अध्याय 133: भीम दुर्जय का वध करते हैं, कर्ण रोते हैं

अत्यद्भुतमहं मन्ये भीमसेनस्य विक्रमम् ।
यत्कर्णं योधयामास समरे लघुविक्रमः

atyadbhutamahaṃ manye bhīmasenasya vikramam |
yatkarṇaṃ yodhayāmāsa samare laghuvikramaḥ

त्रिदशानपि वा युक्तान्सर्वशस्त्रधरान्युधि ।
वारयेद्यो रणे कर्णः सयक्षासुरमानुषान्

tridaśānapi vā yuktānsarvaśastradharānyudhi |
vārayedyo raṇe karṇaḥ sayakṣāsuramānuṣān

स कथं पाण्डवं युद्धे भ्राजमानमिव श्रिया ।
नातरत्संयुगे तात तन्ममाचक्ष्व सञ्जय

sa kathaṃ pāṇḍavaṃ yuddhe bhrājamānamiva śriyā |
nātaratsaṃyuge tāta tanmamācakṣva sañjaya

कथं च युद्धं सम्भूतं तयोः प्राणदुरोदरे ।
अत्र मन्ये समायत्तो जयो वाऽजय एव च

kathaṃ ca yuddhaṃ sambhūtaṃ tayoḥ prāṇadurodare |
atra manye samāyatto jayo vā'jaya eva ca

कर्णं प्राप्य रणे सूत मम पुत्रः सुयोधनः ।
जेतुमुत्सहते पार्थान्सगोविन्दान्ससात्वतान्

karṇaṃ prāpya raṇe sūta mama putraḥ suyodhanaḥ |
jetumutsahate pārthānsagovindānsasātvatān

श्रुत्वा तु निर्जितं कर्णमसकृद्भीमकर्मणा ।
भीमसेनेन समरे मोह आविशतीव माम्

śrutvā tu nirjitaṃ karṇamasakṛdbhīmakarmaṇā |
bhīmasenena samare moha āviśatīva mām

विनष्टान्कौरवान्मन्ये मम पुत्रस्य दुर्नयैः ।
नहि कर्णो महेष्वासान्पार्थाञ्जेष्यति सञ्जय

vinaṣṭānkauravānmanye mama putrasya durnayaiḥ |
nahi karṇo maheṣvāsānpārthāñjeṣyati sañjaya

कृतवान्यानि युद्धानि कर्णः पाण्डुसुतैः सह ।
सर्वत्र पाण्डवाः कर्णमजयंस्ते रणाजिरे

kṛtavānyāni yuddhāni karṇaḥ pāṇḍusutaiḥ saha |
sarvatra pāṇḍavāḥ karṇamajayaṃste raṇājire

अजेयाः पाण्डवास्तात देवैरपि सवासवैः ।
न च तद्बुध्यते मन्दः पुत्रो दुर्योधनो मम

ajeyāḥ pāṇḍavāstāta devairapi savāsavaiḥ |
na ca tadbudhyate mandaḥ putro duryodhano mama

धनं धनेश्वरस्येव हृत्वा पार्थस्य मे सुतः ।
मधुप्रेप्सुरिवाबुद्धिः प्रपातं नावबुध्यते

dhanaṃ dhaneśvarasyeva hṛtvā pārthasya me sutaḥ |
madhuprepsurivābuddhiḥ prapātaṃ nāvabudhyate

निकृत्या निकृतिप्रज्ञो राज्यं हृत्वा महात्मनाम् ।
जितमित्येव मन्वानः पाण्डवानवमन्यते

nikṛtyā nikṛtiprajño rājyaṃ hṛtvā mahātmanām |
jitamityeva manvānaḥ pāṇḍavānavamanyate

पुत्रस्नेहाभिभूतेन मया चाप्यकृतात्मना ।
धर्मे स्थिता महात्मानो निकृताः पाण्डुनन्दनाः

putrasnehābhibhūtena mayā cāpyakṛtātmanā |
dharme sthitā mahātmāno nikṛtāḥ pāṇḍunandanāḥ

शमकामः ससोदर्यो दीर्घप्रेक्षी युधिष्ठिरः ।
अशक्त इति मत्वा तु मम पुत्रैर्निराकृतः

śamakāmaḥ sasodaryo dīrghaprekṣī yudhiṣṭhiraḥ |
aśakta iti matvā tu mama putrairnirākṛtaḥ

तानि दुःखान्यनेकानि विप्रकारांश्च सर्वशः ।
हृदि कृत्वा महाबाहुर्भीमोऽयुध्यत सूतजम्

tāni duḥkhānyanekāni viprakārāṃśca sarvaśaḥ |
hṛdi kṛtvā mahābāhurbhīmo'yudhyata sūtajam

तस्मान्मे सञ्जय ब्रूहि कर्णभीमौ यथा रणे ।
अयुध्येतां युधांश्रेष्ठौ परस्परवधैषिणौ

tasmānme sañjaya brūhi karṇabhīmau yathā raṇe |
ayudhyetāṃ yudhāṃśreṣṭhau parasparavadhaiṣiṇau

