अध्याय 3: शरशय्या पर पड़े भीष्म के सामने कर्ण

शरतल्पे महात्मानं शयानममितौजसम् ।
महावातसमूहेन समुद्रमिव शोषितम्

śaratalpe mahātmānaṃ śayānamamitaujasam |
mahāvātasamūhena samudramiva śoṣitam

दृष्ट्वा पितामहं भीष्मं सर्वक्षत्रान्तकं गुरुम् ।
दिव्यैरस्त्रैर्महेष्वासं पातितं सव्यसाचिना ।
जयाशा तव पुत्राणां संभग्ना शर्म वर्म च

dṛṣṭvā pitāmahaṃ bhīṣmaṃ sarvakṣatrāntakaṃ gurum |
divyairastrairmaheṣvāsaṃ pātitaṃ savyasācinā |
jayāśā tava putrāṇāṃ saṃbhagnā śarma varma ca

अपाराणामिव द्वीपमगाधे गाधमिच्छताम् ।
स्रोतसा यामुनेनेव शरौघेण परिप्लुतम्

apārāṇāmiva dvīpamagādhe gādhamicchatām |
srotasā yāmuneneva śaraugheṇa pariplutam

महान्तमिव मैनाकमहार्यं भुवि पातितम् ।
नभश्च्युतमिवादित्यं शक्रस्येवामृतं हृतम्

mahāntamiva mainākamahāryaṃ bhuvi pātitam |
nabhaścyutamivādityaṃ śakrasyevāmṛtaṃ hṛtam

शतक्रतुभिवाचिन्त्यं पुरा वृत्रेणा निर्जितम् ।
मोहनं सर्वसैन्यस्य युधि भीष्मं निपातितम्

śatakratubhivācintyaṃ purā vṛtreṇā nirjitam |
mohanaṃ sarvasainyasya yudhi bhīṣmaṃ nipātitam

ककुदं सर्वसैन्यानां लक्ष्म सर्वधनुष्मताम् ।
धनंजयशरैर्व्याप्तं पितरं ते महाव्रतम् ।

kakudaṃ sarvasainyānāṃ lakṣma sarvadhanuṣmatām |
dhanaṃjayaśarairvyāptaṃ pitaraṃ te mahāvratam |

तं वीरशयने वीरं शयानं पुरुषर्षभम् ।
भीष्ममाधिरथिर्दृष्ट्वा भरतानां पितामहम्

taṃ vīraśayane vīraṃ śayānaṃ puruṣarṣabham |
bhīṣmamādhirathirdṛṣṭvā bharatānāṃ pitāmaham

प्रस्कन्द्य स रथात्तूर्णं शोकमोहपरिप्लुतः ।
पद्भ्यामेव जगामार्तो बाष्पव्याकुललोचनः ॥
अभिवाद्याञ्जलिं बद्ध्वा वन्दमानोऽभ्यभाषत

praskandya sa rathāttūrṇaṃ śokamohapariplutaḥ |
padbhyāmeva jagāmārto bāṣpavyākulalocanaḥ ||
abhivādyāñjaliṃ baddhvā vandamāno'bhyabhāṣata

कर्णोऽहमस्मि भद्रं ते वद मामभि भारत ।
पुण्यया क्षेमया वाचा चक्षुषा चावलोकय

karṇo'hamasmi bhadraṃ te vada māmabhi bhārata |
puṇyayā kṣemayā vācā cakṣuṣā cāvalokaya

न नूनं सुकृतस्येह फलं कश्चित्समश्नुते ।
यत्र धर्मपरो वृद्धः शेते भुवि भवानिह

na nūnaṃ sukṛtasyeha phalaṃ kaścitsamaśnute |
yatra dharmaparo vṛddhaḥ śete bhuvi bhavāniha

कोशसञ्चयने मन्त्रे व्यूहे प्रहरणेषु च ।
नाहमन्यं प्रपश्यामि कुरूणां कुरुपुङ्गव

kośasañcayane mantre vyūhe praharaṇeṣu ca |
nāhamanyaṃ prapaśyāmi kurūṇāṃ kurupuṅgava

बुद्ध्या विशुद्धया युक्तो यः कुरूंस्तारयेद्भयात् ।
योधांस्त्वमप्लुवे हित्वा पितुलोकं गमिष्यसि

buddhyā viśuddhayā yukto yaḥ kurūṃstārayedbhayāt |
yodhāṃstvamapluve hitvā pitulokaṃ gamiṣyasi

