अध्याय 95: भीष्म भगदत्त को घटोत्कच से लड़ने भेजते हैं

तस्मिन्महति संक्रन्दे राजा दुर्योधनस्तदा ।
पराजयं राक्षसेन नामृष्यत परंतपः ।
गाङ्गेयमुपसंगम्य विनयेनाभिवाद्य च

tasminmahati saṃkrande rājā duryodhanastadā |
parājayaṃ rākṣasena nāmṛṣyata paraṃtapaḥ |
gāṅgeyamupasaṃgamya vinayenābhivādya ca

तस्य सर्वं यथावृत्तमाख्यातुमुपचक्रमे ।
घटोत्कचस्य विजयमात्मनश्च पराजयम्

tasya sarvaṃ yathāvṛttamākhyātumupacakrame |
ghaṭotkacasya vijayamātmanaśca parājayam

कथयामास दुर्धर्षो विनिःश्वस्य पुनःपुनः ।
अब्रवीच्च तदा राजन्भीष्मं कुरुपितामहम्

kathayāmāsa durdharṣo viniḥśvasya punaḥpunaḥ |
abravīcca tadā rājanbhīṣmaṃ kurupitāmaham

भवन्तं समुपाश्रित्य द्रोणं चैव पितामह ।
पाण्डवैर्विग्रहो घोरः समारब्धो मया प्रभो

bhavantaṃ samupāśritya droṇaṃ caiva pitāmaha |
pāṇḍavairvigraho ghoraḥ samārabdho mayā prabho

एकादश समाख्याता अक्षौहिण्यश्च या मम ।
निदेशे तव तिष्ठन्ति मया सार्धं परंतप

ekādaśa samākhyātā akṣauhiṇyaśca yā mama |
nideśe tava tiṣṭhanti mayā sārdhaṃ paraṃtapa

सोऽहं भरतशार्दूल भीमसेनपुरोगमैः ।
घटोत्कचं समाश्रित्य पाण्डवैर्युधि निर्जितः

so'haṃ bharataśārdūla bhīmasenapurogamaiḥ |
ghaṭotkacaṃ samāśritya pāṇḍavairyudhi nirjitaḥ

तन्मे दहति गात्राणि शुष्कवृक्षमिवानलः ।
तदिच्छामि महाभाग त्वत्प्रसादात्परंतप

tanme dahati gātrāṇi śuṣkavṛkṣamivānalaḥ |
tadicchāmi mahābhāga tvatprasādātparaṃtapa

राक्षसापशदं हन्तुं स्वयमेव पितामह ।
त्वां समाश्रित्य दुर्धर्षं तन्मे कर्तुं त्वमर्हसि

rākṣasāpaśadaṃ hantuṃ svayameva pitāmaha |
tvāṃ samāśritya durdharṣaṃ tanme kartuṃ tvamarhasi

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं राज्ञो भरतसत्तम ।
दुर्योधनमिदं वाक्यं भीष्मः शान्तनवोऽब्रवीत्

etacchrutvā tu vacanaṃ rājño bharatasattama |
duryodhanamidaṃ vākyaṃ bhīṣmaḥ śāntanavo'bravīt

शृणु राजन्मम वचो यत्त्वां वक्ष्यामि कौरव ।
यथा त्वया महाराज वर्तितव्यं परंतप

śṛṇu rājanmama vaco yattvāṃ vakṣyāmi kaurava |
yathā tvayā mahārāja vartitavyaṃ paraṃtapa

आत्मा रक्ष्यस्त्वया तात सर्वावस्थास्वरिन्दम ।
धर्मराजेन संग्रामस्त्वया कार्यः सदाऽनघ

ātmā rakṣyastvayā tāta sarvāvasthāsvarindama |
dharmarājena saṃgrāmastvayā kāryaḥ sadā'nagha

अर्जुनेन यमाभ्यां वा भीमसेनेन वा पुनः ।
अन्यैर्वा पृथिवीपालै राजा राजानमृच्छति

arjunena yamābhyāṃ vā bhīmasenena vā punaḥ |
anyairvā pṛthivīpālai rājā rājānamṛcchati

