अध्याय 35: युधिष्ठिर अभिमन्यु से व्यूह तोड़ने को कहते हैं

तदनीकमनाधृष्टं भारद्वाजेन रक्षितम् ।
पार्थाः समभ्यवर्तन्त भीमसेनपुरोगमाः

tadanīkamanādhṛṣṭaṃ bhāradvājena rakṣitam |
pārthāḥ samabhyavartanta bhīmasenapurogamāḥ

सात्यकिश्चेकितानश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
कुन्तिभोजश्च विक्रान्तो द्रुपदश्च महारथः

sātyakiścekitānaśca dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ |
kuntibhojaśca vikrānto drupadaśca mahārathaḥ

आर्जुनिः क्षत्रधर्मा च बृहत्क्षत्रश्च वीर्यवान् ।
चेदिपो धृष्टकेतुश्च माद्रीपुत्रौ घटोत्कचः

ārjuniḥ kṣatradharmā ca bṛhatkṣatraśca vīryavān |
cedipo dhṛṣṭaketuśca mādrīputrau ghaṭotkacaḥ

युधामन्युश्च विक्रान्तः शिखण्डी चापराजितः ।
उतक्तमौजाश्च दुर्धर्षो विराटश्च महारथः

yudhāmanyuśca vikrāntaḥ śikhaṇḍī cāparājitaḥ |
utaktamaujāśca durdharṣo virāṭaśca mahārathaḥ

द्रौपदेयाश्च संरब्धाः शैशुपालिश्च वीर्यवान् ।
केकयाश्च महावीर्याः सृञ्जयाश्च सहस्रशः

draupadeyāśca saṃrabdhāḥ śaiśupāliśca vīryavān |
kekayāśca mahāvīryāḥ sṛñjayāśca sahasraśaḥ

एते चान्ये च सगणाः कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः ।
समभ्यधावन्सहसा भारद्वाजं युयुत्सवः

ete cānye ca sagaṇāḥ kṛtāstrā yuddhadurmadāḥ |
samabhyadhāvansahasā bhāradvājaṃ yuyutsavaḥ

समीपे वर्तमानांस्तान्भारद्वाजोऽतिवीर्यवान् ।
असम्भ्रान्तः शरौघेण महता समवारयत्

samīpe vartamānāṃstānbhāradvājo'tivīryavān |
asambhrāntaḥ śaraugheṇa mahatā samavārayat

महौघः सलिलस्येव गिरिमासाद्य दुर्भिदम् ।
द्रोणं ते नाभ्यवर्तन्त वेलामिव जलाशयाः

mahaughaḥ salilasyeva girimāsādya durbhidam |
droṇaṃ te nābhyavartanta velāmiva jalāśayāḥ

पीड्यमानाः शरै राजन्द्रोणचापविनिःसृतैः ।
न शेकुः प्रमुखे स्थातुं भारद्वाजस्य पाण्डवाः

pīḍyamānāḥ śarai rājandroṇacāpaviniḥsṛtaiḥ |
na śekuḥ pramukhe sthātuṃ bhāradvājasya pāṇḍavāḥ

तदद्भुतमपश्याम द्रोणस्य भुजयोर्बलम् ।
यदेनं नाभ्यवर्तन्त पाञ्चालाः सृञ्जयैः सह

tadadbhutamapaśyāma droṇasya bhujayorbalam |
yadenaṃ nābhyavartanta pāñcālāḥ sṛñjayaiḥ saha

तमायान्तमभिक्रुद्धं द्रोणं दृष्ट्वा युधिष्ठिरः ।
बहुधा चिन्तयामास द्रोणस्य प्रतिवारणम्

tamāyāntamabhikruddhaṃ droṇaṃ dṛṣṭvā yudhiṣṭhiraḥ |
bahudhā cintayāmāsa droṇasya prativāraṇam

अशक्यं तु तमन्येन द्रोणं मत्त्वा युधिष्ठिरः ।
अविषह्यं गुर भारं सौभद्रे समवासृजत्

aśakyaṃ tu tamanyena droṇaṃ mattvā yudhiṣṭhiraḥ |
aviṣahyaṃ gura bhāraṃ saubhadre samavāsṛjat

वासुदेवादनवरं फल्गुनाच्चामितौजसम् ।
अब्रवीत्परवीरघ्नमभिमन्युमिदं वचः

vāsudevādanavaraṃ phalgunāccāmitaujasam |
abravītparavīraghnamabhimanyumidaṃ vacaḥ

एत्य नो नार्जुनो गर्हेद्यथा तात तथा कुरु ।
द्रोणानीकस्य न वयं विद्मो भेदं कथञ्चन

etya no nārjuno garhedyathā tāta tathā kuru |
droṇānīkasya na vayaṃ vidmo bhedaṃ kathañcana

त्वं वाऽर्जुनो वा कृष्णो वा भिन्द्यात्प्रद्युम्न एव वा ।
द्रोणानीकं महाबाहो पञ्चमो नोपपद्यते

tvaṃ vā'rjuno vā kṛṣṇo vā bhindyātpradyumna eva vā |
droṇānīkaṃ mahābāho pañcamo nopapadyate

अभिमन्यो वरं तात याचे त्वां दातुमर्हसि ।
पितॄणां मातुलानां च सैन्यानां चैव सर्वशः

abhimanyo varaṃ tāta yāce tvāṃ dātumarhasi |
pitṝṇāṃ mātulānāṃ ca sainyānāṃ caiva sarvaśaḥ