शृणु राजन्यथावृत्तं सङ्ग्रामं कर्णभीमयोः ।
परस्परवधप्रेप्स्वोर्वनकुञ्जरयोरिव

śṛṇu rājanyathāvṛttaṃ saṅgrāmaṃ karṇabhīmayoḥ |
parasparavadhaprepsvorvanakuñjarayoriva

राजन्वैकर्तनो भीमं क्रुद्धः क्रुद्धमरिन्दमम् ।
पराक्रान्तं पराक्रम्य विव्याध त्रिंशता शरैः

rājanvaikartano bhīmaṃ kruddhaḥ kruddhamarindamam |
parākrāntaṃ parākramya vivyādha triṃśatā śaraiḥ

महावेगैः प्रसन्नाग्रैः शातकुम्भपरिष्कृतैः ।
नातरद्भरतश्रेष्ठ भीमं वैकर्तनः शरैः

mahāvegaiḥ prasannāgraiḥ śātakumbhapariṣkṛtaiḥ |
nātaradbharataśreṣṭha bhīmaṃ vaikartanaḥ śaraiḥ

तस्यास्यतो धनुर्भीमश्चकर्त विशिखैस्त्रिभिः ।
रथनीडाच्च यन्तारं भल्लेनापातयत्क्षितौ

tasyāsyato dhanurbhīmaścakarta viśikhaistribhiḥ |
rathanīḍācca yantāraṃ bhallenāpātayatkṣitau

स काङ्क्षन्भीमसेनस्य वधं वैकर्तनो भृशम् ।
शक्तिं कनकवैदूर्यचित्रदण्डां परामृशत्

sa kāṅkṣanbhīmasenasya vadhaṃ vaikartano bhṛśam |
śaktiṃ kanakavaidūryacitradaṇḍāṃ parāmṛśat

प्रगृह्य च महाशक्तिं कालरात्रिमिवापराम् ।
समुत्क्षिप्य च राधेयः सन्धाय च महाबलः ।
चिक्षेप भीमसेनाय जीवितान्तकरीमिव

pragṛhya ca mahāśaktiṃ kālarātrimivāparām |
samutkṣipya ca rādheyaḥ sandhāya ca mahābalaḥ |
cikṣepa bhīmasenāya jīvitāntakarīmiva

शक्तिं विसृज्य राधेयः पुरन्दर इवाशनिम् ।
ननाद सुमहानादं बलवान्सूतनन्दनः

śaktiṃ visṛjya rādheyaḥ purandara ivāśanim |
nanāda sumahānādaṃ balavānsūtanandanaḥ

तं च नादं ततः श्रुत्वा पुत्रास्ते हर्षिताऽभवन्

taṃ ca nādaṃ tataḥ śrutvā putrāste harṣitā'bhavan

शक्तिं वियति चिच्छेद भीमः सप्तभिराशुगैः

śaktiṃ viyati ciccheda bhīmaḥ saptabhirāśugaiḥ

छित्त्वा शक्तिं ततो भीमो निर्मुक्तोरगसन्निभाम् ।
मार्गमाणामिव प्राणान्सूतपुत्रस्य मारिष

chittvā śaktiṃ tato bhīmo nirmuktoragasannibhām |
mārgamāṇāmiva prāṇānsūtaputrasya māriṣa

प्राहिणोत्कृतसंरम्भः शरान्बर्हिणवाससः ।
स्वर्णपुङ्खाञ्शिलाधौतान्यमदण्डोपमान्मृधे

prāhiṇotkṛtasaṃrambhaḥ śarānbarhiṇavāsasaḥ |
svarṇapuṅkhāñśilādhautānyamadaṇḍopamānmṛdhe

कर्णोऽप्यन्यद्धनुर्गृह्य हेमपृष्ठं दुरासदम् ।
विकृष्य तन्महच्चापं व्यसृजत्सायकांस्तदा

karṇo'pyanyaddhanurgṛhya hemapṛṣṭhaṃ durāsadam |
vikṛṣya tanmahaccāpaṃ vyasṛjatsāyakāṃstadā

तान्पाण्डुपुत्रश्चिच्छेद नवभिर्नतपर्वभिः ।
वसुषेणेन निर्मुक्तान्नव राजन्महाशरान् ।
छित्त्वा भीमो महाराज नादं सिंह इवानदत्

tānpāṇḍuputraściccheda navabhirnataparvabhiḥ |
vasuṣeṇena nirmuktānnava rājanmahāśarān |
chittvā bhīmo mahārāja nādaṃ siṃha ivānadat

तौ वृषाविव नर्दन्तौ बलिनौ वासितान्तरे ।
शार्दूलाविव चान्योन्यमामिषार्थेऽभ्यगर्जताम्

tau vṛṣāviva nardantau balinau vāsitāntare |
śārdūlāviva cānyonyamāmiṣārthe'bhyagarjatām

अन्योन्यं प्रजिहीर्षन्तावन्योन्यस्यान्तरैषिणौ ।
अन्योन्यमभिवीक्षन्तौ गोष्ठेष्विव महर्षभौ

anyonyaṃ prajihīrṣantāvanyonyasyāntaraiṣiṇau |
anyonyamabhivīkṣantau goṣṭheṣviva maharṣabhau

