अध्याय 14: ग्यारहवें दिन के द्वन्द्व और अभिमन्यु का खड्ग-कौशल

ततः स पाण्डवानीके जनयन्सुमहद्भयम् ।
व्यचरत्पृतनां द्रोणो दहन्कक्षमिवानलः

tataḥ sa pāṇḍavānīke janayansumahadbhayam |
vyacaratpṛtanāṃ droṇo dahankakṣamivānalaḥ

निर्दहन्तमनीकानि साक्षादग्निमिवोत्थितम् ।
दृष्ट्वा रुक्मरथं क्रुद्धं समकम्पन्त सृञ्जयाः

nirdahantamanīkāni sākṣādagnimivotthitam |
dṛṣṭvā rukmarathaṃ kruddhaṃ samakampanta sṛñjayāḥ

सततं कृष्यतः सङ्ख्ये धनुषोऽस्याशुकारिणः ।
ज्याघोषः शुश्रुवेऽत्यर्थं विस्फूर्जितमिवाशनेः

satataṃ kṛṣyataḥ saṅkhye dhanuṣo'syāśukāriṇaḥ |
jyāghoṣaḥ śuśruve'tyarthaṃ visphūrjitamivāśaneḥ

रथिनः सादिनश्चैव नागानश्वान्पदातिनः ।
रौद्रा हस्तवता मुक्ताः सम्मृद्गन्ति स्स सायकाः

rathinaḥ sādinaścaiva nāgānaśvānpadātinaḥ |
raudrā hastavatā muktāḥ sammṛdganti ssa sāyakāḥ

नानद्यमानः पर्जन्यः प्रवृद्धः शुचिसङ्क्षये ।
अश्मवर्षमिवावर्षत्परेषामावहद्भयम्

nānadyamānaḥ parjanyaḥ pravṛddhaḥ śucisaṅkṣaye |
aśmavarṣamivāvarṣatpareṣāmāvahadbhayam

विचरन्स दिशः सर्वाः सेनां सङ्क्षोभयन्प्रभुः ।
वर्धयामास सन्त्रासं शात्रवाणाममानुषम्

vicaransa diśaḥ sarvāḥ senāṃ saṅkṣobhayanprabhuḥ |
vardhayāmāsa santrāsaṃ śātravāṇāmamānuṣam

तस्य विद्युदिवाभ्रेषु चापं हेमपरिष्कृतम् ।
भ्राजमानं रथे तस्मिन्दृश्यते स्म महाभयम्

tasya vidyudivābhreṣu cāpaṃ hemapariṣkṛtam |
bhrājamānaṃ rathe tasmindṛśyate sma mahābhayam

स वीरः सत्यवान्प्राज्ञो धर्मनित्यः सदा पुनः ।
युगान्तकालवद्धोरां रौद्रां प्रावर्तयन्नदीम्

sa vīraḥ satyavānprājño dharmanityaḥ sadā punaḥ |
yugāntakālavaddhorāṃ raudrāṃ prāvartayannadīm

अमर्षवेगप्रभवां क्रव्यादगणसङ्कुलाम् ।
बलौघैः सर्वतः पूर्णां ध्वजवृक्षापहारिणीम्

amarṣavegaprabhavāṃ kravyādagaṇasaṅkulām |
balaughaiḥ sarvataḥ pūrṇāṃ dhvajavṛkṣāpahāriṇīm

शोणितोदां रथावर्तां हस्त्यश्वकृतरोधसम् ।
कवचोडुपसंयुक्तां मांसपङ्कसमाकुलाम्

śoṇitodāṃ rathāvartāṃ hastyaśvakṛtarodhasam |
kavacoḍupasaṃyuktāṃ māṃsapaṅkasamākulām

मेदोमज्जास्थिसिकतामुष्मीषचयफेनिलाम् ॥
सङ्ग्रामजलदापूर्णां प्रासमत्स्यसमाकुलाम्

medomajjāsthisikatāmuṣmīṣacayaphenilām ||
saṅgrāmajaladāpūrṇāṃ prāsamatsyasamākulām

नरनागाश्वकलिलां शरवेगौघवाहिनीम् ।
शरीरदारुसङ्घाटां रथकच्छपसङ्कुलाम्

naranāgāśvakalilāṃ śaravegaughavāhinīm |
śarīradārusaṅghāṭāṃ rathakacchapasaṅkulām

