अध्याय 16: युधिष्ठिर को पकड़ने का द्रोण का पहला प्रयास विफल

तद्बलं सुमहद्दीर्णं त्वदीयं प्रेक्ष्य वीर्यवान् ।
दधारैको रणे पाण्डून्वृषसेनोऽस्त्रमायया

tadbalaṃ sumahaddīrṇaṃ tvadīyaṃ prekṣya vīryavān |
dadhāraiko raṇe pāṇḍūnvṛṣaseno'stramāyayā

शरा दश दिशो मुक्ता वृषसेनेन संयुगे ।
विचेरुस्ते विनिर्भिद्य नरवाजिरथद्विपान्

śarā daśa diśo muktā vṛṣasenena saṃyuge |
viceruste vinirbhidya naravājirathadvipān

तस्य दीप्ता महाबाणा विविश्चेरुः सहस्रशः ।
भानोरिव महाराज घर्मकाले मरीचयः

tasya dīptā mahābāṇā viviśceruḥ sahasraśaḥ |
bhānoriva mahārāja gharmakāle marīcayaḥ

तेनार्दिता महाराज रथिनः सादिनस्तथा ।
निपेतुरुर्व्यां सहसा वातभग्ना इव द्रुमाः

tenārditā mahārāja rathinaḥ sādinastathā |
nipetururvyāṃ sahasā vātabhagnā iva drumāḥ

हयौघांश्च रथौघांश्च गजौघांश्च महारथः ।
अपातयद्रणे राजञ्शतशोऽथ सहस्रशः

hayaughāṃśca rathaughāṃśca gajaughāṃśca mahārathaḥ |
apātayadraṇe rājañśataśo'tha sahasraśaḥ

दृष्ट्वा तमेकं समरे विचरन्तमभीतवत् ।
सहिताः सर्वराजानः परिवव्रुः समन्ततः

dṛṣṭvā tamekaṃ samare vicarantamabhītavat |
sahitāḥ sarvarājānaḥ parivavruḥ samantataḥ

नाकुलिस्तु शतानीको वृषसेनं समभ्ययात् ।
विव्याध चैनं दशभिर्नाराचैर्मर्मभेदिभिः

nākulistu śatānīko vṛṣasenaṃ samabhyayāt |
vivyādha cainaṃ daśabhirnārācairmarmabhedibhiḥ

तस्य कर्णात्मजश्चापं छित्त्वा केतुमपातयत् ।
तं भ्रातरं परीप्सन्तो द्रौपदेयाः समभ्ययुः

tasya karṇātmajaścāpaṃ chittvā ketumapātayat |
taṃ bhrātaraṃ parīpsanto draupadeyāḥ samabhyayuḥ

कर्णात्मजं शरव्रातैरदृश्यं चक्रुरञ्जसा ।
तान्नदन्तोऽभ्यधावन्त द्रोणपुत्रमुखा रथाः

karṇātmajaṃ śaravrātairadṛśyaṃ cakrurañjasā |
tānnadanto'bhyadhāvanta droṇaputramukhā rathāḥ

छादयन्तो महाराज द्रौपदेयान्महारथान् ।
शरैर्नानाविधैस्तूर्णं पर्वताञ्जलदा इव

chādayanto mahārāja draupadeyānmahārathān |
śarairnānāvidhaistūrṇaṃ parvatāñjaladā iva

तान्पाण्डवाः प्रत्यगृह्णंस्त्वरिताः पुत्रगृद्धिनः ।
पाञ्चालाः केकया मत्स्याः सृञ्जयाश्चोद्यतायुधाः

tānpāṇḍavāḥ pratyagṛhṇaṃstvaritāḥ putragṛddhinaḥ |
pāñcālāḥ kekayā matsyāḥ sṛñjayāścodyatāyudhāḥ

तद्युद्धमभवद्धोरं सुमहद्रोमहर्षणम् ।
त्वदीयैः पाण्डुपुत्राणां देवानामिव दानवैः

tadyuddhamabhavaddhoraṃ sumahadromaharṣaṇam |
tvadīyaiḥ pāṇḍuputrāṇāṃ devānāmiva dānavaiḥ

