अध्याय 109: घटोत्कच राक्षस अलम्बुष का वध करते हैं

किरन्तं शरवर्षाणि रोषाद्दोणं महाहवे ।
वित्रासयन्तं तां सेनां कौन्तेयानां महीपते

kirantaṃ śaravarṣāṇi roṣāddoṇaṃ mahāhave |
vitrāsayantaṃ tāṃ senāṃ kaunteyānāṃ mahīpate

दृष्ट्वा ततो महेष्वासो निघ्नन्तं च रथान्भृशम् ।
घटोत्कचो महाबाहू रणायाभिजगाम ह

dṛṣṭvā tato maheṣvāso nighnantaṃ ca rathānbhṛśam |
ghaṭotkaco mahābāhū raṇāyābhijagāma ha

पिशाचवदनैर्युक्तं रथं काञ्चनभूषितम् ।
समास्थाय महाराज नानाप्रहरणैर्युतः

piśācavadanairyuktaṃ rathaṃ kāñcanabhūṣitam |
samāsthāya mahārāja nānāpraharaṇairyutaḥ

दंशितस्तपनीयेन कवचेन सुवर्चसा ।
भूषणैराचिताङ्गश्च नदन्निव च तोयदः

daṃśitastapanīyena kavacena suvarcasā |
bhūṣaṇairācitāṅgaśca nadanniva ca toyadaḥ

हैडिम्बेयः सुसङ्क्रुद्धो द्रोणमभ्यद्रवद्बली ।
तमभ्यधावदायान्तं क्रद्धरूपलम्बुसः

haiḍimbeyaḥ susaṅkruddho droṇamabhyadravadbalī |
tamabhyadhāvadāyāntaṃ kraddharūpalambusaḥ

ऋक्षचर्मपरिक्षिप्तं रथमास्थाय दंशितः ।
रक्तोष्ठः सधनुष्पाणिः प्रांशुः कल्प इव स्थितः

ṛkṣacarmaparikṣiptaṃ rathamāsthāya daṃśitaḥ |
raktoṣṭhaḥ sadhanuṣpāṇiḥ prāṃśuḥ kalpa iva sthitaḥ

क्षिपञ्छतघ्नीर्विपुला मुसलोपमतोमरान् ।
मुसण्ठीर्बहुलाश्चैव त्रिशूलानपि पट्टसान्

kṣipañchataghnīrvipulā musalopamatomarān |
musaṇṭhīrbahulāścaiva triśūlānapi paṭṭasān

कर्पराञ्छतधारांश्च पिनाकान्विविधांस्तथा ।
चक्राणि च क्षुरप्राणि क्षेपणीश्च कटङ्कटान्

karparāñchatadhārāṃśca pinākānvividhāṃstathā |
cakrāṇi ca kṣuraprāṇi kṣepaṇīśca kaṭaṅkaṭān

नारायान्विविधानस्यन्सकङ्कोलूकवायसान् ।
चिक्षेप धनुरादाय निनदन्भैरवान्रवान्

nārāyānvividhānasyansakaṅkolūkavāyasān |
cikṣepa dhanurādāya ninadanbhairavānravān

तं रौद्रं क्रूरमायान्तं दृष्ट्वा कालमिवागतम् ।
प्राद्रवद्भयसंविग्ना राजन्पाण्डववाहिनी

taṃ raudraṃ krūramāyāntaṃ dṛṣṭvā kālamivāgatam |
prādravadbhayasaṃvignā rājanpāṇḍavavāhinī

सात्यकिस्तु रथव्याघ्रो दृष्ट्वा तं राक्षसं युधि ।
अभ्ययादमरप्रख्यो भ्रामयित्वा महद्धनुः

sātyakistu rathavyāghro dṛṣṭvā taṃ rākṣasaṃ yudhi |
abhyayādamaraprakhyo bhrāmayitvā mahaddhanuḥ

अभ्यद्रवच्च तद्रक्षस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ।
अलम्बुसं राक्षसेन्दरं सोऽस्त्रवर्षैरवाकिरत्

abhyadravacca tadrakṣastiṣṭhatiṣṭheti cābravīt |
alambusaṃ rākṣasendaraṃ so'stravarṣairavākirat

ततः पाण्डवसैन्यानि विद्रुतान्यथ भारत ।
निरीक्ष्याभ्यद्रवत्तूर्णं त्वरमाणो घटोत्कचः

tataḥ pāṇḍavasainyāni vidrutānyatha bhārata |
nirīkṣyābhyadravattūrṇaṃ tvaramāṇo ghaṭotkacaḥ