उत्तमाङ्गैः पङ्कजिनीं निस्त्रिंशझषसङ्कुलाम् ।
रथनागहूदोपेतां नानाभारणभूषिताम्

uttamāṅgaiḥ paṅkajinīṃ nistriṃśajhaṣasaṅkulām |
rathanāgahūdopetāṃ nānābhāraṇabhūṣitām

महारथशतावर्तां भूमिरेणूर्मिमालिनीम् ।
महावीर्यवतां सङ्ख्ये सुतरां भीरुदुस्तराम्

mahārathaśatāvartāṃ bhūmireṇūrmimālinīm |
mahāvīryavatāṃ saṅkhye sutarāṃ bhīrudustarām

शरीरशतसम्बाधां गृध्रकङ्कनिषेविताम् ।
महारथसहस्राणि नयन्तीं यमसादनम्

śarīraśatasambādhāṃ gṛdhrakaṅkaniṣevitām |
mahārathasahasrāṇi nayantīṃ yamasādanam

शूलव्यालसमाकीर्णां प्राणिवाजिनिषेविताम् ।
छिन्नक्षत्रमहाहंसां मुकुटाण्डजसेविताम्

śūlavyālasamākīrṇāṃ prāṇivājiniṣevitām |
chinnakṣatramahāhaṃsāṃ mukuṭāṇḍajasevitām

चक्रकूर्माङ्गदानक्रां शरक्षुद्रझषाकुलाम् ।
बकगृध्रसृगालानां घोरसङ्घैर्निषेविताम्

cakrakūrmāṅgadānakrāṃ śarakṣudrajhaṣākulām |
bakagṛdhrasṛgālānāṃ ghorasaṅghairniṣevitām

निहतान्प्राणिनः सङ्ख्ये द्रोणेन बलिना रणे ।
वहन्तीं पितृलोकाय शतशो राजसत्तम

nihatānprāṇinaḥ saṅkhye droṇena balinā raṇe |
vahantīṃ pitṛlokāya śataśo rājasattama

शऱीरशतसम्बाधां केशशैवलशाद्वलाम् ।
नदीं प्रावर्तयद्राजन्भीरूपणां भयवर्धिनीम्

śaṟīraśatasambādhāṃ keśaśaivalaśādvalām |
nadīṃ prāvartayadrājanbhīrūpaṇāṃ bhayavardhinīm

तर्जयन्तमनीकानि तानि तानि महारथम् ।
सर्वतोऽभ्यद्रवन्द्रोणं युधिष्ठिरपुरोगमाः

tarjayantamanīkāni tāni tāni mahāratham |
sarvato'bhyadravandroṇaṃ yudhiṣṭhirapurogamāḥ

तानभिद्रवतः शूरांस्तावका दृढविक्रमाः ।
सर्वतः प्रत्यगृह्णन्त तदभूद्रोमहर्षणम्

tānabhidravataḥ śūrāṃstāvakā dṛḍhavikramāḥ |
sarvataḥ pratyagṛhṇanta tadabhūdromaharṣaṇam

शतमायस्तु शकुनिः सहदेवं समाद्रवत् ।
सनियन्तृध्वजरथं विव्याघ निशितैः शरैः

śatamāyastu śakuniḥ sahadevaṃ samādravat |
saniyantṛdhvajarathaṃ vivyāgha niśitaiḥ śaraiḥ

तस्य माद्रीसुतः केतुं धनुः सूतं हयानपि ।
नातिक्रुद्धः शरैश्छित्त्वा षष्ठ्या विव्याध सौबलम् ।
भित्त्वा च शरवर्षेण शकुनिं प्रत्यवारयत्

tasya mādrīsutaḥ ketuṃ dhanuḥ sūtaṃ hayānapi |
nātikruddhaḥ śaraiśchittvā ṣaṣṭhyā vivyādha saubalam |
bhittvā ca śaravarṣeṇa śakuniṃ pratyavārayat

गदां गृहीत्वा शकुनिः प्रचस्कन्द रथोत्तमात् ।
स तस्य गदया राजन्रथात्सूतमपातयत्

gadāṃ gṛhītvā śakuniḥ pracaskanda rathottamāt |
sa tasya gadayā rājanrathātsūtamapātayat