एवं युयुधिरे वीराः संरब्धाः कुरुपाण्डवाः ।
परस्परमुदीक्षन्तः परस्परकृतागसः

evaṃ yuyudhire vīrāḥ saṃrabdhāḥ kurupāṇḍavāḥ |
parasparamudīkṣantaḥ parasparakṛtāgasaḥ

तेषां ददृशिरे कोपाद्वपूम्ष्यमिततेजसाम् ।
युयुत्सूनामिवाकाशे पतत्त्रिवरभोगिनाम्

teṣāṃ dadṛśire kopādvapūmṣyamitatejasām |
yuyutsūnāmivākāśe patattrivarabhoginām

भीमकर्णकृपद्रोणद्रौणिपार्षतसात्यकैः ।
बभासे स रणोद्देशः कालसूर्यैरिवोदितैः

bhīmakarṇakṛpadroṇadrauṇipārṣatasātyakaiḥ |
babhāse sa raṇoddeśaḥ kālasūryairivoditaiḥ

प्रजानां संक्षये घोरे यथा सूर्योदयो भवेत् ।
शूराणामुदयस्तद्वदासीत्पुरुषसत्तम

prajānāṃ saṃkṣaye ghore yathā sūryodayo bhavet |
śūrāṇāmudayastadvadāsītpuruṣasattama

तदासीत्तुमुलं युद्धं निघ्नतामितरेतरम् ।
महाबलानां बलिभिर्दानवानां यथा सुरैः

tadāsīttumulaṃ yuddhaṃ nighnatāmitaretaram |
mahābalānāṃ balibhirdānavānāṃ yathā suraiḥ

ततो युधिष्ठिरानीकमुद्धूतार्णवनिःस्वनम् ।
त्वदीयमवधीत्सैन्यं संप्रद्रुतमहारथम्

tato yudhiṣṭhirānīkamuddhūtārṇavaniḥsvanam |
tvadīyamavadhītsainyaṃ saṃpradrutamahāratham

तत्प्रभग्नं बलं दृष्ट्वा शत्रुभिर्भृशमर्दितम् ।
अलं द्रुतेन वः शूरा इति द्रोणोऽभ्यभाषत

tatprabhagnaṃ balaṃ dṛṣṭvā śatrubhirbhṛśamarditam |
alaṃ drutena vaḥ śūrā iti droṇo'bhyabhāṣata

भारद्वाजममर्षश्च विक्रमश्च समाविशत् ।
समुद्धृत्य निषङ्गाच्च धनुर्ज्यामवमृज्य च ।
महाशरधनुष्पाणिर्यन्तारमिदमब्रवीत्

bhāradvājamamarṣaśca vikramaśca samāviśat |
samuddhṛtya niṣaṅgācca dhanurjyāmavamṛjya ca |
mahāśaradhanuṣpāṇiryantāramidamabravīt

सारथे याहि यत्रैष पाण्डरेण विराजता ।
ध्रियमाणेन च्छेण राजा तिष्ठति धर्मराट्

sārathe yāhi yatraiṣa pāṇḍareṇa virājatā |
dhriyamāṇena ccheṇa rājā tiṣṭhati dharmarāṭ

तदेतद्दीर्यते सैन्यं धार्तराष्ट्रमनेकधा ।
एतत्संस्तम्भयिष्यामि प्रतिवार्य युधिष्ठिरम्

tadetaddīryate sainyaṃ dhārtarāṣṭramanekadhā |
etatsaṃstambhayiṣyāmi prativārya yudhiṣṭhiram

न हि मामभिवर्षन्तं संयुगे तात पाण्डवाः ।
मात्स्यपाञ्चालराजानः सर्वे च सहसोमकाः

na hi māmabhivarṣantaṃ saṃyuge tāta pāṇḍavāḥ |
mātsyapāñcālarājānaḥ sarve ca sahasomakāḥ

अर्जुनो मत्प्रसादाद्धि महास्त्राणि समाप्तवान् ।
न मामुत्सहते तात न भीमो न च सात्यकिः

arjuno matprasādāddhi mahāstrāṇi samāptavān |
na māmutsahate tāta na bhīmo na ca sātyakiḥ

