अध्याय 28: अर्जुन सुशर्मा को छोड़ भगदत्त की ओर मुड़ते हैं

यियासतस्ततः कृष्णः पार्थस्याश्वान्मनोजवान् ।
सम्प्रैषीद्धेमसञ्छन्नान्द्रोणानीकाय सन्त्वरन्

yiyāsatastataḥ kṛṣṇaḥ pārthasyāśvānmanojavān |
sampraiṣīddhemasañchannāndroṇānīkāya santvaran

तं प्रयान्तं कुरुश्रेष्ठं स्वांस्त्रातुं द्रोणतापितान् ।
सुशर्मा भ्रातृभिः सार्धं युद्धार्थी पृष्ठतोऽन्वयात्

taṃ prayāntaṃ kuruśreṣṭhaṃ svāṃstrātuṃ droṇatāpitān |
suśarmā bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ yuddhārthī pṛṣṭhato'nvayāt

ततः श्वेतहयः कृष्णमब्रवीदजितञ्जयः ।
एष मां भ्रातृभिः सार्धं सुशर्माऽऽह्वयतेऽच्युत

tataḥ śvetahayaḥ kṛṣṇamabravīdajitañjayaḥ |
eṣa māṃ bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ suśarmā''hvayate'cyuta

दीर्यते चोत्तरेणैव तत्सैन्यं मधुसूदन ।
द्वैधीभूतं मनो मेऽद्य कृतं संशप्तकैरिदम्

dīryate cottareṇaiva tatsainyaṃ madhusūdana |
dvaidhībhūtaṃ mano me'dya kṛtaṃ saṃśaptakairidam

किन्नु संशप्तकान्हन्मि स्वान्रक्षाम्यहितार्दितान् ।
इति मे त्वं मतं वेत्सि तत्र किं सुकृतं भवेत्

kinnu saṃśaptakānhanmi svānrakṣāmyahitārditān |
iti me tvaṃ mataṃ vetsi tatra kiṃ sukṛtaṃ bhavet

एवमुक्तस्तु दाशार्हः स्यन्दनं प्रत्यवर्तयत् ।
येन त्रिगर्ताधिपतिः पाण्डवं समुपाह्वयत्

evamuktastu dāśārhaḥ syandanaṃ pratyavartayat |
yena trigartādhipatiḥ pāṇḍavaṃ samupāhvayat

ततोऽर्जुनः सुशर्माणं विद्ध्वा सप्तभिराशुगैः ।
ध्वजं धनुश्चास्य तथा क्षुराभ्यां समकृन्तत

tato'rjunaḥ suśarmāṇaṃ viddhvā saptabhirāśugaiḥ |
dhvajaṃ dhanuścāsya tathā kṣurābhyāṃ samakṛntata

त्रिगर्ताधिपतेश्चापि भ्रातरं षङ्भिराशुगैः ।
साश्वं ससूतं त्वरितः पार्थः प्रैषीद्यमक्षयम्

trigartādhipateścāpi bhrātaraṃ ṣaṅbhirāśugaiḥ |
sāśvaṃ sasūtaṃ tvaritaḥ pārthaḥ praiṣīdyamakṣayam

ततो भुजगसङ्काशां सुशर्मा शक्तिमायसीम् ।
चिक्षेपार्जुनमादिश्य वासुदेवाय तोमरम्

tato bhujagasaṅkāśāṃ suśarmā śaktimāyasīm |
cikṣepārjunamādiśya vāsudevāya tomaram

शक्तिं त्रिभिः शरैश्छित्त्वा तोमरं त्रिभिरर्जुनः ।
सुशर्माणं शरव्रातैर्मोहयित्वा न्यवर्तयत्

śaktiṃ tribhiḥ śaraiśchittvā tomaraṃ tribhirarjunaḥ |
suśarmāṇaṃ śaravrātairmohayitvā nyavartayat

तं वासवमिवायान्तं भूरिवर्षं शरौघिणम् ।
राजंस्तावकसैन्यानां नोग्रं कश्चिदवारयत्

taṃ vāsavamivāyāntaṃ bhūrivarṣaṃ śaraughiṇam |
rājaṃstāvakasainyānāṃ nograṃ kaścidavārayat

ततो धनञ्जयो बाणैः सर्वानेव महारथान् ।
आयाद्विनिघ्नन्कौरव्यान्दहन्कक्षमिवानलः

tato dhanañjayo bāṇaiḥ sarvāneva mahārathān |
āyādvinighnankauravyāndahankakṣamivānalaḥ

तस्य वेगमसह्यं तं कुन्तीपुत्रस्य धीमतः ।
नाशक्नुवंस्ते संसोढुं स्पर्शमग्नेरिव प्रजाः

tasya vegamasahyaṃ taṃ kuntīputrasya dhīmataḥ |
nāśaknuvaṃste saṃsoḍhuṃ sparśamagneriva prajāḥ

संवेष्टयन्ननीकानि शरवर्षेण पाण्डवः ।
सुपर्ण इव नागेन्द्रं प्रायात्प्राग्ज्योतिषं प्रति

saṃveṣṭayannanīkāni śaravarṣeṇa pāṇḍavaḥ |
suparṇa iva nāgendraṃ prāyātprāgjyotiṣaṃ prati

