अध्याय 50: अभिमन्यु-वध के बाद सन्ध्या का रणक्षेत्र

वयं तु प्रवरं हत्वा तेषां तैः शरपीडिताः ।
निवेशायाभ्युपायामः सायाह्ने रुधिरोक्षिताः

vayaṃ tu pravaraṃ hatvā teṣāṃ taiḥ śarapīḍitāḥ |
niveśāyābhyupāyāmaḥ sāyāhne rudhirokṣitāḥ

निरीक्षमाणास्तु वयं परे चायोधनं शनैः ।
अपयाता महाराज ग्लानिं प्राप्ता विचेतसः

nirīkṣamāṇāstu vayaṃ pare cāyodhanaṃ śanaiḥ |
apayātā mahārāja glāniṃ prāptā vicetasaḥ

ततो निशाया दिवसस्य चाशिवः
शिवारुतैः सन्धिरवर्तताद्भुतः ।
कुशेशयापीडनिभे दिवाकरे
विलम्बमानेऽस्तमुपेत्य पर्वतम्

tato niśāyā divasasya cāśivaḥ
śivārutaiḥ sandhiravartatādbhutaḥ |
kuśeśayāpīḍanibhe divākare
vilambamāne'stamupetya parvatam

वरासिशक्त्यृष्टिवरूथचर्मणां
विभूषणानां च समाक्षिपन्प्रभाः ।
दिवं च भूमिं च समानयन्निव
प्रियां तनुं भानुरुपैति पावकम्

varāsiśaktyṛṣṭivarūthacarmaṇāṃ
vibhūṣaṇānāṃ ca samākṣipanprabhāḥ |
divaṃ ca bhūmiṃ ca samānayanniva
priyāṃ tanuṃ bhānurupaiti pāvakam

महाभ्रकूटाचलशृङ्गसन्निभै--
र्गजैरनेकैरिव वज्रपातितैः ।
सवैजयन्त्यङ्कुशवर्मयन्तृभि--
र्निपातितैर्नष्टगतिश्चिता क्षितिः

mahābhrakūṭācalaśṛṅgasannibhai--
rgajairanekairiva vajrapātitaiḥ |
savaijayantyaṅkuśavarmayantṛbhi--
rnipātitairnaṣṭagatiścitā kṣitiḥ

हतेश्वरैश्चूर्णितचक्रकूबरै--
र्हताश्वसूतैर्विपताककेतुभिः ।
महारथैर्भूः शुशुभे विचूर्णितैः
पुरैरिवामित्रहतैर्नराधिप

hateśvaraiścūrṇitacakrakūbarai--
rhatāśvasūtairvipatākaketubhiḥ |
mahārathairbhūḥ śuśubhe vicūrṇitaiḥ
purairivāmitrahatairnarādhipa

रथाश्वबृन्दैः सहसादिभिर्हतैः
प्रविद्धभाण्डाभरणैः पृथग्विधैः ।
निरस्तजिह्वादशनान्त्रलोचनै--
र्धरा बभौ घोरविरूपदर्शना

rathāśvabṛndaiḥ sahasādibhirhataiḥ
praviddhabhāṇḍābharaṇaiḥ pṛthagvidhaiḥ |
nirastajihvādaśanāntralocanai--
rdharā babhau ghoravirūpadarśanā

प्रविद्धवर्माभणाम्बरायुधा
विपन्नहस्त्यश्वरथानुगा नराः ।
महार्हशय्यास्तरणोचितास्तदा
क्षितावनाथा इव शेरते हताः

praviddhavarmābhaṇāmbarāyudhā
vipannahastyaśvarathānugā narāḥ |
mahārhaśayyāstaraṇocitāstadā
kṣitāvanāthā iva śerate hatāḥ

अतीव हृष्टाः श्वशृगालवायसा
बकाः सुपर्णाश्च वृकास्तरक्षवः ।
वयांस्यसृक्पान्यथ रक्षसां गणाः
पिशाचसङ्घाश्च सुदारुणा रणे

atīva hṛṣṭāḥ śvaśṛgālavāyasā
bakāḥ suparṇāśca vṛkāstarakṣavaḥ |
vayāṃsyasṛkpānyatha rakṣasāṃ gaṇāḥ
piśācasaṅghāśca sudāruṇā raṇe

त्वचो विनिर्भिद्य पिबन्वसामसृक्
तथैव मज्जाः पिशितानि चाश्नुवन् ।
वपां विलुम्पन्ति हसन्ति गान्ति च
प्रकर्षमाणाः कुणपान्यनेकशः

tvaco vinirbhidya pibanvasāmasṛk
tathaiva majjāḥ piśitāni cāśnuvan |
vapāṃ vilumpanti hasanti gānti ca
prakarṣamāṇāḥ kuṇapānyanekaśaḥ

शरीरसङ्घाटवहा ह्यसृग्जला
रथोडुपा कुञ्जरशैलसङ्कटा ।
मनुष्यशीर्षोपलमांसकर्दमा
प्रविद्धनानाविधशस्त्रमालिनी

śarīrasaṅghāṭavahā hyasṛgjalā
rathoḍupā kuñjaraśailasaṅkaṭā |
manuṣyaśīrṣopalamāṃsakardamā
praviddhanānāvidhaśastramālinī

भयावहा वैतरणीव दुस्तरा
प्रवर्तिता योधवरैस्तदा नदी ।
उवाह मध्येन रणाजिरे भृशं
भयावहा दीनमृतप्रवाहिनी

bhayāvahā vaitaraṇīva dustarā
pravartitā yodhavaraistadā nadī |
uvāha madhyena raṇājire bhṛśaṃ
bhayāvahā dīnamṛtapravāhinī

पिबन्ति च स्नान्ति च यत्र दुर्दृशाः
पिशाचसङ्घास्तु नदन्ति भैरवाः ।
सुनन्दिताः प्रणभृतां क्षयंकराः
समानभक्षाः श्वसृगालपक्षिणः

pibanti ca snānti ca yatra durdṛśāḥ
piśācasaṅghāstu nadanti bhairavāḥ |
sunanditāḥ praṇabhṛtāṃ kṣayaṃkarāḥ
samānabhakṣāḥ śvasṛgālapakṣiṇaḥ

तथा तदायोधनमुग्रदर्शनं
निशामुखे पितृपतिराष्ट्रवर्धनम् ।
निरीक्षमाणः शनकैर्जहुर्नराः
समुत्थिता नृत्तकबन्धसङ्कुलम्

tathā tadāyodhanamugradarśanaṃ
niśāmukhe pitṛpatirāṣṭravardhanam |
nirīkṣamāṇaḥ śanakairjahurnarāḥ
samutthitā nṛttakabandhasaṅkulam

अपेतविध्वस्तमहार्हभूषणं
निपातितं शक्रसमं महाबलम् ।
रणेऽभिमन्युं ददृशुस्तदा जना
व्यपोढहव्यं सदसीव पावकम्

apetavidhvastamahārhabhūṣaṇaṃ
nipātitaṃ śakrasamaṃ mahābalam |
raṇe'bhimanyuṃ dadṛśustadā janā
vyapoḍhahavyaṃ sadasīva pāvakam