मत्प्रसादाद्धि बीभत्सुः परमेष्वासतां गतः ।
ममैवास्त्रं विजानाति धृष्टद्युम्नोऽपि पार्षतः

matprasādāddhi bībhatsuḥ parameṣvāsatāṃ gataḥ |
mamaivāstraṃ vijānāti dhṛṣṭadyumno'pi pārṣataḥ

नायं संरक्षितुं कालः प्राणांस्तात जयैषिणा ।
याहि सर्गं पुरस्कृत्य यशसे च जयाय च

nāyaṃ saṃrakṣituṃ kālaḥ prāṇāṃstāta jayaiṣiṇā |
yāhi sargaṃ puraskṛtya yaśase ca jayāya ca

एवं सञ्चोदितो यन्ता द्रोणमभ्यवहत्ततः

evaṃ sañcodito yantā droṇamabhyavahattataḥ

तदाऽश्वहृदयेनाश्वानभिमन्त्र्याशु हर्षयन् ।
रथेन सवरूथेन भास्वरेण विराजता

tadā'śvahṛdayenāśvānabhimantryāśu harṣayan |
rathena savarūthena bhāsvareṇa virājatā

तं करूशाश्च मात्स्याश्च चेदयश्च ससात्वताः ।
पाण्डवाश्च सपाञ्चालाः सहिताः पर्यवारयन्

taṃ karūśāśca mātsyāśca cedayaśca sasātvatāḥ |
pāṇḍavāśca sapāñcālāḥ sahitāḥ paryavārayan

ततः शोणहयः क्रुद्धश्चतुर्दन्त इव द्विपः ।
प्रविश्य पाण्डवानीकं युधिष्ठिरमुपाद्रवत्

tataḥ śoṇahayaḥ kruddhaścaturdanta iva dvipaḥ |
praviśya pāṇḍavānīkaṃ yudhiṣṭhiramupādravat

तमाविध्यच्छितैर्बाणैः कङ्कपत्रैर्युधिष्ठिरः ।
तस्य द्रोणो धनुश्छित्वा तं द्रुतं समुपाद्रवत्

tamāvidhyacchitairbāṇaiḥ kaṅkapatrairyudhiṣṭhiraḥ |
tasya droṇo dhanuśchitvā taṃ drutaṃ samupādravat

चक्ररक्षः कुमारस्तु पाञ्चालानां यशस्करः ।
दधार द्रोणमायान्तं वेलेव सरितां पतिम्

cakrarakṣaḥ kumārastu pāñcālānāṃ yaśaskaraḥ |
dadhāra droṇamāyāntaṃ veleva saritāṃ patim

द्रोणं निवारितं दृष्ट्वा कुमारेण द्विजर्षभम् ।
सिंहनादरवो ह्यासीत्साधुसाध्विति भाषितम्

droṇaṃ nivāritaṃ dṛṣṭvā kumāreṇa dvijarṣabham |
siṃhanādaravo hyāsītsādhusādhviti bhāṣitam

कुमारस्तु ततो द्रोणं सायकेन महाहवे ।
विव्याधोरसि सङ्क्रुद्धः सिंहवच्च नदन्मुहुः

kumārastu tato droṇaṃ sāyakena mahāhave |
vivyādhorasi saṅkruddhaḥ siṃhavacca nadanmuhuḥ

संवार्य च रणे द्रोणं कुमारस्तु महाबलः ।
शरैरनेकसाहस्रैः कृतहस्तो जितश्रमः

saṃvārya ca raṇe droṇaṃ kumārastu mahābalaḥ |
śarairanekasāhasraiḥ kṛtahasto jitaśramaḥ

तं शूरमार्यव्रतिनं मन्त्रास्त्रेषु कृतश्चमम् ।
चक्ररक्षतं परामृद्रात्कुमारं द्विजपुङ्गवः

taṃ śūramāryavratinaṃ mantrāstreṣu kṛtaścamam |
cakrarakṣataṃ parāmṛdrātkumāraṃ dvijapuṅgavaḥ

स मध्यं प्राप्य सैन्यानां सर्वाः प्रविचरन्दिशः ।
तव सैन्यस्य गोप्तासीद्भारद्वाजो द्विजर्षभः

sa madhyaṃ prāpya sainyānāṃ sarvāḥ pravicarandiśaḥ |
tava sainyasya goptāsīdbhāradvājo dvijarṣabhaḥ