यत्तदानामयज्जिष्णुर्भरतानामपापिनाम् ।
धनुः क्षेमकरं सङ्ख्ये द्विषतामश्रुवर्धनम्

yattadānāmayajjiṣṇurbharatānāmapāpinām |
dhanuḥ kṣemakaraṃ saṅkhye dviṣatāmaśruvardhanam

तदेव तव पुत्रस्य राजन्दुर्द्यूतदेविनः ।
कृते क्षत्रविनाशाय धनुरायच्छदर्जुनः

tadeva tava putrasya rājandurdyūtadevinaḥ |
kṛte kṣatravināśāya dhanurāyacchadarjunaḥ

तथा विक्षोभ्यमाणा सा पार्थेन तव वाहिनी ।
व्यशीर्यत महाराज नौरिवासाद्य पर्वतम्

tathā vikṣobhyamāṇā sā pārthena tava vāhinī |
vyaśīryata mahārāja naurivāsādya parvatam

ततो दशसहस्राणि न्यवर्तन्त धनुष्मताम् ।
मतिं कृत्वा रणे क्रूरां वीरा जयपराजये

tato daśasahasrāṇi nyavartanta dhanuṣmatām |
matiṃ kṛtvā raṇe krūrāṃ vīrā jayaparājaye

व्यपेतहृदयत्रासा आवव्रुस्तं महारथाः ।
आर्च्छत्पार्थो गुरुं भारं सर्वभारसहो युधि

vyapetahṛdayatrāsā āvavrustaṃ mahārathāḥ |
ārcchatpārtho guruṃ bhāraṃ sarvabhārasaho yudhi

यथा नलवनं क्रुद्धः प्रभिन्नः षष्टिहायनः ।
मृद्गीयात्तद्वदायस्तः पार्थोऽमृद्गाच्चमूं तव

yathā nalavanaṃ kruddhaḥ prabhinnaḥ ṣaṣṭihāyanaḥ |
mṛdgīyāttadvadāyastaḥ pārtho'mṛdgāccamūṃ tava

तस्मिन्प्रमथिते सैन्ये भगदत्तो नराधिपः ।
तेन नागेन सहसा धनञ्जयमुपाद्रवत्

tasminpramathite sainye bhagadatto narādhipaḥ |
tena nāgena sahasā dhanañjayamupādravat

तं रथेन नरव्याघ्रः प्रत्यगृह्णाद्धनञ्जयः ।
स सन्निपातस्तुमुलो बभूव नरनागयोः

taṃ rathena naravyāghraḥ pratyagṛhṇāddhanañjayaḥ |
sa sannipātastumulo babhūva naranāgayoḥ

कल्पिताभ्यां यथाशास्त्रं रथेन च गजेन च ।
सङ्ग्रामे चेरतुर्वीरौ भगदत्तधनञ्जयौ

kalpitābhyāṃ yathāśāstraṃ rathena ca gajena ca |
saṅgrāme ceraturvīrau bhagadattadhanañjayau

ततो जीमूतसङ्काशान्नागादिन्द्र इव प्रभुः ।
अभ्यवर्षच्छरौघेण भगदत्तो धनञ्जयम्

tato jīmūtasaṅkāśānnāgādindra iva prabhuḥ |
abhyavarṣaccharaugheṇa bhagadatto dhanañjayam

स चापि शरवर्षं तं शरवर्षेण वासिवः ।
अप्राप्तमेव चिच्छेद भगदत्तस्य वीर्यवान्

sa cāpi śaravarṣaṃ taṃ śaravarṣeṇa vāsivaḥ |
aprāptameva ciccheda bhagadattasya vīryavān

ततः प्राग्ज्योतिषो राजा शरवर्षे निवारिते ।
संरक्तनयनो रोषात्पार्थं पुनरवाकिरत्

tataḥ prāgjyotiṣo rājā śaravarṣe nivārite |
saṃraktanayano roṣātpārthaṃ punaravākirat

स तथा शरवर्षेण पार्थं समभिहत्य वै ।
चोदयामास तं नागं वधायाच्युतपार्थयोः

sa tathā śaravarṣeṇa pārthaṃ samabhihatya vai |
codayāmāsa taṃ nāgaṃ vadhāyācyutapārthayoḥ

तमापतन्तं द्विरदं दृष्ट्वा क्रुद्धमिवान्तकम् ।
चक्रेऽपसव्यं त्वरितः स्यन्दनेन जनार्दनः

tamāpatantaṃ dviradaṃ dṛṣṭvā kruddhamivāntakam |
cakre'pasavyaṃ tvaritaḥ syandanena janārdanaḥ

सम्प्राप्तमपि नेयेष परावृत्तं महाद्विपम् ।
सारोहं मृत्युसात्कर्तुं स्मरन्धर्मं धनञ्जयः

samprāptamapi neyeṣa parāvṛttaṃ mahādvipam |
sārohaṃ mṛtyusātkartuṃ smarandharmaṃ dhanañjayaḥ

स तु नागो द्विपरथान्हयांश्चामृद्य मारिष ।
प्राहिणोन्मृत्युलोकाय ततः क्रुद्धो धनञ्जयः

sa tu nāgo dviparathānhayāṃścāmṛdya māriṣa |
prāhiṇonmṛtyulokāya tataḥ kruddho dhanañjayaḥ