महागजाविवसाद्य विषाणाग्रैः परस्परम् ।
शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैरन्योन्यमभिजघ्नतुः

mahāgajāvivasādya viṣāṇāgraiḥ parasparam |
śaraiḥ pūrṇāyatotsṛṣṭairanyonyamabhijaghnatuḥ

निर्दहन्तौ महाराज शस्त्रवृष्ट्या परस्परम् ।
अन्योन्यमभिवीक्षन्तौ कोपाद्विवृतलोचनौ

nirdahantau mahārāja śastravṛṣṭyā parasparam |
anyonyamabhivīkṣantau kopādvivṛtalocanau

प्रहसन्तौ तथाऽन्योन्यं भर्त्सयन्तौ मुहुर्मुहुः ।
शङ्खशब्दं च कुर्वाणौ युयुधाते परस्परम्

prahasantau tathā'nyonyaṃ bhartsayantau muhurmuhuḥ |
śaṅkhaśabdaṃ ca kurvāṇau yuyudhāte parasparam

तस्य भीमः पुनश्चापं मुष्टौ चिच्छेद मारिष ।
शङ्खवर्णांश्च तानश्वान्बाणैर्निन्ये यमक्षयम् ।
सारथिं च तथाप्यस्य रथनीडादपातयत्

tasya bhīmaḥ punaścāpaṃ muṣṭau ciccheda māriṣa |
śaṅkhavarṇāṃśca tānaśvānbāṇairninye yamakṣayam |
sārathiṃ ca tathāpyasya rathanīḍādapātayat

ततो वैकर्तनः कर्णश्चिन्तां प्राप दुरत्ययाम् ।
स च्छाद्यमानः समरे हताश्वो हतसारथिः ।
मोहितः शरजालेन कर्तव्यं नाभ्यपद्यत

tato vaikartanaḥ karṇaścintāṃ prāpa duratyayām |
sa cchādyamānaḥ samare hatāśvo hatasārathiḥ |
mohitaḥ śarajālena kartavyaṃ nābhyapadyata

तथा कृच्छ्रगतं दृष्ट्वा कर्णं दुर्योधनो नृपः ।
वेपमान इव क्रोधाद्व्यादिदेशाथ दुर्जयम्

tathā kṛcchragataṃ dṛṣṭvā karṇaṃ duryodhano nṛpaḥ |
vepamāna iva krodhādvyādideśātha durjayam

गच्छ दुर्जय राधेयं पुरा ग्रसति पाण्डवः ।
जहि तूबरकं क्षिप्रं कर्णस्य बलमादधत्

gaccha durjaya rādheyaṃ purā grasati pāṇḍavaḥ |
jahi tūbarakaṃ kṣipraṃ karṇasya balamādadhat

एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा तव पुत्रं तवात्मजः ।
अभ्यद्रवद्भीमसेनं व्यासक्तं विकिरञ्छरैः

evamuktastathetyuktvā tava putraṃ tavātmajaḥ |
abhyadravadbhīmasenaṃ vyāsaktaṃ vikirañcharaiḥ

स भीमं नवभिर्बाणैरश्वानष्टभिरार्दयत् ।
षङ्भिः सूतं त्रिभिः केतं पुनस्तं चापि सप्तभिः

sa bhīmaṃ navabhirbāṇairaśvānaṣṭabhirārdayat |
ṣaṅbhiḥ sūtaṃ tribhiḥ ketaṃ punastaṃ cāpi saptabhiḥ

भीमसेनोऽपि सङ्क्रुद्धः साश्वयन्तारमाशुगैः ।
दुर्जयं भिन्नमर्माणमनयद्यमसादनम्

bhīmaseno'pi saṅkruddhaḥ sāśvayantāramāśugaiḥ |
durjayaṃ bhinnamarmāṇamanayadyamasādanam

बाढं हतं क्षितौ क्षुण्णं वेष्टमानं यथोरगम् ।
रुदन्नार्तस्तव सुतं कर्णश्चक्रे प्रदक्षिणम्

bāḍhaṃ hataṃ kṣitau kṣuṇṇaṃ veṣṭamānaṃ yathoragam |
rudannārtastava sutaṃ karṇaścakre pradakṣiṇam

स तु तं विरथं कृत्वा स्मयन्नत्यन्तवैरिणम् ।
समाचिनोद्बाणगणैः शतघ्नीभिश्च शङ्कुभिः

sa tu taṃ virathaṃ kṛtvā smayannatyantavairiṇam |
samācinodbāṇagaṇaiḥ śataghnībhiśca śaṅkubhiḥ

तथाप्यतिरथः कर्णो भिद्यमानोऽस्य सायकैः ।
न जहौ समरे भीमं क्रुद्धरूपं परन्तपः

tathāpyatirathaḥ karṇo bhidyamāno'sya sāyakaiḥ |
na jahau samare bhīmaṃ kruddharūpaṃ parantapaḥ