शिखण्डिनं द्वादशभिर्विंशत्या चोत्तमौजसम् ।
नकुलं पञ्चभिर्विद्ध्वा सहदेवं च सप्तभिः

śikhaṇḍinaṃ dvādaśabhirviṃśatyā cottamaujasam |
nakulaṃ pañcabhirviddhvā sahadevaṃ ca saptabhiḥ

युधिष्ठिरं द्वादशभिर्द्रौपदेयांस्त्रिभिस्त्रिभिः ।
सात्यकिं पञ्चभिर्विद्ध्वा मत्स्यं च दशभिः शरैः

yudhiṣṭhiraṃ dvādaśabhirdraupadeyāṃstribhistribhiḥ |
sātyakiṃ pañcabhirviddhvā matsyaṃ ca daśabhiḥ śaraiḥ

व्यक्षोभयद्रणे योधान्यथामुख्यमभिद्रवन् ।
अभ्यवर्ततं सम्प्रेप्सुः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्

vyakṣobhayadraṇe yodhānyathāmukhyamabhidravan |
abhyavartataṃ samprepsuḥ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram

युगन्धरस्ततो राजन्भारद्वाजं महारथम् ।
वारयामास सङ्क्रुद्वं वातोद्धतमिवार्णवम्

yugandharastato rājanbhāradvājaṃ mahāratham |
vārayāmāsa saṅkrudvaṃ vātoddhatamivārṇavam

युधिष्ठिरं स विद्ध्वा तु शरैः सन्नतपर्वभिः ।
युगन्धरं तु भल्लने रथनीडादपातयत्

yudhiṣṭhiraṃ sa viddhvā tu śaraiḥ sannataparvabhiḥ |
yugandharaṃ tu bhallane rathanīḍādapātayat

तं विजित्य महातेजा भारद्वाजो महामनाः ।
अभ्यवर्तत सम्प्रेप्सुः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्

taṃ vijitya mahātejā bhāradvājo mahāmanāḥ |
abhyavartata samprepsuḥ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram

ततो विराटद्रुपदौ केकयाः सात्यकिः शिबिः ।
व्याघ्रदत्तश्च पाञ्चल्यः सिंहसेनश्च वीर्यवान्

tato virāṭadrupadau kekayāḥ sātyakiḥ śibiḥ |
vyāghradattaśca pāñcalyaḥ siṃhasenaśca vīryavān

एते चान्ये च बहवः परीप्सन्तो युधिष्ठिरम् ।
आवव्रुस्तस्य पन्थानं किरन्तः सायकान्बहून्

ete cānye ca bahavaḥ parīpsanto yudhiṣṭhiram |
āvavrustasya panthānaṃ kirantaḥ sāyakānbahūn

व्याघ्रदत्तस्तु पाञ्चाल्यो द्रोणं विव्याध मार्गणैः ।
पञ्चाशता शितै राजंस्तत उच्चुक्रुशुर्जनाः

vyāghradattastu pāñcālyo droṇaṃ vivyādha mārgaṇaiḥ |
pañcāśatā śitai rājaṃstata uccukruśurjanāḥ

त्वरितं सिंहसेनस्तु द्रोणं विद्ध्वा महारथम् ।
प्राहसत्सहसा हृष्टस्त्रासयन्वै महारथान्

tvaritaṃ siṃhasenastu droṇaṃ viddhvā mahāratham |
prāhasatsahasā hṛṣṭastrāsayanvai mahārathān

ततो विष्फार्य नयने धनुर्ज्यामवमृज्य च ।
तलशब्दं महत्कृत्वा द्रोणस्तं समुपाद्रवत्

tato viṣphārya nayane dhanurjyāmavamṛjya ca |
talaśabdaṃ mahatkṛtvā droṇastaṃ samupādravat

ततस्तु सिंहसेनस्य शिरः कायात्सकुण्डलम् ।
व्याघ्रदत्तस्य चाक्रम्य भल्लाभ्यामाहरद्बली

tatastu siṃhasenasya śiraḥ kāyātsakuṇḍalam |
vyāghradattasya cākramya bhallābhyāmāharadbalī