ततस्तौ विरथौ राजन्गदाहस्तौ महाबलौ ।
चिक्रीडतू रणे शूरौ सशृङ्गाविव पर्वतौ

tatastau virathau rājangadāhastau mahābalau |
cikrīḍatū raṇe śūrau saśṛṅgāviva parvatau

द्रोणः पाञ्चालदायादं विव्याध निशितैः शरैः ।
तयोस्तत्र महाराज बाणवर्षैः प्रकाशितम् ।
खद्योतैरिव चाकाशं प्रदोषे पुरुषर्षभ

droṇaḥ pāñcāladāyādaṃ vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ |
tayostatra mahārāja bāṇavarṣaiḥ prakāśitam |
khadyotairiva cākāśaṃ pradoṣe puruṣarṣabha

विविंशतिं भीमसेनो विंशत्या निशितैः शरैः ।
विद्ध्वा नाकम्पयद्वीरस्तदद्भुतमिवाभवत्

viviṃśatiṃ bhīmaseno viṃśatyā niśitaiḥ śaraiḥ |
viddhvā nākampayadvīrastadadbhutamivābhavat

विविंशतिस्तु सहसा व्यश्वकेतुशरासनम् ।
भीमं चक्रे महाराज ततः सैन्यान्यपूजयन्

viviṃśatistu sahasā vyaśvaketuśarāsanam |
bhīmaṃ cakre mahārāja tataḥ sainyānyapūjayan

स तन्न ममृषे वीरः शत्रोर्विक्रममाहवे ।
ततोऽस्य गदया दान्तान्हयात्सर्वानपातयत्

sa tanna mamṛṣe vīraḥ śatrorvikramamāhave |
tato'sya gadayā dāntānhayātsarvānapātayat

हताश्वात्स रथाद्राजन्गृह्य चर्म महाबलः ।
अभ्ययाद्भीमसेनं तु मत्तो मत्तमिव द्विपम्

hatāśvātsa rathādrājangṛhya carma mahābalaḥ |
abhyayādbhīmasenaṃ tu matto mattamiva dvipam

शल्यस्तु नकुलं वीरः स्वस्रीयं प्रियमात्मनः ।
विव्याध प्रहसन्बाणैर्लालयन्कोपयन्निव

śalyastu nakulaṃ vīraḥ svasrīyaṃ priyamātmanaḥ |
vivyādha prahasanbāṇairlālayankopayanniva

तस्याश्वानातपत्रं च ध्वजं सूतमथो धनुः ।
निपात्य नकुलः सङ्‌ख्ये शङ्खं दध्मौ प्रतापवान्

tasyāśvānātapatraṃ ca dhvajaṃ sūtamatho dhanuḥ |
nipātya nakulaḥ saṅ‌khye śaṅkhaṃ dadhmau pratāpavān

धृष्टकेतुः कृपेणास्ताञ्छित्त्वा बहुविधाञ्छरान् ।
कृपं विव्याध सप्तत्या ध्वजं चास्य त्रिभिः शरैः

dhṛṣṭaketuḥ kṛpeṇāstāñchittvā bahuvidhāñcharān |
kṛpaṃ vivyādha saptatyā dhvajaṃ cāsya tribhiḥ śaraiḥ

तं कृपः शरवर्षेण महता समवारयत् ।
विव्याध च रणे विप्रो धृष्टकेतुममर्षणम्

taṃ kṛpaḥ śaravarṣeṇa mahatā samavārayat |
vivyādha ca raṇe vipro dhṛṣṭaketumamarṣaṇam

सात्यकिः कृतवर्माणं नाराचेन स्तनान्तरे ।
विद्ध्वा विव्याध सप्तत्या पुनरन्यैः स्मयन्निव

sātyakiḥ kṛtavarmāṇaṃ nārācena stanāntare |
viddhvā vivyādha saptatyā punaranyaiḥ smayanniva

तं भोजः सप्तसप्तत्या विद्ध्वाऽऽशु निशितैः शरैः ।
नाकम्पयत शैनेयं शीघ्रो वायुरिवाचलम्

taṃ bhojaḥ saptasaptatyā viddhvā''śu niśitaiḥ śaraiḥ |
nākampayata śaineyaṃ śīghro vāyurivācalam

