अध्याय 47: छह महारथियों से अभिमन्यु का युद्ध, बृहद्बल का वध

तथा प्रविष्टं तरुणं सौभद्रमपराजितम् ।
कुलानुरूपं कुर्वाणं सङ्ग्रामेष्वपराजितम्

tathā praviṣṭaṃ taruṇaṃ saubhadramaparājitam |
kulānurūpaṃ kurvāṇaṃ saṅgrāmeṣvaparājitam

आजानेयैः सुबलिभिर्यान्तमश्वैस्त्रिहायनैः ।
प्लवमानमिवाकाशे के शूराः समवारयन्

ājāneyaiḥ subalibhiryāntamaśvaistrihāyanaiḥ |
plavamānamivākāśe ke śūrāḥ samavārayan

अभिमन्युः प्रविश्यैतांस्तावकान्निशितैः शरैः ।
अकरोत्पार्थिवान्सर्वान्विमुखान्पाण्डुनन्दनः

abhimanyuḥ praviśyaitāṃstāvakānniśitaiḥ śaraiḥ |
akarotpārthivānsarvānvimukhānpāṇḍunandanaḥ

तं तु द्रोणः कृपः कर्णो द्रौणिश्च सबृहद्बलः ।
कृतवर्मा च हार्दिक्यः षड्रथाः पर्यवारयन्

taṃ tu droṇaḥ kṛpaḥ karṇo drauṇiśca sabṛhadbalaḥ |
kṛtavarmā ca hārdikyaḥ ṣaḍrathāḥ paryavārayan

दृष्ट्वा तु सैन्धवे भारमतिमात्रं समाहितम् ।
सैन्यं तव महाराज युधिष्ठिरमुपाद्रवत्

dṛṣṭvā tu saindhave bhāramatimātraṃ samāhitam |
sainyaṃ tava mahārāja yudhiṣṭhiramupādravat

सौभद्रमितरे वीरमभ्यवर्षञ्शराम्बुभिः ।
तालमात्राणि चापानि विकर्षन्तो महाबलाः

saubhadramitare vīramabhyavarṣañśarāmbubhiḥ |
tālamātrāṇi cāpāni vikarṣanto mahābalāḥ

तांस्तु सर्वान्महेष्वासान्सर्वविद्यासु निष्ठितान् ।
व्यदृष्टम्भयद्रणे बाणैः सौभद्रः परवीरहा

tāṃstu sarvānmaheṣvāsānsarvavidyāsu niṣṭhitān |
vyadṛṣṭambhayadraṇe bāṇaiḥ saubhadraḥ paravīrahā

द्रोणं पञ्चाशताविध्यद्विंशत्या च बृहद्बलम् ।
अशीत्या कृतवर्माणं कृपं षष्ट्या शिलीमुखैः

droṇaṃ pañcāśatāvidhyadviṃśatyā ca bṛhadbalam |
aśītyā kṛtavarmāṇaṃ kṛpaṃ ṣaṣṭyā śilīmukhaiḥ

रुक्मपुङ्खैर्महावेगैराकर्णसमचोदितैः ।
अविध्यद्दशभिर्बाणैरश्वत्थामानमार्जुनिः

rukmapuṅkhairmahāvegairākarṇasamacoditaiḥ |
avidhyaddaśabhirbāṇairaśvatthāmānamārjuniḥ

कर्णं च कर्णिना कर्णे पीतेन च शितेन च ।
फाल्गुनिर्द्विषतां मध्ये विव्याध परमेषुणा

karṇaṃ ca karṇinā karṇe pītena ca śitena ca |
phālgunirdviṣatāṃ madhye vivyādha parameṣuṇā

पातयित्वा कृपस्याश्वांस्तथोभौ पार्ष्णिसारथी ।
अथैनं दशभिर्बाणैः प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे

pātayitvā kṛpasyāśvāṃstathobhau pārṣṇisārathī |
athainaṃ daśabhirbāṇaiḥ pratyavidhyatstanāntare

ततो बृन्दारकं वीरं कुरूणां कीर्तिवर्धनम् ।
पुत्राणां तव वीराणां पश्यतामवधीद्बली

tato bṛndārakaṃ vīraṃ kurūṇāṃ kīrtivardhanam |
putrāṇāṃ tava vīrāṇāṃ paśyatāmavadhīdbalī