चिक्षेप च गदाशक्तीस्तोमरानथ पट्टसान् ।
हेमचित्रत्सरूनुग्रान्खङ्गानाकाशसप्रभान्

cikṣepa ca gadāśaktīstomarānatha paṭṭasān |
hemacitratsarūnugrānkhaṅgānākāśasaprabhān

अन्योन्यमरादालोक्य राक्षसौ तौ महाबलौ ।
भैरवं नदतुर्नादान्सतोयाविव तोयदौ

anyonyamarādālokya rākṣasau tau mahābalau |
bhairavaṃ nadaturnādānsatoyāviva toyadau

ततः प्रववृते युद्धं घोरं राक्षससिंहयोः ।
यादृगेव पुरा वृत्तं रामरावणयोर्मृधे

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ ghoraṃ rākṣasasiṃhayoḥ |
yādṛgeva purā vṛttaṃ rāmarāvaṇayormṛdhe

स शक्तीश्च पिनाकांश्च वज्रान्खङ्गान्परश्वथान् ।
अन्योन्यमभिसङ्क्रुद्धौ तदा व्यसृजतामुभौ

sa śaktīśca pinākāṃśca vajrānkhaṅgānparaśvathān |
anyonyamabhisaṅkruddhau tadā vyasṛjatāmubhau

आकृष्यमाणे धनुषि तयोर्बाहुबलेन च ।
यन्त्रेणेव तदा राजन्भृशं नादान्प्रचक्रतुः

ākṛṣyamāṇe dhanuṣi tayorbāhubalena ca |
yantreṇeva tadā rājanbhṛśaṃ nādānpracakratuḥ

अलम्बुसस्ततश्चक्रं कृतान्तज्वलनप्रभम् ।
घटोत्कचाय चिक्षेप यत्नमास्थाय वीर्यवान्

alambusastataścakraṃ kṛtāntajvalanaprabham |
ghaṭotkacāya cikṣepa yatnamāsthāya vīryavān

तद्भैमसेनिः सम्प्रेक्ष्य चक्रं वेगवदन्तरे ।
गदया ताडयामास तद्दीर्णं शतधाऽभवत्

tadbhaimaseniḥ samprekṣya cakraṃ vegavadantare |
gadayā tāḍayāmāsa taddīrṇaṃ śatadhā'bhavat

ततोऽग्निचूर्णैः सहसा चक्रघातविनिःसृतैः ।
दंशकैरिव सा सेना पतद्भिर्भृशसंकुला

tato'gnicūrṇaiḥ sahasā cakraghātaviniḥsṛtaiḥ |
daṃśakairiva sā senā patadbhirbhṛśasaṃkulā

ततः प्रतिहते चक्रे स वीरो रोषसंकुलः ।
प्राहिणोत्तरसा शूलं शक्तीर्दशशतं तदा ॥ ।

tataḥ pratihate cakre sa vīro roṣasaṃkulaḥ |
prāhiṇottarasā śūlaṃ śaktīrdaśaśataṃ tadā || |

ज्वलन्तीश्च किरन्तीश्च ज्वालामालाः समन्ततः ।
युगान्तोल्कानिभास्तीक्ष्णा हेमदण्डा महास्वनाः

jvalantīśca kirantīśca jvālāmālāḥ samantataḥ |
yugāntolkānibhāstīkṣṇā hemadaṇḍā mahāsvanāḥ

ताश्चापतन्तीः सम्प्रेक्ष्य राक्षसस्य घटोत्कचः ।
अर्धचन्द्रैः प्रचिच्छेद नाराचैः कङ्कपत्रिभिः

tāścāpatantīḥ samprekṣya rākṣasasya ghaṭotkacaḥ |
ardhacandraiḥ praciccheda nārācaiḥ kaṅkapatribhiḥ

ततो रोषपरीताङ्गः प्रमुमोच स राक्षसः ।
शरवर्षं महाघोरं घटोत्कचरथं प्रति

tato roṣaparītāṅgaḥ pramumoca sa rākṣasaḥ |
śaravarṣaṃ mahāghoraṃ ghaṭotkacarathaṃ prati