न तु कार्यस्त्वया राजन्हैडिम्बेन दुरात्मा ।
अहं द्रोणः कृपो द्रौणिः कृतवर्मा च सात्वतः ।
शल्यश्च वृषसेनश्च विकर्णश्च महारथः

na tu kāryastvayā rājanhaiḍimbena durātmā |
ahaṃ droṇaḥ kṛpo drauṇiḥ kṛtavarmā ca sātvataḥ |
śalyaśca vṛṣasenaśca vikarṇaśca mahārathaḥ

शेषाश्च भ्रातरस्त्वन्ये दुःशासनपुरोगमाः ।
त्वदर्थे प्रतियोत्स्यामो राक्षसं तं महाबलम्

śeṣāśca bhrātarastvanye duḥśāsanapurogamāḥ |
tvadarthe pratiyotsyāmo rākṣasaṃ taṃ mahābalam

रौद्रे तस्मिन्राक्षसेन्द्रे यदि ते हृच्छयो महान् ।
अयमागच्छतु रणं तस्य युद्धाय दुर्मतेः

raudre tasminrākṣasendre yadi te hṛcchayo mahān |
ayamāgacchatu raṇaṃ tasya yuddhāya durmateḥ

भगदत्तो महीपालः पुरन्दरसमो युधि ।
एतावदुक्त्वा राजानं भगदत्तमथाब्रवीत्

bhagadatto mahīpālaḥ purandarasamo yudhi |
etāvaduktvā rājānaṃ bhagadattamathābravīt

समक्षं पार्थिवेन्द्रस्य वाक्यं वाक्यविशारदः ।
गच्छ शीघ्रं महाराज हैडिम्बं युद्धदुर्मदम्

samakṣaṃ pārthivendrasya vākyaṃ vākyaviśāradaḥ |
gaccha śīghraṃ mahārāja haiḍimbaṃ yuddhadurmadam

वारयस्व रणे यत्तो मिषतां सर्वधन्विनाम् ।
राक्षसं क्रूरकर्माणं यथेन्द्रस्तारकं पुरा

vārayasva raṇe yatto miṣatāṃ sarvadhanvinām |
rākṣasaṃ krūrakarmāṇaṃ yathendrastārakaṃ purā

तव दिव्यानि चास्त्राणि विक्रमश्च परंतप ।
समागमश्च बहुभिः पुराऽभूदमरैः सह

tava divyāni cāstrāṇi vikramaśca paraṃtapa |
samāgamaśca bahubhiḥ purā'bhūdamaraiḥ saha

त्वं तस्य नृपशार्दूल प्रतियोद्धा महाहवे ।
स्वबलेनावृतो गच्छ जहि राक्षसपुङ्गवम्

tvaṃ tasya nṛpaśārdūla pratiyoddhā mahāhave |
svabalenāvṛto gaccha jahi rākṣasapuṅgavam

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं भीष्मस्य पृतनापतेः ।
प्रययौ सिंहनादेन परानभिमुखको द्रुतम्

etacchrutvā tu vacanaṃ bhīṣmasya pṛtanāpateḥ |
prayayau siṃhanādena parānabhimukhako drutam

तमापतन्तं संप्रेक्ष्य गर्जन्तमिव तोयदम् ।
अभ्यवर्तन्त संक्रुद्धाः पाण्डवानां महारथाः

tamāpatantaṃ saṃprekṣya garjantamiva toyadam |
abhyavartanta saṃkruddhāḥ pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ

भीमसेनोऽभिमन्युश्च राक्षसश्च घटोत्कचः ।
द्रौपदेयाः सत्यधृतिः क्षत्रदेवश्च भारत

bhīmaseno'bhimanyuśca rākṣasaśca ghaṭotkacaḥ |
draupadeyāḥ satyadhṛtiḥ kṣatradevaśca bhārata

चेदिपो वसुदानश्च दशार्णाधिपतिस्तथा ।
सुप्रतीकेन तांश्चापि भगदत्तोऽप्युपाद्रवत्

cedipo vasudānaśca daśārṇādhipatistathā |
supratīkena tāṃścāpi bhagadatto'pyupādravat