तान्प्रमृज्य शरव्रातैः पाण्डवानां महारथान् ।
युधिष्ठिररथाभ्याशे तस्थौ मृत्युरिवान्तकः

tānpramṛjya śaravrātaiḥ pāṇḍavānāṃ mahārathān |
yudhiṣṭhirarathābhyāśe tasthau mṛtyurivāntakaḥ

ततोऽभवन्महाशब्दो राजन्यौधिष्ठिरे बले ।
हृतो राजेति योधानां समीपस्थे यतव्रते

tato'bhavanmahāśabdo rājanyaudhiṣṭhire bale |
hṛto rājeti yodhānāṃ samīpasthe yatavrate

अब्रुवन्सैनिकास्तत्र दृष्ट्वा द्रोणस्य विक्रमम् ।
अद्य राजा धार्तराष्ट्रः कृतार्थो वै भविष्यति

abruvansainikāstatra dṛṣṭvā droṇasya vikramam |
adya rājā dhārtarāṣṭraḥ kṛtārtho vai bhaviṣyati

अस्मिन्महूर्ते द्रोणस्तु पाण्डवं गृह्य हर्षितः ।
आगमिष्यति नो नूनं धार्तराष्ट्रस्य संयुगे

asminmahūrte droṇastu pāṇḍavaṃ gṛhya harṣitaḥ |
āgamiṣyati no nūnaṃ dhārtarāṣṭrasya saṃyuge

एवं सञ्जल्पतां तेषां तावकानां महारथः ।
आयाज्जवेन कौन्तेयो रथघोषेण नादयन्

evaṃ sañjalpatāṃ teṣāṃ tāvakānāṃ mahārathaḥ |
āyājjavena kaunteyo rathaghoṣeṇa nādayan

शोणितोदां रथावर्तां कृत्वा विशसने नदीम् ।
शूरास्थिचयसङ्कीर्णां प्रेतकूलापहारिणीम्

śoṇitodāṃ rathāvartāṃ kṛtvā viśasane nadīm |
śūrāsthicayasaṅkīrṇāṃ pretakūlāpahāriṇīm

तां शरौघमहाफेनां प्रासमत्स्यसमाकुलाम् ।
नदीमुत्तीर्य वेगेन कुरून्विद्राव्य पाण्डवः

tāṃ śaraughamahāphenāṃ prāsamatsyasamākulām |
nadīmuttīrya vegena kurūnvidrāvya pāṇḍavaḥ

ततः किरीटि सहसा द्रोणानीकमुपाद्रवत् ।
छादयन्निषुजालेन महता मोहयन्निव

tataḥ kirīṭi sahasā droṇānīkamupādravat |
chādayanniṣujālena mahatā mohayanniva

शीघ्रमभ्यस्यतो बाणान्सन्दधानस्य चानिशम् ।
नान्तरं ददृशे कश्चित्कौन्तेयस्य यशस्विनः

śīghramabhyasyato bāṇānsandadhānasya cāniśam |
nāntaraṃ dadṛśe kaścitkaunteyasya yaśasvinaḥ

न दिशो नान्तरिक्षं च न द्यौर्नैव च मेदिनी ।
अदृश्यन्त महाराज बाणभूता इवाभवन्

na diśo nāntarikṣaṃ ca na dyaurnaiva ca medinī |
adṛśyanta mahārāja bāṇabhūtā ivābhavan

नादृश्यत तदा राजंस्तत्र किञ्चन संयुगे ।
बाणान्धकारे महति कृते गाण्डीवधन्वना

nādṛśyata tadā rājaṃstatra kiñcana saṃyuge |
bāṇāndhakāre mahati kṛte gāṇḍīvadhanvanā

सूर्ये चास्तमनुप्राप्ते तमसा चाभिसंवृते ।
नाज्ञायत तदा शत्रुर्न सुहृन्न च कश्चन ।

sūrye cāstamanuprāpte tamasā cābhisaṃvṛte |
nājñāyata tadā śatrurna suhṛnna ca kaścana |

ततोऽवहारं चक्रुस्ते द्रोणदुर्योधनादयः ।
तान्विदित्वा पुनस्त्रस्ता न युद्धमनसः परान्

tato'vahāraṃ cakruste droṇaduryodhanādayaḥ |
tānviditvā punastrastā na yuddhamanasaḥ parān

