अध्याय 138: कर्ण और भीम के बीच रक्त की नदी

महानपनयः सूत ममैवात्र विशेषतः ।
स इदानीमनुप्राप्तो मन्ये सञ्जय शोचतः

mahānapanayaḥ sūta mamaivātra viśeṣataḥ |
sa idānīmanuprāpto manye sañjaya śocataḥ

यद्गतं तद्गतमिति ममासीन्मनसि स्थितम् ।
इदानीमत्र किं कार्य प्रकरिष्यामि सञ्जय

yadgataṃ tadgatamiti mamāsīnmanasi sthitam |
idānīmatra kiṃ kārya prakariṣyāmi sañjaya

यथा ह्येष क्षयो वृत्तो ममापनयसंभवः ।
वीराणां तन्ममाचश्व स्थिरीभूतोऽस्मि सञ्जय

yathā hyeṣa kṣayo vṛtto mamāpanayasaṃbhavaḥ |
vīrāṇāṃ tanmamācaśva sthirībhūto'smi sañjaya

कर्णाभीमौ महाराज पराक्रान्तौ महाबलौ ।
वाणवर्षाण्यसृजतां वृष्टिमन्ताविवाम्बुदौ

karṇābhīmau mahārāja parākrāntau mahābalau |
vāṇavarṣāṇyasṛjatāṃ vṛṣṭimantāvivāmbudau

भीमनामाङ्किता बाणाः स्वर्णपुङ्खाः शिलाशिताः ।
विविशुः कर्णमासाद्य च्छिन्दन्त इव जीवितम् ।

bhīmanāmāṅkitā bāṇāḥ svarṇapuṅkhāḥ śilāśitāḥ |
viviśuḥ karṇamāsādya cchindanta iva jīvitam |

तथैव कर्णनिर्मुक्ताः शरा बर्हिणवाससः ।
छादयांचक्रिरे वीरं शतशोऽथ सहस्रशः

tathaiva karṇanirmuktāḥ śarā barhiṇavāsasaḥ |
chādayāṃcakrire vīraṃ śataśo'tha sahasraśaḥ

तयोः शरैर्महाराज संपतद्भिः समन्ततः ।
बभूव तत्र सैन्यानां संक्षोभः सागरोत्तरः

tayoḥ śarairmahārāja saṃpatadbhiḥ samantataḥ |
babhūva tatra sainyānāṃ saṃkṣobhaḥ sāgarottaraḥ

भीमचापच्युतैर्वाणैस्तव सैन्यमरिंदम् ।
अवध्यत चमूमध्ये घोररुशीविषोषमैः

bhīmacāpacyutairvāṇaistava sainyamariṃdam |
avadhyata camūmadhye ghoraruśīviṣoṣamaiḥ

वारणैः पतितै राजन्वाजिभिश्च नरैः सह ।
अदृश्यत मही कीर्णा वातभग्नैरिव द्रुमैः ।

vāraṇaiḥ patitai rājanvājibhiśca naraiḥ saha |
adṛśyata mahī kīrṇā vātabhagnairiva drumaiḥ |

ते वध्यमानाः समरे भीमचापच्युतैः शरैः
ते शूरा हतभूयिष्ठा हताश्चरथवारणाः ।

te vadhyamānāḥ samare bhīmacāpacyutaiḥ śaraiḥ
te śūrā hatabhūyiṣṭhā hatāścarathavāraṇāḥ |

उत्सृज्य भीमकर्णै च सर्वतो व्यद्रवन्दिशः ।
नूनं पार्थार्थमेवास्मान्मोहयन्ति दिवौकसः ।

utsṛjya bhīmakarṇai ca sarvato vyadravandiśaḥ |
nūnaṃ pārthārthamevāsmānmohayanti divaukasaḥ |

यत्कर्णभीमप्रभवैर्वध्यते नो बलं शरैः
एवं ब्रवाणा योधास्ते तावका भयपीडिताः ।

yatkarṇabhīmaprabhavairvadhyate no balaṃ śaraiḥ
evaṃ bravāṇā yodhāste tāvakā bhayapīḍitāḥ |

शारपातं समुत्सृज्य स्थिता युध्ददिदृक्षवः
ततः ग्रावर्तत नदी घोररुपा रणाजिरे ।

śārapātaṃ samutsṛjya sthitā yudhdadidṛkṣavaḥ
tataḥ grāvartata nadī ghorarupā raṇājire |

शूराणां हर्पजननी भीरुणां भयवर्धिनी
वारणाश्वमनुष्याणां रुधिरौघसमुद्भवा ।

śūrāṇāṃ harpajananī bhīruṇāṃ bhayavardhinī
vāraṇāśvamanuṣyāṇāṃ rudhiraughasamudbhavā |