सेनापतिः सुशर्माणं भृशं मर्मस्वताडयत् ।
स चापि तं तोमरेण जत्रुदेशेऽभ्यताडयत्

senāpatiḥ suśarmāṇaṃ bhṛśaṃ marmasvatāḍayat |
sa cāpi taṃ tomareṇa jatrudeśe'bhyatāḍayat

वैकर्तनं तु समरे विराटः प्रत्यवारयत् ।
सह मत्स्यैर्महावीर्यैस्तदद्भुतमिवाभवत्

vaikartanaṃ tu samare virāṭaḥ pratyavārayat |
saha matsyairmahāvīryaistadadbhutamivābhavat

तत्पौरुषमभूत्तत्र सूतपुत्रस्य दारुणम् ।
यत्सैन्यं वारयामास शरैः सन्नतपर्वभिः

tatpauruṣamabhūttatra sūtaputrasya dāruṇam |
yatsainyaṃ vārayāmāsa śaraiḥ sannataparvabhiḥ

द्रुपदस्तु स्वयं राजा भगदत्तेन सङ्गतः ।
तयोर्युद्धं महाराज चित्ररूपमिवाभवत्

drupadastu svayaṃ rājā bhagadattena saṅgataḥ |
tayoryuddhaṃ mahārāja citrarūpamivābhavat

भगदत्तस्तु राजानं द्रुपदं नतपर्वभिः ।
सनियन्तृध्वजरथं विव्याध पुरुषर्षभः

bhagadattastu rājānaṃ drupadaṃ nataparvabhiḥ |
saniyantṛdhvajarathaṃ vivyādha puruṣarṣabhaḥ

द्रुपदस्तु ततः क्रुद्धो भगदत्तं महारथम् ।
आजघानोरसि क्षिप्रं शरेणानतपर्वणा

drupadastu tataḥ kruddho bhagadattaṃ mahāratham |
ājaghānorasi kṣipraṃ śareṇānataparvaṇā

युद्धं योधवरौ लोके सौमदत्तिशिखण्डिनौ ।
भूतानां त्रासजननं चक्रातेऽस्त्रविशारदौ

yuddhaṃ yodhavarau loke saumadattiśikhaṇḍinau |
bhūtānāṃ trāsajananaṃ cakrāte'straviśāradau

भूरिश्रवा रणे राजन्याज्ञसेनिं महारथम् ।
महता सायकौघेन च्छादयामास वीर्यवान्

bhūriśravā raṇe rājanyājñaseniṃ mahāratham |
mahatā sāyakaughena cchādayāmāsa vīryavān

शिखण्डी तु ततः क्रुद्धः सौमदत्तिं विशाम्पते ।
नवत्या सायकानां तु कम्पयामास भारत

śikhaṇḍī tu tataḥ kruddhaḥ saumadattiṃ viśāmpate |
navatyā sāyakānāṃ tu kampayāmāsa bhārata

राक्षसौ रौद्रकर्माणौ हेडिम्बालम्बुसावुभौ ।
चक्रातेऽत्युद्भुतं युद्धं परस्परजयैषिणौ

rākṣasau raudrakarmāṇau heḍimbālambusāvubhau |
cakrāte'tyudbhutaṃ yuddhaṃ parasparajayaiṣiṇau

मायाशतसृजौ दृप्तौ मायाभिरितरेतरम् ।
अन्तर्हितौ चेरतुस्तौ भृशं विस्मयकारिणौ

māyāśatasṛjau dṛptau māyābhiritaretaram |
antarhitau ceratustau bhṛśaṃ vismayakāriṇau

चेकितानोऽनुविन्देन युयुधे चातिभैरवम् ।
यथा देवासुरे युद्धे बलशक्रौ महाबलौ

cekitāno'nuvindena yuyudhe cātibhairavam |
yathā devāsure yuddhe balaśakrau mahābalau

लक्ष्मणः क्षत्रदेवेन विमर्दमकरोद्भृशम् ।
यथा विष्णुः पुरा राजन्हिरण्याक्षेण संयुगे

lakṣmaṇaḥ kṣatradevena vimardamakarodbhṛśam |
yathā viṣṇuḥ purā rājanhiraṇyākṣeṇa saṃyuge

