ayajvānamadakṣiṇyamabhi śvaityetyudāharat