तं द्रौणिः पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत् ।
वरंवरममित्राणामारुजन्तमभीतवत्

taṃ drauṇiḥ pañcaviṃśatyā kṣudrakāṇāṃ samārpayat |
varaṃvaramamitrāṇāmārujantamabhītavat

स तु बाणैः शितैस्तूर्णं प्रत्यविध्यत मारिष ।
पश्यतां धार्तराष्ट्राणामश्वत्थामानमार्जुनिः

sa tu bāṇaiḥ śitaistūrṇaṃ pratyavidhyata māriṣa |
paśyatāṃ dhārtarāṣṭrāṇāmaśvatthāmānamārjuniḥ

षष्ट्या शराणां तं द्रौणिस्तिग्मधारैः सुतेजनैः ।
उग्रैर्नाकम्पयद्विद्ध्वा मैनाकमिव पर्वतम्

ṣaṣṭyā śarāṇāṃ taṃ drauṇistigmadhāraiḥ sutejanaiḥ |
ugrairnākampayadviddhvā mainākamiva parvatam

स तु द्रौणिं त्रिसप्तत्या हेमपुङ्घैरजिह्मगैः ।
प्रत्यविध्यन्महातेजा बलवानपकारिणम्

sa tu drauṇiṃ trisaptatyā hemapuṅghairajihmagaiḥ |
pratyavidhyanmahātejā balavānapakāriṇam

तस्मिन्द्रोणो बाणशतं पुत्रगृद्धी न्यपातयत् ।
अश्वत्थामा तथाऽष्टौ च परीप्सन्पितरं रणे

tasmindroṇo bāṇaśataṃ putragṛddhī nyapātayat |
aśvatthāmā tathā'ṣṭau ca parīpsanpitaraṃ raṇe

कर्णो द्वाविंशतिं भल्लान्कृतवर्मा च विंशतिम् ।
बृहद्बलस्तु पञ्चाशत्कृपः शारद्वतो दश

karṇo dvāviṃśatiṃ bhallānkṛtavarmā ca viṃśatim |
bṛhadbalastu pañcāśatkṛpaḥ śāradvato daśa

तांस्तु प्रत्यवधीत्सर्वान्दशभिर्दशभिः शरैः ।
तैरर्द्यमानः सौभद्रः सर्वतो निशितैः शरैः

tāṃstu pratyavadhītsarvāndaśabhirdaśabhiḥ śaraiḥ |
tairardyamānaḥ saubhadraḥ sarvato niśitaiḥ śaraiḥ

तं कोसलानामधिपः कर्णिनाऽताडयद्धृदि ।
स तस्याश्वान्ध्वजं चापं सूतं चापातयत्क्षितौ

taṃ kosalānāmadhipaḥ karṇinā'tāḍayaddhṛdi |
sa tasyāśvāndhvajaṃ cāpaṃ sūtaṃ cāpātayatkṣitau

अथ कोसलराजस्तु विरथः खङ्ग्रचर्मधृत् ।
इयेष फाल्गुनेः कायाच्छिरो हर्तुं सकुण्डलम्

atha kosalarājastu virathaḥ khaṅgracarmadhṛt |
iyeṣa phālguneḥ kāyācchiro hartuṃ sakuṇḍalam

स कोसलानामधिपं राजपुत्रं बृहद्बलम् ।
हृदि विव्याध वाणेन स भिन्नहृदयोऽपतत्

sa kosalānāmadhipaṃ rājaputraṃ bṛhadbalam |
hṛdi vivyādha vāṇena sa bhinnahṛdayo'patat

बभञ्ज च सहस्राणि दश राज्ञां महात्मनाम् ।
सृजतामशिवा वाचः खङ्गकार्मुकधारिणाम्

babhañja ca sahasrāṇi daśa rājñāṃ mahātmanām |
sṛjatāmaśivā vācaḥ khaṅgakārmukadhāriṇām

तथा बृहद्बलं हत्वा सौभद्रो व्यचरद्रणे ।
व्यष्टम्भयन्महेष्वासो योधांस्तव शराम्बुभिः

tathā bṛhadbalaṃ hatvā saubhadro vyacaradraṇe |
vyaṣṭambhayanmaheṣvāso yodhāṃstava śarāmbubhiḥ