ततः प्रचलिताश्वेन विधिवत्कल्पितेन च ।
रथेनाभ्यपतद्राजन्सौभद्रं पौरवो पौरवो नदन्

tataḥ pracalitāśvena vidhivatkalpitena ca |
rathenābhyapatadrājansaubhadraṃ pauravo pauravo nadan

ततोऽभ्ययात्स त्वरितो युद्धाकाङ्क्षी महाबलः ।
तेन चक्रे महद्युद्धमभिमन्युररिन्दमः

tato'bhyayātsa tvarito yuddhākāṅkṣī mahābalaḥ |
tena cakre mahadyuddhamabhimanyurarindamaḥ

पौरवस्त्वथ सौभद्रं शरव्रातैरवाकिरत् ।
तस्यार्जुनिर्ध्वजं छत्रं धनुश्चोर्व्यामपातयत्

pauravastvatha saubhadraṃ śaravrātairavākirat |
tasyārjunirdhvajaṃ chatraṃ dhanuścorvyāmapātayat

सौभद्रः पौरवं त्वन्यैर्विद्ध्वा सप्तभिराशुगैः ।
पञ्चभिस्तस्य विव्याध हयान्सूनं च सायकैः

saubhadraḥ pauravaṃ tvanyairviddhvā saptabhirāśugaiḥ |
pañcabhistasya vivyādha hayānsūnaṃ ca sāyakaiḥ

ततः प्रहर्षयन्सेनां सिंहवद्विनदन्मुहुः ।
समादत्तार्जुनिस्तूर्णं पौरवान्तकरं शरम्

tataḥ praharṣayansenāṃ siṃhavadvinadanmuhuḥ |
samādattārjunistūrṇaṃ pauravāntakaraṃ śaram

तं तु सन्धितमाज्ञाय सायकं घोरदर्शनम् ।
द्वाभ्यां शराभ्यां हार्दिक्यश्चिच्छेद सशरं धनुः

taṃ tu sandhitamājñāya sāyakaṃ ghoradarśanam |
dvābhyāṃ śarābhyāṃ hārdikyaściccheda saśaraṃ dhanuḥ

तदुत्सृज्य धनुश्छिन्नं सौभद्रः परवीरहा ।
उद्बबर्ह सितं खङ्गमाददनाः शरावरम्

tadutsṛjya dhanuśchinnaṃ saubhadraḥ paravīrahā |
udbabarha sitaṃ khaṅgamādadanāḥ śarāvaram

स तेनानेकतारेण चर्मणा कृतहस्तवत् ।
भ्रान्तासिना चरन्मार्गान्दर्शयन्वीर्यमात्मनः

sa tenānekatāreṇa carmaṇā kṛtahastavat |
bhrāntāsinā caranmārgāndarśayanvīryamātmanaḥ

भ्रामितं पुनरुद्धान्तमाधूतं पुनरुत्थितम् ।
चर्मनिस्त्रिंशयो राजन्निर्विशेषमदृश्यत

bhrāmitaṃ punaruddhāntamādhūtaṃ punarutthitam |
carmanistriṃśayo rājannirviśeṣamadṛśyata

स पौरवरथस्येषामाप्लुत्य सहसा नदन् ।
पौरवं रथमास्थाय केशपक्षे परामृशत्

sa pauravarathasyeṣāmāplutya sahasā nadan |
pauravaṃ rathamāsthāya keśapakṣe parāmṛśat

जघानास्य पदा सूतमसिना पातयद्धृजम् ।
विक्षोभ्याम्भोनिधिं तार्क्ष्यस्तं नागमिव चाक्षिपत्

jaghānāsya padā sūtamasinā pātayaddhṛjam |
vikṣobhyāmbhonidhiṃ tārkṣyastaṃ nāgamiva cākṣipat

तमागलितकेशान्तं ददृशुः सर्वपार्थिवाः ।
उक्षाणमिव सिंहेन पात्यमानमचेतसम्

tamāgalitakeśāntaṃ dadṛśuḥ sarvapārthivāḥ |
ukṣāṇamiva siṃhena pātyamānamacetasam