धनञ्जयो हि नस्तात गर्हयेदेत्य संयुगात् ।
क्षिप्रमस्त्रं समादाय द्रोणानीकं विशातय

dhanañjayo hi nastāta garhayedetya saṃyugāt |
kṣipramastraṃ samādāya droṇānīkaṃ viśātaya

द्रोणस्य दृढमत्युग्रमनीकप्रवरं युधि ।
पितॄणां जयमाकाङ्क्षन्नवगाहेऽविलम्बितम्

droṇasya dṛḍhamatyugramanīkapravaraṃ yudhi |
pitṝṇāṃ jayamākāṅkṣannavagāhe'vilambitam

उपदिष्टो हि मे पित्रा योगोऽनीकविशातने ।
नोत्सहे हि विनिर्गन्तुमहं कस्याञ्चिदापदि

upadiṣṭo hi me pitrā yogo'nīkaviśātane |
notsahe hi vinirgantumahaṃ kasyāñcidāpadi

भिन्ध्यनीकं युधांश्चेष्ठ द्वारं सञ्जनयस्व नः ।
वयं त्वाऽनुगमिष्यामो येन त्वं तात यास्यसि

bhindhyanīkaṃ yudhāṃśceṣṭha dvāraṃ sañjanayasva naḥ |
vayaṃ tvā'nugamiṣyāmo yena tvaṃ tāta yāsyasi

धनञ्जयसमं युद्धे त्वां वयं तात संयुते ।
प्रणिधायानुयास्यामो रक्षन्तः सर्वतोमुखाः

dhanañjayasamaṃ yuddhe tvāṃ vayaṃ tāta saṃyute |
praṇidhāyānuyāsyāmo rakṣantaḥ sarvatomukhāḥ

अहं त्वाऽनुगमिष्यामि धृष्टद्युम्नोऽथ सात्यकिः ।
पाञ्चलाः केकया मात्स्यास्तथा सर्वे प्रभद्रकाः

ahaṃ tvā'nugamiṣyāmi dhṛṣṭadyumno'tha sātyakiḥ |
pāñcalāḥ kekayā mātsyāstathā sarve prabhadrakāḥ

सकृद्भिन्नं त्वया व्यूहं तत्र तत्र पुनः पुनः ।
वयं प्रध्वंसयिष्यामो निघ्नामाना वरान्वरान्

sakṛdbhinnaṃ tvayā vyūhaṃ tatra tatra punaḥ punaḥ |
vayaṃ pradhvaṃsayiṣyāmo nighnāmānā varānvarān

अहमेतत्प्रवेक्ष्यामि द्रोणानीकं दुरासदम् ।
पतङ्ग इव सङ्क्रुद्धो ज्वलितं जातवेदसम्

ahametatpravekṣyāmi droṇānīkaṃ durāsadam |
pataṅga iva saṅkruddho jvalitaṃ jātavedasam

तत्कर्माद्य करिष्यामि हितं यद्वंशयोर्द्वयोः ।
मातुलस्य च यत्प्रीतिं करिष्यति पितुश्च मे

tatkarmādya kariṣyāmi hitaṃ yadvaṃśayordvayoḥ |
mātulasya ca yatprītiṃ kariṣyati pituśca me

शिशुनैकेन सङ्ग्रमे काल्यमानानि सङ्घशः ।
द्रक्ष्यन्ति सर्वभूतानि द्विषत्सैन्यानि वै मया

śiśunaikena saṅgrame kālyamānāni saṅghaśaḥ |
drakṣyanti sarvabhūtāni dviṣatsainyāni vai mayā

नाहं पार्थेन जातः स्यां न च जातः सुभद्रया ।
यदि मे संयुगे कश्चिज्जीवितो नाद्य मुच्यते

nāhaṃ pārthena jātaḥ syāṃ na ca jātaḥ subhadrayā |
yadi me saṃyuge kaścijjīvito nādya mucyate

यदि चैकरथेनाहं समग्रं क्षत्रमण्डलम् ।
न करोम्यष्टधा युद्धे न भवाम्यर्जुनात्मजः

yadi caikarathenāhaṃ samagraṃ kṣatramaṇḍalam |
na karomyaṣṭadhā yuddhe na bhavāmyarjunātmajaḥ

एवं ते भाषमाणस्य बलं सौभद्र वर्धताम् ।
यत्समुत्सहसे भेत्तुं द्रोणानीकं दुरासदम्

evaṃ te bhāṣamāṇasya balaṃ saubhadra vardhatām |
yatsamutsahase bhettuṃ droṇānīkaṃ durāsadam

रक्षितं पुरुषव्याघ्रैर्महेष्वासैर्महाबलै ।
साध्यरुद्रमरुत्तुल्यैर्वस्वग्न्यादित्यविक्रमैः

rakṣitaṃ puruṣavyāghrairmaheṣvāsairmahābalai |
sādhyarudramaruttulyairvasvagnyādityavikramaiḥ

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स यन्तारमचोदयत्

tasya tadvacanaṃ śrutvā sa yantāramacodayat

सुमित्राश्वान्रणे क्षिप्रं द्रोणानीकाय चोदय

sumitrāśvānraṇe kṣipraṃ droṇānīkāya codaya