तयोः प्रतिभयं युद्धमासीद्राक्षससिंहयोः ।
कुर्वतोर्विविधा मायाः शक्रशम्बरयोरिव

tayoḥ pratibhayaṃ yuddhamāsīdrākṣasasiṃhayoḥ |
kurvatorvividhā māyāḥ śakraśambarayoriva

अलम्बुसो भृशं क्रुद्धो घटोत्कचमताडयत्

alambuso bhṛśaṃ kruddho ghaṭotkacamatāḍayat

तयोर्युद्धं समभवद्रक्षोग्रामणिमुख्ययोः ।
यादृगेव पुरा वृत्तं रामरावणयोः प्रभो

tayoryuddhaṃ samabhavadrakṣogrāmaṇimukhyayoḥ |
yādṛgeva purā vṛttaṃ rāmarāvaṇayoḥ prabho

घटोत्कचस्तु विंशत्या नाराचानां स्तनान्तरे ।
अलम्बुसमथो विद्धा सिंहवद्व्यनदन्मुहुः

ghaṭotkacastu viṃśatyā nārācānāṃ stanāntare |
alambusamatho viddhā siṃhavadvyanadanmuhuḥ

तथैवालम्बुसो राजन्हैडिम्बिं युद्धदुर्मदम् ।
विद्व्वा विद्वृऽनदद्वृष्टः पूरयन्खं समन्ततः

tathaivālambuso rājanhaiḍimbiṃ yuddhadurmadam |
vidvvā vidvṛ'nadadvṛṣṭaḥ pūrayankhaṃ samantataḥ

तथा तौ भृशसङ्क्रुद्धौ राक्षसेन्द्रौ महाबलौ ।
निर्विशेषमयुध्येतां मायाभिरितरेतरम्

tathā tau bhṛśasaṅkruddhau rākṣasendrau mahābalau |
nirviśeṣamayudhyetāṃ māyābhiritaretaram

मायाशतसृजौ नित्यं मोहयन्तौ परस्परम् ।
मायायुद्धेषु कुशलौ मायायुद्धमयुध्यताम्

māyāśatasṛjau nityaṃ mohayantau parasparam |
māyāyuddheṣu kuśalau māyāyuddhamayudhyatām

यांयां घटोत्कचो युद्धे मायां दर्शयते नृप ।
तां तामलम्बुसो राजन्माययैव निजघ्निवान्

yāṃyāṃ ghaṭotkaco yuddhe māyāṃ darśayate nṛpa |
tāṃ tāmalambuso rājanmāyayaiva nijaghnivān

तं तथा युध्यमानं तु मायायुद्धविशारदम् ।
अलम्बुसं राक्षसेन्द्रं दृष्ट्वाऽक्रुध्यन्त पाण्डवाः

taṃ tathā yudhyamānaṃ tu māyāyuddhaviśāradam |
alambusaṃ rākṣasendraṃ dṛṣṭvā'krudhyanta pāṇḍavāḥ

त एनं भृशसंविग्नाः सर्वतः प्रवरा रथैः ।
अभ्यद्रवन्त सङ्कुद्धा भीमसेनादयो नृप

ta enaṃ bhṛśasaṃvignāḥ sarvataḥ pravarā rathaiḥ |
abhyadravanta saṅkuddhā bhīmasenādayo nṛpa

त एनं कोष्ठकीकृत्य रथवंशेन मारिष ।
सर्वतो व्यकिरन्बाणैरुल्काभिरिव कुञ्जरम्

ta enaṃ koṣṭhakīkṛtya rathavaṃśena māriṣa |
sarvato vyakiranbāṇairulkābhiriva kuñjaram

स तेषामस्त्रवेगं तं प्रतिहत्यास्त्रमायया ।
तस्माद्रथव्रजान्मुक्तो वनदाहादिव द्विपः

sa teṣāmastravegaṃ taṃ pratihatyāstramāyayā |
tasmādrathavrajānmukto vanadāhādiva dvipaḥ

स विष्फार्य अनुर्धोरमिन्द्राशनिसमस्वनम् ।
मारुतिं पञ्चविंशत्या भैमसेनिं च पञ्चभिः

sa viṣphārya anurdhoramindrāśanisamasvanam |
mārutiṃ pañcaviṃśatyā bhaimaseniṃ ca pañcabhiḥ