संवृता गतसत्वैश्च मनुष्यगजवाजिभिः
सानुकर्षपताकैश्च द्विपाश्वरथभूषणैः ।

saṃvṛtā gatasatvaiśca manuṣyagajavājibhiḥ
sānukarṣapatākaiśca dvipāśvarathabhūṣaṇaiḥ |

स्यन्दनैरपविध्दैश्च भग्नचक्राक्षकूवरैः
जातरुपरिष्कारैर्धनुर्भिः सुमहास्वनैः ।

syandanairapavidhdaiśca bhagnacakrākṣakūvaraiḥ
jātarupariṣkārairdhanurbhiḥ sumahāsvanaiḥ |

सुवर्णपुङ्खैरिषुभिर्नाराचैश्च सहस्रशः ।
कर्णपाण्डवनिर्मुक्तैर्निर्मुक्तैरिव पन्नगैः ।

suvarṇapuṅkhairiṣubhirnārācaiśca sahasraśaḥ |
karṇapāṇḍavanirmuktairnirmuktairiva pannagaiḥ |

प्रासतोमरसंघातैः खङ्गैश्च सपरश्वथैः
सुवर्णविकृतैश्चापि गदामुसलपट्टसैः ।

prāsatomarasaṃghātaiḥ khaṅgaiśca saparaśvathaiḥ
suvarṇavikṛtaiścāpi gadāmusalapaṭṭasaiḥ |

वज्रैश्च विविधाकारैः शक्तिभिः परिघैरपि
शतघ्निभिश्च चित्राभिर्वभौ भारतमेदिनी ।

vajraiśca vividhākāraiḥ śaktibhiḥ parighairapi
śataghnibhiśca citrābhirvabhau bhāratamedinī |

कनकाङ्गदहारैश्च कुण्डलैर्मुकुटैस्तथा
वलयैरपविध्दैश्च तत्रैवाङ्गुलिवेष्टकैः ।

kanakāṅgadahāraiśca kuṇḍalairmukuṭaistathā
valayairapavidhdaiśca tatraivāṅguliveṣṭakaiḥ |

चूडामणिभिरुष्णीषैः खर्णसूत्रैश्च मारिष

cūḍāmaṇibhiruṣṇīṣaiḥ kharṇasūtraiśca māriṣa

तनुत्रैः सतलत्रैश्च हारैर्निष्कैश्च भारत ।
वस्त्रैश्छत्रैश्च विध्वस्तैश्चामरव्यजनैरपि

tanutraiḥ satalatraiśca hārairniṣkaiśca bhārata |
vastraiśchatraiśca vidhvastaiścāmaravyajanairapi

गजाश्चमनुजैर्भिन्नैः शोणिताक्तैश्च पत्रिभिः ।
तैश्तैश्च विविधैर्भिन्नैस्तत्रतत्र वसुन्धरा

gajāścamanujairbhinnaiḥ śoṇitāktaiśca patribhiḥ |
taiśtaiśca vividhairbhinnaistatratatra vasundharā

परतितैरपविध्दैश्च विबभौ द्यौरिव ग्रहैः ।
अचिन्त्यमद्भुतं चैव तयोः कर्मातिमानुषम्

paratitairapavidhdaiśca vibabhau dyauriva grahaiḥ |
acintyamadbhutaṃ caiva tayoḥ karmātimānuṣam

दृष्ट्वा चारणसिध्दानां विस्मयः समजायत ।
अग्नेर्वायुसहायस्य गतिः कक्ष इवाहवे

dṛṣṭvā cāraṇasidhdānāṃ vismayaḥ samajāyata |
agnervāyusahāyasya gatiḥ kakṣa ivāhave

आसीद्भीमसहायस्य रौद्रमाधिरथेर्गतम् ।
निपातितध्वजरथं हतवाजिनरद्विपम्

āsīdbhīmasahāyasya raudramādhirathergatam |
nipātitadhvajarathaṃ hatavājinaradvipam

गजाभ्यां संप्रयुक्ताभ्यामासीन्नलवनं यथा ।
तथारुपं महत्सैन्यमासीत्तव नराधिप

gajābhyāṃ saṃprayuktābhyāmāsīnnalavanaṃ yathā |
tathārupaṃ mahatsainyamāsīttava narādhipa

विमर्दः कर्णभीमाभ्यामासीच्च परमो रणे

vimardaḥ karṇabhīmābhyāmāsīcca paramo raṇe