स्वान्यनीकानि बीभत्सुः शनकैरवहारयत् ।
ततोऽभितुष्टुवुः पार्थं प्रहृष्टाः पाण्डुसृञ्जयाः

svānyanīkāni bībhatsuḥ śanakairavahārayat |
tato'bhituṣṭuvuḥ pārthaṃ prahṛṣṭāḥ pāṇḍusṛñjayāḥ

पाञ्चालाश्च मनोज्ञाभिर्वाग्भिः सूर्यमिवर्षयः ।
एं स्वशिबिरं प्रायाज्जित्वा शत्रून्धनञ्जयः

pāñcālāśca manojñābhirvāgbhiḥ sūryamivarṣayaḥ |
eṃ svaśibiraṃ prāyājjitvā śatrūndhanañjayaḥ

पृष्ठतः सर्वसैन्यानां मुदितो वै सकेशवः ॥
मसारगल्वर्कमुवर्णरूपैर्वज्रप्रवालस्फटिकैश्च मुख्यैः ।

pṛṣṭhataḥ sarvasainyānāṃ mudito vai sakeśavaḥ ||
masāragalvarkamuvarṇarūpairvajrapravālasphaṭikaiśca mukhyaiḥ |

चित्रे रथे पाण्डुसुतो बभासे नक्षत्रचित्रे वियतीव चन्द्रः

citre rathe pāṇḍusuto babhāse nakṣatracitre viyatīva candraḥ

वृद्धक्षत्रस्य दायादं पितुरत्यन्तवैरिणम् ।
ससाराभिमुखः शूरः शार्दूल इव कुञ्जरम्

vṛddhakṣatrasya dāyādaṃ pituratyantavairiṇam |
sasārābhimukhaḥ śūraḥ śārdūla iva kuñjaram

तौ परस्परमासाद्य खह्गदन्तनखायुधौ ।
हृष्टवत्सम्प्रजहाते व्याघ्रकेसरिणाविव

tau parasparamāsādya khahgadantanakhāyudhau |
hṛṣṭavatsamprajahāte vyāghrakesariṇāviva

सम्पातेष्वभिघातेषु निपातेष्वसिचर्मणोः ।
न तयोरन्तरं कश्चिद्ददर्श नरसिंहयोः

sampāteṣvabhighāteṣu nipāteṣvasicarmaṇoḥ |
na tayorantaraṃ kaściddadarśa narasiṃhayoḥ

अवक्षेपोऽसिनिर्हादः शस्त्रान्तरनिदर्शनम् ।
बाह्यान्तरनिपातश्च निर्विशेमदृश्यत

avakṣepo'sinirhādaḥ śastrāntaranidarśanam |
bāhyāntaranipātaśca nirviśemadṛśyata

बाह्यमाभ्यन्तरं चैव चरन्तौ मार्गमुत्तमम् ।
ददृशाते महात्मानौ सपक्षाविव पर्वतौ

bāhyamābhyantaraṃ caiva carantau mārgamuttamam |
dadṛśāte mahātmānau sapakṣāviva parvatau

ततो विक्षिपतः खङ्गं सौभद्रस्य यशस्विनः ।
शरावरणपक्षान्ते प्रजहार जयद्रथः

tato vikṣipataḥ khaṅgaṃ saubhadrasya yaśasvinaḥ |
śarāvaraṇapakṣānte prajahāra jayadrathaḥ

रुक्मपत्रान्तरे सक्तस्तस्मिंश्चर्मणि भास्वरे ।
सिन्धुराजबलोद्धूतः सोऽभज्यत महानसिः

rukmapatrāntare saktastasmiṃścarmaṇi bhāsvare |
sindhurājabaloddhūtaḥ so'bhajyata mahānasiḥ

भग्नमाज्ञाय निस्त्रिंशमवप्लुत्य पदानि षट् ।
अदृश्यत निमेषेण स्वरथं पुनरास्थितः

bhagnamājñāya nistriṃśamavaplutya padāni ṣaṭ |
adṛśyata nimeṣeṇa svarathaṃ punarāsthitaḥ