युधिष्ठिरं त्रिभिर्विद्धा सहदेवं च सप्तभिः ।
नकुलं च त्रिसप्तत्या द्रोपदेयांश्च मारिष ।
पञ्चभिःपञ्चभिर्विद्ध्वा घोरं नादं ननाद ह

yudhiṣṭhiraṃ tribhirviddhā sahadevaṃ ca saptabhiḥ |
nakulaṃ ca trisaptatyā dropadeyāṃśca māriṣa |
pañcabhiḥpañcabhirviddhvā ghoraṃ nādaṃ nanāda ha

तं भीमसेनो नवभिः सहदेवस्तु पञ्चभिः ।
युधिष्ठिरः शतेनैव राक्षसं प्रत्यविध्यत ।
नकुलस्तु चतुःषष्ट्या द्रौपदेयास्त्रिभिस्त्रिभिः

taṃ bhīmaseno navabhiḥ sahadevastu pañcabhiḥ |
yudhiṣṭhiraḥ śatenaiva rākṣasaṃ pratyavidhyata |
nakulastu catuḥṣaṣṭyā draupadeyāstribhistribhiḥ

हैडिम्बो राक्षसं विद्ध्वा युद्धे पञ्चाशता शरैः ।
पुनर्विव्याध सप्तत्या ननाद च महाबलः

haiḍimbo rākṣasaṃ viddhvā yuddhe pañcāśatā śaraiḥ |
punarvivyādha saptatyā nanāda ca mahābalaḥ

तस्य नादेन महता कम्पितेयं वसुन्धरा ।
सपर्वतवना राजन्सपादपजलाशया

tasya nādena mahatā kampiteyaṃ vasundharā |
saparvatavanā rājansapādapajalāśayā

सोऽतिविद्धो महेष्वासैः सर्वतस्तैर्महारथैः ।
प्रतिविव्याध तान्सर्वान्पञ्चभिः पञ्चभिः शरैः

so'tividdho maheṣvāsaiḥ sarvatastairmahārathaiḥ |
prativivyādha tānsarvānpañcabhiḥ pañcabhiḥ śaraiḥ

तं क्रुद्धं राक्षसं युद्धे प्रतिक्रुद्धस्तु राक्षसः ।
हैडिम्बो भरतश्रेष्ठ शरैर्विव्याध सप्तभिः

taṃ kruddhaṃ rākṣasaṃ yuddhe pratikruddhastu rākṣasaḥ |
haiḍimbo bharataśreṣṭha śarairvivyādha saptabhiḥ

सोऽतिविद्धो बलवता राक्षसेन्द्रो महाबलः ।
व्यसृजत्सायकांस्तूर्णं रुक्मपुङ्खाञ्शिलाशितान्

so'tividdho balavatā rākṣasendro mahābalaḥ |
vyasṛjatsāyakāṃstūrṇaṃ rukmapuṅkhāñśilāśitān

ते शऱा नतपर्वाणो भैमसेनिविनिर्भिदः ।
रुषिताः पन्नगा यद्वद्योधमुख्यानुपागमन्

te śaṟā nataparvāṇo bhaimasenivinirbhidaḥ |
ruṣitāḥ pannagā yadvadyodhamukhyānupāgaman

ततस्ते पाण्डवा राजन्समन्तान्निशिताञ्शरान् ।
प्रेषयामासुरुद्विग्ना हैडिम्बश्च घटोत्कचः

tataste pāṇḍavā rājansamantānniśitāñśarān |
preṣayāmāsurudvignā haiḍimbaśca ghaṭotkacaḥ

स विध्यमानः समरे पाण्डवैर्जितकाशिभिः ।
*नाभ्यपद्यत कर्तव्यमार्श्यशृङ्गिर्महाबलः

sa vidhyamānaḥ samare pāṇḍavairjitakāśibhiḥ |
*nābhyapadyata kartavyamārśyaśṛṅgirmahābalaḥ

घटोत्कचं महाराज शरवर्षैरवाकिरत् ।
दग्धाद्रिकूटसदृशं तमञ्जनचयोपरमम्

ghaṭotkacaṃ mahārāja śaravarṣairavākirat |
dagdhādrikūṭasadṛśaṃ tamañjanacayoparamam

घटोत्कचोऽप्यसम्भ्रान्तः शरवर्षं महत्तरम् ।
अलम्बुसवधप्रेप्सुर्मुमोचाग्निरिव ज्वलन्

ghaṭotkaco'pyasambhrāntaḥ śaravarṣaṃ mahattaram |
alambusavadhaprepsurmumocāgniriva jvalan

