अध्याय 41: अभिमन्यु कर्ण के भाई का वध करते हैं

सोऽभ्यगच्छद्धनुष्पाणिर्ज्यां विकर्षन्पुनः पुनः ।
सच्छत्रध्वजयन्तारं साश्वमाशु स्मयन्निव

so'bhyagacchaddhanuṣpāṇirjyāṃ vikarṣanpunaḥ punaḥ |
sacchatradhvajayantāraṃ sāśvamāśu smayanniva

सोऽपिध्यद्दशभिर्बाणैरभिमन्युं दुरासदम् ।
सच्छत्रध्वजयन्तारं साश्वमाशु स्मयन्निव

so'pidhyaddaśabhirbāṇairabhimanyuṃ durāsadam |
sacchatradhvajayantāraṃ sāśvamāśu smayanniva

पितृपैतामहं कर्म कुर्वाणमतिमानुषम् ।
दृष्ट्वार्दितं शरैः कार्ष्मिं त्वदीया हृषिताऽभवन्

pitṛpaitāmahaṃ karma kurvāṇamatimānuṣam |
dṛṣṭvārditaṃ śaraiḥ kārṣmiṃ tvadīyā hṛṣitā'bhavan

तस्याभिमन्युरायम्य स्मयन्नेकेन पत्रिणा ।
शिरः प्रच्यावयामास तद्रथात्प्रापतद्भुवि

tasyābhimanyurāyamya smayannekena patriṇā |
śiraḥ pracyāvayāmāsa tadrathātprāpatadbhuvi

कर्णिकारमिवाधूतं वातेनापतितं नगात् ।
कर्णानुजं च सम्प्रेक्ष्य तावका व्यथिताऽभवन् ।
भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा कर्णश्चासीत्पराङ्मुखः

karṇikāramivādhūtaṃ vātenāpatitaṃ nagāt |
karṇānujaṃ ca samprekṣya tāvakā vyathitā'bhavan |
bhrātaraṃ nihataṃ dṛṣṭvā karṇaścāsītparāṅmukhaḥ

विमुखीकृत्य कर्णं तु सौभद्रः कङ्कपत्रिभिः ।
अन्यानपि महेष्वासांस्तूर्णमेवाभिदुद्रुवे

vimukhīkṛtya karṇaṃ tu saubhadraḥ kaṅkapatribhiḥ |
anyānapi maheṣvāsāṃstūrṇamevābhidudruve

ततस्तद्विततं सेन्यं हस्त्यश्वरथपत्तिमत् ।
क्रद्धोऽभिमन्युरभिनत्तिग्मतेजा महारथः

tatastadvitataṃ senyaṃ hastyaśvarathapattimat |
kraddho'bhimanyurabhinattigmatejā mahārathaḥ

कर्णस्तु बहुभिर्बाणैरर्द्यमानोऽभिमन्युना ।
अपायाज्जवनैरश्वैस्ततोऽनीकमभिद्रवत्

karṇastu bahubhirbāṇairardyamāno'bhimanyunā |
apāyājjavanairaśvaistato'nīkamabhidravat

तिंष्ठ कर्ण महेष्वास कृप दुर्योधनेति च ।
द्रोणस्य क्रोशतो राजंस्तदनीकमभज्यत

tiṃṣṭha karṇa maheṣvāsa kṛpa duryodhaneti ca |
droṇasya krośato rājaṃstadanīkamabhajyata

शलभैरिव चाकाशं धाराभिरिव पर्वतः ।
अभिमन्यो शरैश्छन्नं न प्राज्ञायत किञ्चन

śalabhairiva cākāśaṃ dhārābhiriva parvataḥ |
abhimanyo śaraiśchannaṃ na prājñāyata kiñcana

तावकानां तु योधानां वध्यतां निशितैः शरैः ।
अन्यत्र सैन्धवाद्राजन्न स्म कश्चिदतिष्ठत

tāvakānāṃ tu yodhānāṃ vadhyatāṃ niśitaiḥ śaraiḥ |
anyatra saindhavādrājanna sma kaścidatiṣṭhata

सौभद्रस्तु ततः शङ्खं प्रध्माय पुरुषर्षभः ॥
शीघ्रमभ्यपतत्सेनां भारतीं भरतर्षभ

saubhadrastu tataḥ śaṅkhaṃ pradhmāya puruṣarṣabhaḥ ||
śīghramabhyapatatsenāṃ bhāratīṃ bharatarṣabha

स कक्षेऽग्निरिवोत्सृष्टो निर्दहंस्तरसा रिपून् ।
मध्ये भारतसैन्यानामार्जुनिः पर्यवर्तत

sa kakṣe'gnirivotsṛṣṭo nirdahaṃstarasā ripūn |
madhye bhāratasainyānāmārjuniḥ paryavartata

रथनागाश्वमनुजानर्दयन्निशितैः शरैः ।
सम्प्रविश्याकरोद्भूमिं कबन्धगणसङ्कुलाम्

rathanāgāśvamanujānardayanniśitaiḥ śaraiḥ |
sampraviśyākarodbhūmiṃ kabandhagaṇasaṅkulām