तमार्जुनिवशं प्राप्तं कृष्यमाणमनाथवत् ।
पौरवं पातितं दृष्ट्वा नामृष्यत जयद्रूथः

tamārjunivaśaṃ prāptaṃ kṛṣyamāṇamanāthavat |
pauravaṃ pātitaṃ dṛṣṭvā nāmṛṣyata jayadrūthaḥ

स बर्हिबर्हावततं किङ्किणीशतजालवत् ।
चर्म चादाय खङ्गं च नदन्पर्यपतद्रथात्

sa barhibarhāvatataṃ kiṅkiṇīśatajālavat |
carma cādāya khaṅgaṃ ca nadanparyapatadrathāt

ततः सैन्धवमालोक्य कार्ष्णिरुत्सृज्य पौरवम् ।
उत्पपात रथात्तूर्णं श्येनवन्निपपात च ।

tataḥ saindhavamālokya kārṣṇirutsṛjya pauravam |
utpapāta rathāttūrṇaṃ śyenavannipapāta ca |

प्रासपट्टिशनिस्त्रिंशाञ्छत्रुभिः सम्प्रचोदितान् ।
चिच्छेद चासिना कार्ष्णिश्चर्मणा संरुरोध च

prāsapaṭṭiśanistriṃśāñchatrubhiḥ sampracoditān |
ciccheda cāsinā kārṣṇiścarmaṇā saṃrurodha ca

स दर्शयित्वा सैन्यानां स्वबाहुबलमात्मनः ।
तमुद्यम्य महाखङ्गं चर्म चाथ पुनर्बली

sa darśayitvā sainyānāṃ svabāhubalamātmanaḥ |
tamudyamya mahākhaṅgaṃ carma cātha punarbalī

वृद्धक्षत्रस्य दायादं पितुरत्यन्तवैरिणम् ।
ससाराभिमुखः शूरः शार्दूल इव कुञ्जरम्

vṛddhakṣatrasya dāyādaṃ pituratyantavairiṇam |
sasārābhimukhaḥ śūraḥ śārdūla iva kuñjaram

तौ परस्परमासाद्य खह्गदन्तनखायुधौ ।
हृष्टवत्सम्प्रजहाते व्याघ्रकेसरिणाविव

tau parasparamāsādya khahgadantanakhāyudhau |
hṛṣṭavatsamprajahāte vyāghrakesariṇāviva

सम्पातेष्वभिघातेषु निपातेष्वसिचर्मणोः ।
न तयोरन्तरं कश्चिद्ददर्श नरसिंहयोः

sampāteṣvabhighāteṣu nipāteṣvasicarmaṇoḥ |
na tayorantaraṃ kaściddadarśa narasiṃhayoḥ

अवक्षेपोऽसिनिर्हादः शस्त्रान्तरनिदर्शनम् ।
बाह्यान्तरनिपातश्च निर्विशेमदृश्यत

avakṣepo'sinirhādaḥ śastrāntaranidarśanam |
bāhyāntaranipātaśca nirviśemadṛśyata

बाह्यमाभ्यन्तरं चैव चरन्तौ मार्गमुत्तमम् ।
ददृशाते महात्मानौ सपक्षाविव पर्वतौ

bāhyamābhyantaraṃ caiva carantau mārgamuttamam |
dadṛśāte mahātmānau sapakṣāviva parvatau

ततो विक्षिपतः खङ्गं सौभद्रस्य यशस्विनः ।
शरावरणपक्षान्ते प्रजहार जयद्रथः

tato vikṣipataḥ khaṅgaṃ saubhadrasya yaśasvinaḥ |
śarāvaraṇapakṣānte prajahāra jayadrathaḥ

रुक्मपत्रान्तरे सक्तस्तस्मिंश्चर्मणि भास्वरे ।
सिन्धुराजबलोद्धूतः सोऽभज्यत महानसिः

rukmapatrāntare saktastasmiṃścarmaṇi bhāsvare |
sindhurājabaloddhūtaḥ so'bhajyata mahānasiḥ

भग्नमाज्ञाय निस्त्रिंशमवप्लुत्य पदानि षट् ।
अदृश्यत निमेषेण स्वरथं पुनरास्थितः

bhagnamājñāya nistriṃśamavaplutya padāni ṣaṭ |
adṛśyata nimeṣeṇa svarathaṃ punarāsthitaḥ