अलम्बुसवधाच्चोग्राद्धटोत्कचवधादपि ।
शराः प्रादुर्भवन्ति स्म द्विरेफा इव शाखिनः

alambusavadhāccogrāddhaṭotkacavadhādapi |
śarāḥ prādurbhavanti sma dvirephā iva śākhinaḥ

अभ्रच्छायेव रचिता बाणैस्तत्र नरेश्वर ।
न स्म विज्ञायते किञ्चिदन्धकारे कृते शरैः

abhracchāyeva racitā bāṇaistatra nareśvara |
na sma vijñāyate kiñcidandhakāre kṛte śaraiḥ

तत आकर्णमुक्तेन भल्लेन च घटोत्कचः ।
अलम्बुसस्य चिच्छेद शिरो यन्तुर्महाबलः

tata ākarṇamuktena bhallena ca ghaṭotkacaḥ |
alambusasya ciccheda śiro yanturmahābalaḥ

ततोऽपरैर्वेगवद्भिः क्षुरैस्तस्य घटोत्कचः ।
अक्षमीषां युगं चैव चिच्छेद युधि ताडयन्

tato'parairvegavadbhiḥ kṣuraistasya ghaṭotkacaḥ |
akṣamīṣāṃ yugaṃ caiva ciccheda yudhi tāḍayan

अवस्कन्द्य रथात्तूर्णं कैर्मीरः क्रोधमूर्च्छितः ।
तस्मिन्मायामयं घोरमस्त्रवर्षं ववर्ष ह

avaskandya rathāttūrṇaṃ kairmīraḥ krodhamūrcchitaḥ |
tasminmāyāmayaṃ ghoramastravarṣaṃ vavarṣa ha

घटोत्कचोऽप्याशु रथात्प्रस्कन्द्य स तमेव च ।
मायास्त्रेणैव मायास्त्रं व्यधमत्समरे रिपोः

ghaṭotkaco'pyāśu rathātpraskandya sa tameva ca |
māyāstreṇaiva māyāstraṃ vyadhamatsamare ripoḥ

हैडिम्बेनार्द्यमानस्तु युधि सोऽलम्बुसोऽद्रवत् ।
अन्तर्हितो महाराज घटोत्कचमयोधयत्

haiḍimbenārdyamānastu yudhi so'lambuso'dravat |
antarhito mahārāja ghaṭotkacamayodhayat

अन्तर्धानगतं दृष्ट्वा तत्रतत्र घटोत्कचः ।
गदया ताडयामास वेगवत्या महाबलः

antardhānagataṃ dṛṣṭvā tatratatra ghaṭotkacaḥ |
gadayā tāḍayāmāsa vegavatyā mahābalaḥ

उत्पपात ततो व्योम्नि प्रहारपरिपीडितः ।
अलम्बुसो राक्षसेन्द्रः सहसा पक्षिराडिव

utpapāta tato vyomni prahāraparipīḍitaḥ |
alambuso rākṣasendraḥ sahasā pakṣirāḍiva

घटोत्कचोऽप्यसम्भ्रान्तः खङ्गपाणिरथोत्पतत् ।
ततो वेगेन महता विवर्षिषुरिवाम्बुदः

ghaṭotkaco'pyasambhrāntaḥ khaṅgapāṇirathotpatat |
tato vegena mahatā vivarṣiṣurivāmbudaḥ

तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य कैर्मीरी राक्षसोत्तमः ।
अभिदुद्राव वेगेन सिंहः सिंहमिव स्थितम्

tamāpatantaṃ samprekṣya kairmīrī rākṣasottamaḥ |
abhidudrāva vegena siṃhaḥ siṃhamiva sthitam

दक्षिणेनासिमुद्यम्य वक्षः प्रच्छाद्य वर्मणा ।
अभिदुद्राव वेगेन वेगवन्तं घटोत्कचः

dakṣiṇenāsimudyamya vakṣaḥ pracchādya varmaṇā |
abhidudrāva vegena vegavantaṃ ghaṭotkacaḥ

तावुभौ वेगसंरब्धावलम्बुसघटोत्कचौ ।
अन्योन्यस्य तथैवोरू समाजघ्नतुरञ्जसा

tāvubhau vegasaṃrabdhāvalambusaghaṭotkacau |
anyonyasya tathaivorū samājaghnaturañjasā

