अध्याय 44: अभिमन्यु वसातीय को मारकर अदृश्य हो जाते हैं

सैन्धवेन निरुद्धेषु जयगृद्धिषु पाण्‍डुषु ।
सुघोरमभवद्युद्धं त्वदीयानां परैः सह

saindhavena niruddheṣu jayagṛddhiṣu pāṇ‍ḍuṣu |
sughoramabhavadyuddhaṃ tvadīyānāṃ paraiḥ saha

प्रविश्याथार्जुनिः सेनां सत्यसन्धो दुरासदः ।
व्यक्षोभयत तेजस्वी मकरः सागरं यथा

praviśyāthārjuniḥ senāṃ satyasandho durāsadaḥ |
vyakṣobhayata tejasvī makaraḥ sāgaraṃ yathā

तं तथा शरवर्षेण छादयन्तमरिंदमम् ।
यथा प्रधानाः सौभद्रमभ्ययुः कुरुसत्तमाः

taṃ tathā śaravarṣeṇa chādayantamariṃdamam |
yathā pradhānāḥ saubhadramabhyayuḥ kurusattamāḥ

तेषां तस्य च सम्मर्दो दारुणः समपद्यत ।
सृजतां शरवर्षाणि प्रसक्तममितौजसाम्

teṣāṃ tasya ca sammardo dāruṇaḥ samapadyata |
sṛjatāṃ śaravarṣāṇi prasaktamamitaujasām

रथव्रजेन संरुद्धस्तैरमित्रैस्तथाऽऽर्जुनिः ।
वृषसेनस्य यन्तारं हत्वा चिच्छेद कार्मुकम्

rathavrajena saṃruddhastairamitraistathā''rjuniḥ |
vṛṣasenasya yantāraṃ hatvā ciccheda kārmukam

तं च विव्याध बलवांस्तस्य चाश्वानजिह्मगैः ।
वातायमानैस्तैरश्वैर्विसंज्ञोऽपहृतो रणात्

taṃ ca vivyādha balavāṃstasya cāśvānajihmagaiḥ |
vātāyamānaistairaśvairvisaṃjño'pahṛto raṇāt

तेनान्तरेणाभिमन्योर्यन्तापासारयद्रथम् ।
रथव्रजास्ततो हृष्टाः साधुसाध्विति चुक्रुशुः

tenāntareṇābhimanyoryantāpāsārayadratham |
rathavrajāstato hṛṣṭāḥ sādhusādhviti cukruśuḥ

तं सिंहमिव सङ्क्रुद्धं प्रमथ्नन्तं शरैररीन् ।
आरादायान्तमभ्येत्य वसातीयोऽभ्ययाद्द्रुतम्

taṃ siṃhamiva saṅkruddhaṃ pramathnantaṃ śarairarīn |
ārādāyāntamabhyetya vasātīyo'bhyayāddrutam

सोऽभिमन्युं शरैः षष्ट्या रुक्मपुङ्कैरवाकिरत् ।
अब्रवीच्च न मे जीवञ्जीवतो युधि मोक्ष्यसे

so'bhimanyuṃ śaraiḥ ṣaṣṭyā rukmapuṅkairavākirat |
abravīcca na me jīvañjīvato yudhi mokṣyase

तमयस्मयवर्माणमिषुणा दूरपातिना ।
विव्याध हृदि सौभद्रः स पपात व्यसुः क्षितौ

tamayasmayavarmāṇamiṣuṇā dūrapātinā |
vivyādha hṛdi saubhadraḥ sa papāta vyasuḥ kṣitau

वसातीयं हतं दृष्ट्वा क्रुद्धाः क्षत्रियपुङ्गवाः ।
परिवव्रुस्तदा राजंस्तव पौत्रं जिघांसवः

vasātīyaṃ hataṃ dṛṣṭvā kruddhāḥ kṣatriyapuṅgavāḥ |
parivavrustadā rājaṃstava pautraṃ jighāṃsavaḥ

विष्फारयन्तश्चापानि नानारूपाण्यनेकशः ।
तद्युद्धमभवद्रौद्रं सौभद्रस्यारिभिः सह

viṣphārayantaścāpāni nānārūpāṇyanekaśaḥ |
tadyuddhamabhavadraudraṃ saubhadrasyāribhiḥ saha

तेषां शरान्सेष्वसनाञ्शरीराणि शिरांसि च ।
सकुण्डलानि स्रग्वीणि क्रुद्धश्चिच्छेद फाल्गुनिः

teṣāṃ śarānseṣvasanāñśarīrāṇi śirāṃsi ca |
sakuṇḍalāni sragvīṇi kruddhaściccheda phālguniḥ

सखङ्गाः साङ्गुलित्राणाः सपट्टसपरश्वथाः ।
अदृश्यन्त भुजाश्छिन्ना हेमाभरणभूषिताः

sakhaṅgāḥ sāṅgulitrāṇāḥ sapaṭṭasaparaśvathāḥ |
adṛśyanta bhujāśchinnā hemābharaṇabhūṣitāḥ

स्रग्भिराभरणैर्वस्त्रैः पतितैर्विविधैर्ध्वजैः ।
वर्मभिश्चर्मभिर्हारैर्मुकुटैश्छत्रचामरैः

sragbhirābharaṇairvastraiḥ patitairvividhairdhvajaiḥ |
varmabhiścarmabhirhārairmukuṭaiśchatracāmaraiḥ

उपस्करैरधिष्ठानैरीषादण्डकबन्धुरैः ।
अक्षैर्विमथितैश्चक्रैर्भग्नैश्च बहुधा युगैः

upaskarairadhiṣṭhānairīṣādaṇḍakabandhuraiḥ |
akṣairvimathitaiścakrairbhagnaiśca bahudhā yugaiḥ

अनुकर्षैः पताकाभिस्तथा सारथिवाजिभिः ।
रथैश्च भग्नैर्नागैश्च हतैः कीर्णाभवन्मही

anukarṣaiḥ patākābhistathā sārathivājibhiḥ |
rathaiśca bhagnairnāgaiśca hataiḥ kīrṇābhavanmahī

निहतैः क्षत्रियैः शूरैर्नानाजनपदेश्वरैः ।
जयगृद्धैर्वृता भूमिर्दारुणा समपद्यत

nihataiḥ kṣatriyaiḥ śūrairnānājanapadeśvaraiḥ |
jayagṛddhairvṛtā bhūmirdāruṇā samapadyata

दिशो विचरतस्तस्य सर्वाश्च प्रदिशस्तथा ।
रणेऽभिमन्योः क्रुद्धस्य रूपमन्तरधीयत

diśo vicaratastasya sarvāśca pradiśastathā |
raṇe'bhimanyoḥ kruddhasya rūpamantaradhīyata

काञ्चनं यद्यदस्यासीद्वर्म चाभरणानि च ।
धनुषश्च शराणां च तदपश्याम केवलम्

kāñcanaṃ yadyadasyāsīdvarma cābharaṇāni ca |
dhanuṣaśca śarāṇāṃ ca tadapaśyāma kevalam

तं तदा नाशकत्कश्चिच्चक्षुर्भ्यामभिवीक्षितुम् ।
आददानं शरैर्योधान्मध्ये सूर्यमिव स्थितम्

taṃ tadā nāśakatkaściccakṣurbhyāmabhivīkṣitum |
ādadānaṃ śarairyodhānmadhye sūryamiva sthitam