सौभद्रचापप्रभवैर्निकृत्ताः परमेषुभिः ।
स्वानेवाभिमुखान्ध्नन्तः प्राद्रवञ्जीवितार्थिनः

saubhadracāpaprabhavairnikṛttāḥ parameṣubhiḥ |
svānevābhimukhāndhnantaḥ prādravañjīvitārthinaḥ

ते घोरा रौद्रकर्माणो विपाठा बहवः शिताः ।
निघ्न्तो रथनागाश्वाञ्जग्मुराशु वसुन्धराम्

te ghorā raudrakarmāṇo vipāṭhā bahavaḥ śitāḥ |
nighnto rathanāgāśvāñjagmurāśu vasundharām

सायुधाः साङ्गुलित्राणाः सगदाः साङ्गदा रणे ।
दृश्यन्ते बाहवश्चिन्ना हेमाभारणभूषिताः

sāyudhāḥ sāṅgulitrāṇāḥ sagadāḥ sāṅgadā raṇe |
dṛśyante bāhavaścinnā hemābhāraṇabhūṣitāḥ

शराश्चापानि खङ्गाश्च शरीराणि शिरांसि च ।
सकुण्डलानि स्रग्वीणि भूमावासन्सहस्रशः

śarāścāpāni khaṅgāśca śarīrāṇi śirāṃsi ca |
sakuṇḍalāni sragvīṇi bhūmāvāsansahasraśaḥ

सोपस्करैरधिष्ठानैरीषादण्डकबन्धुरैः ।
अक्षैर्विमथितैश्चक्रैर्बहुधा पतितैर्युगैः

sopaskarairadhiṣṭhānairīṣādaṇḍakabandhuraiḥ |
akṣairvimathitaiścakrairbahudhā patitairyugaiḥ

शक्तिचापासिभिश्चैव पतितैश्च महाध्वजैः ।
चर्मचापशरैश्चैव व्यवकीर्णैः समन्तततः

śakticāpāsibhiścaiva patitaiśca mahādhvajaiḥ |
carmacāpaśaraiścaiva vyavakīrṇaiḥ samantatataḥ

निहतैः क्षत्रियैरश्वैर्वारणैश्च विशाम्पते ।
अगम्यरूपा पृथिवी क्षणेनासीत्सुदारुणा

nihataiḥ kṣatriyairaśvairvāraṇaiśca viśāmpate |
agamyarūpā pṛthivī kṣaṇenāsītsudāruṇā

वध्यतां राजपुत्राणां क्रन्दतामितरेतरम् ।
प्रादुरासीन्महाशब्दो भीरूणां भयवर्धनः

vadhyatāṃ rājaputrāṇāṃ krandatāmitaretaram |
prādurāsīnmahāśabdo bhīrūṇāṃ bhayavardhanaḥ

स शब्दो भरतश्चेष्ठ दिशः सर्वा व्यनादयत् ॥
सौभद्रश्चाद्रवत्सेनां घ्नन्वराश्वरथद्विपान्

sa śabdo bharataśceṣṭha diśaḥ sarvā vyanādayat ||
saubhadraścādravatsenāṃ ghnanvarāśvarathadvipān

कक्षमग्निरिवोत्सृष्टो निर्दहंस्तरसा रिपून् ।
मध्ये भारतसैन्यानामार्जुनिः प्रत्यदृश्यत

kakṣamagnirivotsṛṣṭo nirdahaṃstarasā ripūn |
madhye bhāratasainyānāmārjuniḥ pratyadṛśyata

विचरन्तं दिशः सर्वाः प्रदिशश्चापि भारत ।
तं तदा नानुपश्यामः सैन्ये च रजसाऽऽवृते

vicarantaṃ diśaḥ sarvāḥ pradiśaścāpi bhārata |
taṃ tadā nānupaśyāmaḥ sainye ca rajasā''vṛte

आददानं गजाश्वानां णां चायुंषि भारत ।
क्षमेन भूयः पश्यामः सूर्यं मध्यंदिने यथा

ādadānaṃ gajāśvānāṃ ṇāṃ cāyuṃṣi bhārata |
kṣamena bhūyaḥ paśyāmaḥ sūryaṃ madhyaṃdine yathā

अभिमन्युं महाराज प्रतपन्तं द्विषद्गणान् ।
स वासवसमः सङ्ख्ये वासवस्यात्मजात्मजः

abhimanyuṃ mahārāja pratapantaṃ dviṣadgaṇān |
sa vāsavasamaḥ saṅkhye vāsavasyātmajātmajaḥ

अभिमन्युर्महाराज सैन्यमध्ये व्यरोचत ।
यथा पुरा वह्निसुतः सुरसैन्येषु वीर्यवान्

abhimanyurmahārāja sainyamadhye vyarocata |
yathā purā vahnisutaḥ surasainyeṣu vīryavān