अन्योन्यस्याभिघातेन तयो राक्षससिंहयोः ।
शैलेनाभिहतस्येव शैलस्याभून्महास्वनः

anyonyasyābhighātena tayo rākṣasasiṃhayoḥ |
śailenābhihatasyeva śailasyābhūnmahāsvanaḥ

ततोऽपसृत्य सहसा पुनरापेततुर्भृशम् ।
चरन्तावसिमार्गांस्तान्विविधान्राक्षसोत्तमौ

tato'pasṛtya sahasā punarāpetaturbhṛśam |
carantāvasimārgāṃstānvividhānrākṣasottamau

तयोर्गात्रेषु पतितावसी भिन्नौ निपेततुः ।
वेगोत्सृष्टे मघवता वज्रे शैलतटेष्विव

tayorgātreṣu patitāvasī bhinnau nipetatuḥ |
vegotsṛṣṭe maghavatā vajre śailataṭeṣviva

ततः सैन्यानि ददृशुस्तद्युद्धमतिदारुणम् ।
युद्धं तयो राक्षसयोरामिषे श्येनयोरिव

tataḥ sainyāni dadṛśustadyuddhamatidāruṇam |
yuddhaṃ tayo rākṣasayorāmiṣe śyenayoriva

ततो लोहितरक्ताक्षावुभौ तौ राक्षसोत्तमौ ।
तथैक्ष्येतां तु शार्दूलौ सन्ध्यारक्ताविवाम्बुदौ

tato lohitaraktākṣāvubhau tau rākṣasottamau |
tathaikṣyetāṃ tu śārdūlau sandhyāraktāvivāmbudau

चक्राते श्येनवच्चैव मण्डलानि सहस्रशः ।
उभौ निस्त्रिंशहस्तौ तौ सपक्षाविव पक्षिणौ

cakrāte śyenavaccaiva maṇḍalāni sahasraśaḥ |
ubhau nistriṃśahastau tau sapakṣāviva pakṣiṇau

भ्रामयित्वा तु तं खङ्गं पाण्डोः किर्मीरनन्दनः ।
चिक्षेपास्य शिरो हर्तुं स च तस्य घटोत्कचः

bhrāmayitvā tu taṃ khaṅgaṃ pāṇḍoḥ kirmīranandanaḥ |
cikṣepāsya śiro hartuṃ sa ca tasya ghaṭotkacaḥ

तावसी युगपद्दीप्तौ समेत्य विपुलौ भुवि ।
पतितौ तौ तु बाहुभ्यां राक्षसौ समसज्जताम्

tāvasī yugapaddīptau sametya vipulau bhuvi |
patitau tau tu bāhubhyāṃ rākṣasau samasajjatām

शीर्षाघातांसधातैश्च परस्परमथाहतौ ।
पुनर्विमिश्रितौ वीरौ व्यायुध्येते मुहुर्मुहुः

śīrṣāghātāṃsadhātaiśca parasparamathāhatau |
punarvimiśritau vīrau vyāyudhyete muhurmuhuḥ

भैमसेनिरथोत्क्षिप्य समाविध्य पुनः पुनः ।
निष्पिपेष क्षितौ क्षिप्रं पूर्णकुम्भमिवाश्मनि

bhaimasenirathotkṣipya samāvidhya punaḥ punaḥ |
niṣpipeṣa kṣitau kṣipraṃ pūrṇakumbhamivāśmani

बललाघवसम्पन्नः सम्पन्नो विक्रमेण च ।
भैमसेनिरथ क्रुद्धः सर्वसैन्यस्य पश्यतः

balalāghavasampannaḥ sampanno vikrameṇa ca |
bhaimaseniratha kruddhaḥ sarvasainyasya paśyataḥ

असृक्क्षरितसर्वाङ्गश्चूर्णितास्थिविभूषणः ।
घटोत्कचेन निष्पिष्टो हतः सालकटङ्कटः

asṛkkṣaritasarvāṅgaścūrṇitāsthivibhūṣaṇaḥ |
ghaṭotkacena niṣpiṣṭo hataḥ sālakaṭaṅkaṭaḥ

पाण्डवानां ततः सेना तं दृष्ट्वा विनिपातितम् ।
ननाद सुमहानादं हर्षवेगसमाप्लुता

pāṇḍavānāṃ tataḥ senā taṃ dṛṣṭvā vinipātitam |
nanāda sumahānādaṃ harṣavegasamāplutā