तं कार्ष्णिं समरान्मुक्तमास्थितं रथमुत्तमम् ।
सहिताः सर्वराजानः परिवव्रुः समन्ततः

taṃ kārṣṇiṃ samarānmuktamāsthitaṃ rathamuttamam |
sahitāḥ sarvarājānaḥ parivavruḥ samantataḥ

ततश्चर्म च खङ्गं च समुत्क्षिप्य महाबलः ।
ननादार्जुनदायादः प्रेक्षमाणो जयद्रथम्

tataścarma ca khaṅgaṃ ca samutkṣipya mahābalaḥ |
nanādārjunadāyādaḥ prekṣamāṇo jayadratham

सिन्धुराजं परित्यज्य सौभद्रः परवीरहा ।
तापयामास तत्सैन्यं भुवनं भास्करो यथा

sindhurājaṃ parityajya saubhadraḥ paravīrahā |
tāpayāmāsa tatsainyaṃ bhuvanaṃ bhāskaro yathā

तस्य सर्वायसीं शक्तिं शल्यः कनकभूषणाम् ।
चिक्षेप समरे घोरां दीप्तामग्निशिखामिव

tasya sarvāyasīṃ śaktiṃ śalyaḥ kanakabhūṣaṇām |
cikṣepa samare ghorāṃ dīptāmagniśikhāmiva

तामवप्लुत्य जग्राह विकोशं चाकरोदसिम् ।
वैनतेयो यथा कार्ष्णिः पतन्तमुरगोत्तमम्

tāmavaplutya jagrāha vikośaṃ cākarodasim |
vainateyo yathā kārṣṇiḥ patantamuragottamam

तस्य लाषवमाज्ञाय सत्वं चामिततेजसः ।
सहिताः सर्वराजानः सिंहनादमथानदन्

tasya lāṣavamājñāya satvaṃ cāmitatejasaḥ |
sahitāḥ sarvarājānaḥ siṃhanādamathānadan

ततस्तामेव शल्यस्य सौभद्रः परवीरहा ।
मुमोच भुजवीर्येण वैदूर्यविकृतां शिताम्

tatastāmeva śalyasya saubhadraḥ paravīrahā |
mumoca bhujavīryeṇa vaidūryavikṛtāṃ śitām

सा तस्य रथमासाद्य निर्मुक्तभुजगोपमा ।
जघान सूतं शल्यस्य रथाच्चैनमपातयत्

sā tasya rathamāsādya nirmuktabhujagopamā |
jaghāna sūtaṃ śalyasya rathāccainamapātayat

ततो विराटद्रुपदौ धृष्टकेतुर्युधिष्ठिरः ।
सात्यकिः केकया भीमो धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौ

tato virāṭadrupadau dhṛṣṭaketuryudhiṣṭhiraḥ |
sātyakiḥ kekayā bhīmo dhṛṣṭadyumnaśikhaṇḍinau

यमौ च द्रौपदेयाश्च साधुसाध्विति चुक्रुशुः ।
बाणशब्दाश्च विविधाः सिंहनादाश्च पुष्कलाः

yamau ca draupadeyāśca sādhusādhviti cukruśuḥ |
bāṇaśabdāśca vividhāḥ siṃhanādāśca puṣkalāḥ

प्रादुरासन्हर्षयन्तः सौभद्रमपलायिनम् ।
तन्नामृष्यन्त पुत्रास्ते शत्रोर्विजयलक्षणम्

prādurāsanharṣayantaḥ saubhadramapalāyinam |
tannāmṛṣyanta putrāste śatrorvijayalakṣaṇam

अथैनं सहसा सर्वे समन्तान्निशितैः शरैः ।
अभ्याकिरन्महाराज जलदा इव पर्वतम्

athainaṃ sahasā sarve samantānniśitaiḥ śaraiḥ |
abhyākiranmahārāja jaladā iva parvatam

तेषां च प्रियमन्विच्छन्सूतस्य च पराभवम् ।
आर्तायनिरमित्रघ्नः क्रुद्धः सौभद्रमभ्ययात्

teṣāṃ ca priyamanvicchansūtasya ca parābhavam |
ārtāyaniramitraghnaḥ kruddhaḥ saubhadramabhyayāt