तं कार्ष्णिं समरान्मुक्तमास्थितं रथमुत्तमम् ।
सहिताः सर्वराजानः परिवव्रुः समन्ततः

taṃ kārṣṇiṃ samarānmuktamāsthitaṃ rathamuttamam |
sahitāḥ sarvarājānaḥ parivavruḥ samantataḥ

ततश्चर्म च खङ्गं च समुत्क्षिप्य महाबलः ।
ननादार्जुनदायादः प्रेक्षमाणो जयद्रथम्

tataścarma ca khaṅgaṃ ca samutkṣipya mahābalaḥ |
nanādārjunadāyādaḥ prekṣamāṇo jayadratham

सिन्धुराजं परित्यज्य सौभद्रः परवीरहा ।
तापयामास तत्सैन्यं भुवनं भास्करो यथा

sindhurājaṃ parityajya saubhadraḥ paravīrahā |
tāpayāmāsa tatsainyaṃ bhuvanaṃ bhāskaro yathā

तस्य सर्वायसीं शक्तिं शल्यः कनकभूषणाम् ।
चिक्षेप समरे घोरां दीप्तामग्निशिखामिव

tasya sarvāyasīṃ śaktiṃ śalyaḥ kanakabhūṣaṇām |
cikṣepa samare ghorāṃ dīptāmagniśikhāmiva

तामवप्लुत्य जग्राह विकोशं चाकरोदसिम् ।
वैनतेयो यथा कार्ष्णिः पतन्तमुरगोत्तमम्

tāmavaplutya jagrāha vikośaṃ cākarodasim |
vainateyo yathā kārṣṇiḥ patantamuragottamam

तस्य लाषवमाज्ञाय सत्वं चामिततेजसः ।
सहिताः सर्वराजानः सिंहनादमथानदन्

tasya lāṣavamājñāya satvaṃ cāmitatejasaḥ |
sahitāḥ sarvarājānaḥ siṃhanādamathānadan

ततस्तामेव शल्यस्य सौभद्रः परवीरहा ।
मुमोच भुजवीर्येण वैदूर्यविकृतां शिताम्

tatastāmeva śalyasya saubhadraḥ paravīrahā |
mumoca bhujavīryeṇa vaidūryavikṛtāṃ śitām

सा तस्य रथमासाद्य निर्मुक्तभुजगोपमा ।
जघान सूतं शल्यस्य रथाच्चैनमपातयत्

sā tasya rathamāsādya nirmuktabhujagopamā |
jaghāna sūtaṃ śalyasya rathāccainamapātayat

ततो विराटद्रुपदौ धृष्टकेतुर्युधिष्ठिरः ।
सात्यकिः केकया भीमो धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौ

tato virāṭadrupadau dhṛṣṭaketuryudhiṣṭhiraḥ |
sātyakiḥ kekayā bhīmo dhṛṣṭadyumnaśikhaṇḍinau

यमौ च द्रौपदेयाश्च साधुसाध्विति चुक्रुशुः ।
बाणशब्दाश्च विविधाः सिंहनादाश्च पुष्कलाः

yamau ca draupadeyāśca sādhusādhviti cukruśuḥ |
bāṇaśabdāśca vividhāḥ siṃhanādāśca puṣkalāḥ

प्रादुरासन्हर्षयन्तः सौभद्रमपलायिनम् ।
तन्नामृष्यन्त पुत्रास्ते शत्रोर्विजयलक्षणम्

prādurāsanharṣayantaḥ saubhadramapalāyinam |
tannāmṛṣyanta putrāste śatrorvijayalakṣaṇam

अथैनं सहसा सर्वे समन्तान्निशितैः शरैः ।
अभ्याकिरन्महाराज जलदा इव पर्वतम्

athainaṃ sahasā sarve samantānniśitaiḥ śaraiḥ |
abhyākiranmahārāja jaladā iva parvatam

तेषां च प्रियमन्विच्छन्सूतस्य च पराभवम् ।
आर्तायनिरमित्रघ्नः क्रुद्धः सौभद्रमभ्ययात्

teṣāṃ ca priyamanvicchansūtasya ca parābhavam |
ārtāyaniramitraghnaḥ kruddhaḥ saubhadramabhyayāt