ततस्तु निपपाताशु गतासुर्भुवि राक्षसः ।
शिखरं पर्वतस्येव वज्रवेगेन पातितम्

tatastu nipapātāśu gatāsurbhuvi rākṣasaḥ |
śikharaṃ parvatasyeva vajravegena pātitam

पतता तेन महता रथिनां दन्तिनां दश ।
तव सैन्ये महाराज निहताः सुबृहत्तया

patatā tena mahatā rathināṃ dantināṃ daśa |
tava sainye mahārāja nihatāḥ subṛhattayā

ततो घटोत्कचो हत्वा तद्रक्षो वृत्रसन्निभम् ।
पुनः स रथमास्थाय विजिगीषुर्ननादह

tato ghaṭotkaco hatvā tadrakṣo vṛtrasannibham |
punaḥ sa rathamāsthāya vijigīṣurnanādaha

ततः सुमनसः पार्था हते तस्मिन्निशाचरे ।
चुक्रुशुः सिंहनादांश्च वासांस्यादुधुवुश्च ह

tataḥ sumanasaḥ pārthā hate tasminniśācare |
cukruśuḥ siṃhanādāṃśca vāsāṃsyādudhuvuśca ha

तावकाश्च हतं दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रं महाबलम् ।
अलम्बुसं तथा शूरा विशीर्णमिव पर्वतम् ।
हाहाकारमकार्षुश्च सैन्यानि भरतर्षभ

tāvakāśca hataṃ dṛṣṭvā rākṣasendraṃ mahābalam |
alambusaṃ tathā śūrā viśīrṇamiva parvatam |
hāhākāramakārṣuśca sainyāni bharatarṣabha

जनाश्च तद्ददृशिरे रक्षः कौतूहलान्विताः ।
यदृच्छया निपतितं भूमावङ्गारकं यथा

janāśca taddadṛśire rakṣaḥ kautūhalānvitāḥ |
yadṛcchayā nipatitaṃ bhūmāvaṅgārakaṃ yathā

घटोत्कचस्तु तद्धत्वा रक्षो बलवतां वरम् ।
मुमोच बलवन्नादं बलं हत्वेव वासवः

ghaṭotkacastu taddhatvā rakṣo balavatāṃ varam |
mumoca balavannādaṃ balaṃ hatveva vāsavaḥ

स पूज्यमानः पितृभिः सबान्धवै--
र्घटोत्कचः कर्मणि दुष्करे कृते ।
रिपुं निहत्याभिननन्द वै तदा
ह्यलम्बुसं पक्वमलम्बुषं यथा

sa pūjyamānaḥ pitṛbhiḥ sabāndhavai--
rghaṭotkacaḥ karmaṇi duṣkare kṛte |
ripuṃ nihatyābhinananda vai tadā
hyalambusaṃ pakvamalambuṣaṃ yathā

ततो निनादः सुमहान्समुत्थितः
सशङ्खनानाविधबाणघोषवान् ।
निशम्य तं प्रत्यनदंस्तु पाण्डवा--
स्ततो ध्वनिर्भुवनमथाऽस्पृशद्भृशम्

tato ninādaḥ sumahānsamutthitaḥ
saśaṅkhanānāvidhabāṇaghoṣavān |
niśamya taṃ pratyanadaṃstu pāṇḍavā--
stato dhvanirbhuvanamathā'spṛśadbhṛśam

ततोऽभिगम्य राजानं धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
स्वकर्मावेदयन्मूर्ध्ना प्राञ्जलिर्निपपात ह

tato'bhigamya rājānaṃ dharmaputraṃ yudhiṣṭhiram |
svakarmāvedayanmūrdhnā prāñjalirnipapāta ha

मूर्ध्न्युपाघ्राय तं ज्येष्ठः परिष्वज्य च पाण्डवः ।
प्रितोऽस्मीत्यब्रवीद्राजन्हर्षादुत्फुल्ललोचनः

mūrdhnyupāghrāya taṃ jyeṣṭhaḥ pariṣvajya ca pāṇḍavaḥ |
prito'smītyabravīdrājanharṣādutphullalocanaḥ

घटोत्कचेन निष्पिष्टे हते सालकटङ्कटे ।
बभूवुर्मुदिताः सर्वे हते तस्मिन्निशाचरे

ghaṭotkacena niṣpiṣṭe hate sālakaṭaṅkaṭe |
babhūvurmuditāḥ sarve hate tasminniśācare