अद्यप्रभृति सङ्क्रुद्धा व्याघ्रा इव मृगक्षयम् ।
पाण्डवा भरतश्रेष्ठ करिष्यन्ति कुरुक्षयम्

adyaprabhṛti saṅkruddhā vyāghrā iva mṛgakṣayam |
pāṇḍavā bharataśreṣṭha kariṣyanti kurukṣayam

अद्य गाण्डीवधोपेण वीर्यज्ञाः सव्यसाचिनः ।
कुरवः सन्त्रसिष्यन्ति वज्रघोषादिवासुराः

adya gāṇḍīvadhopeṇa vīryajñāḥ savyasācinaḥ |
kuravaḥ santrasiṣyanti vajraghoṣādivāsurāḥ

अद्य गाण्डीवमुक्तानामशनीनामिव xxxः ।
त्रासयिष्यति बाणानां कुरूनन्यांश्च पथिxx

adya gāṇḍīvamuktānāmaśanīnāmiva xxxḥ |
trāsayiṣyati bāṇānāṃ kurūnanyāṃśca pathixx

समिद्धोऽग्निर्यथा वीर महाज्वालो द्रुमान्दxxxत् ।
धार्तराष्ट्राः इधक्ष्यन्ति तथा बाणाः किरीटिxx

samiddho'gniryathā vīra mahājvālo drumāndaxxxt |
dhārtarāṣṭrāḥ idhakṣyanti tathā bāṇāḥ kirīṭixx

येन येन प्रसरतो वाय्वग्नी सहितौ वने ।
तेन तेन प्रदहतो भूरिगुल्मतृणद्रुमान्

yena yena prasarato vāyvagnī sahitau vane |
tena tena pradahato bhūrigulmatṛṇadrumān

यादृशोऽग्निः समुद्भूतस्तादृक्पार्थो न संशयः ।
यथा वायुर्नरव्याघ्र तथा कृष्णो संशयः

yādṛśo'gniḥ samudbhūtastādṛkpārtho na saṃśayaḥ |
yathā vāyurnaravyāghra tathā kṛṣṇo saṃśayaḥ

xxदतः पाञ्चजन्यस्य रसतो गाण्डिवस्य च ।
श्रुत्वा सर्वाणि सैन्यानि त्रासं यास्यन्ति भारत ।

xxdataḥ pāñcajanyasya rasato gāṇḍivasya ca |
śrutvā sarvāṇi sainyāni trāsaṃ yāsyanti bhārata |

कपिध्वजस्योत्पततो रथस्यामित्रकर्शिनः ।
शब्दं सोढुं न शक्ष्यन्ति त्वामृते वीर पार्थिवाः

kapidhvajasyotpatato rathasyāmitrakarśinaḥ |
śabdaṃ soḍhuṃ na śakṣyanti tvāmṛte vīra pārthivāḥ

को ह्यर्जुनं योधयितुं त्वदन्यः पार्थिवोऽर्हति ।
यस्य दिव्यानि कर्माणि प्रवदन्ति मनीषिणः ।

ko hyarjunaṃ yodhayituṃ tvadanyaḥ pārthivo'rhati |
yasya divyāni karmāṇi pravadanti manīṣiṇaḥ |

अमानुषैश्च संग्रामं त्र्यम्बकेण महात्मना ।
तस्माच्चैव वरं प्राप्तो दुष्प्रापश्चाकृतात्मभिः

amānuṣaiśca saṃgrāmaṃ tryambakeṇa mahātmanā |
tasmāccaiva varaṃ prāpto duṣprāpaścākṛtātmabhiḥ

कोऽन्यः शक्तो रणे जेतुं पूर्वं यो न जितस्त्वया ।
जितो येन रणे रामो भवता वीर्यशालिना ।

ko'nyaḥ śakto raṇe jetuṃ pūrvaṃ yo na jitastvayā |
jito yena raṇe rāmo bhavatā vīryaśālinā |

क्षत्रियान्तकरो घोरो देवदानवदर्पहा ।
सोप्यद्याभिहतः शेते शरैः प्रोतः शिखण्डिना

kṣatriyāntakaro ghoro devadānavadarpahā |
sopyadyābhihataḥ śete śaraiḥ protaḥ śikhaṇḍinā

तमद्याहं पाण्डवं युद्धशौण्डममृष्यमाणो भवता चानुशिष्टः ।
आशीविषं हष्टिहरं सुघोरं शूरं शक्ष्याम्यस्त्रबलान्निहन्तुम्

tamadyāhaṃ pāṇḍavaṃ yuddhaśauṇḍamamṛṣyamāṇo bhavatā cānuśiṣṭaḥ |
āśīviṣaṃ haṣṭiharaṃ sughoraṃ śūraṃ śakṣyāmyastrabalānnihantum