ततः समभवद्युद्धं घोररूपं भयानकम् ।
पाण्डूनां भगदत्तेन यमराष्ट्रविवर्धनम्

tataḥ samabhavadyuddhaṃ ghorarūpaṃ bhayānakam |
pāṇḍūnāṃ bhagadattena yamarāṣṭravivardhanam

प्रयुक्ता रथिभिर्बाणा भीमवेगाः सुतेजनाः ।
ते निपेतुर्महाराज नागेषु च रथेषु च

prayuktā rathibhirbāṇā bhīmavegāḥ sutejanāḥ |
te nipeturmahārāja nāgeṣu ca ratheṣu ca

प्रभिन्नाश्च महानागा विनीता हस्तिसादिभिः ।
परस्परं समासाद्य संनिपेतुरभीतवत्

prabhinnāśca mahānāgā vinītā hastisādibhiḥ |
parasparaṃ samāsādya saṃnipeturabhītavat

मदान्धा रोषसंरब्धा विषाणाग्रैर्महाहवे ।
बिभिदुर्दन्तमुसलैः समासाद्य परस्परम्

madāndhā roṣasaṃrabdhā viṣāṇāgrairmahāhave |
bibhidurdantamusalaiḥ samāsādya parasparam

हयाश्च चामरापीडाः प्रासपाणिभिरास्थिताः ।
चोदिताः सादिभिः क्षिप्रं निजघ्रुरितरेतरम्

hayāśca cāmarāpīḍāḥ prāsapāṇibhirāsthitāḥ |
coditāḥ sādibhiḥ kṣipraṃ nijaghruritaretaram

पादाताश्च पदात्योघैस्ताडिताः शक्तितोमरैः ।
न्यपतन्त तदा भूमौ शतशोऽथ सहस्रशः

pādātāśca padātyoghaistāḍitāḥ śaktitomaraiḥ |
nyapatanta tadā bhūmau śataśo'tha sahasraśaḥ

रथिनश्च रथाकंश्चित्रान्कर्णिनालीकतोमरैः ।
निहत्य समरे वीरान्सिंहनादान्विनेदिरे

rathinaśca rathākaṃścitrānkarṇinālīkatomaraiḥ |
nihatya samare vīrānsiṃhanādānvinedire

तस्मिंस्तथा वर्तमाने संग्रामे रोमहर्षणे ।
भगतत्तो महेष्वासो भीमसेनमथाद्रवत्

tasmiṃstathā vartamāne saṃgrāme romaharṣaṇe |
bhagatatto maheṣvāso bhīmasenamathādravat

कुञ्जरेण प्रभिन्नेन सप्तधा स्रवता मदम् ।
पर्वतेन यथा तोयं स्रवमाणेन सर्वशः

kuñjareṇa prabhinnena saptadhā sravatā madam |
parvatena yathā toyaṃ sravamāṇena sarvaśaḥ

किरञ्छरसहस्राणि सुप्रतीकशिरोगतः ।
ऐरावतस्थो मघवान्वारिधारा इवानघ

kirañcharasahasrāṇi supratīkaśirogataḥ |
airāvatastho maghavānvāridhārā ivānagha

स भीमं शरधाराभिस्ताजयामास पार्थिवः ।
पर्वतं वारिधाराभिस्तपान्ते जलदो यथा

sa bhīmaṃ śaradhārābhistājayāmāsa pārthivaḥ |
parvataṃ vāridhārābhistapānte jalado yathā

भीमसेनस्तु संक्रुद्धः पादरक्षान्परःशतान् ।
निजघान महेष्वासः संरब्धः शरवृष्टिभिः

bhīmasenastu saṃkruddhaḥ pādarakṣānparaḥśatān |
nijaghāna maheṣvāsaḥ saṃrabdhaḥ śaravṛṣṭibhiḥ

तान्दृष्ट्वा निहतान्क्रुद्धो भगदत्तः प्रतापवान् ।
चोदयामास नागेन्द्रं भीमसेनरथं प्रति

tāndṛṣṭvā nihatānkruddho bhagadattaḥ pratāpavān |
codayāmāsa nāgendraṃ bhīmasenarathaṃ prati

स नागः प्रेषितस्तेन बाणो ज्याचोदितो यथा ।
अभ्यधावत वेगेन भीमसेनपुरोगमाः

sa nāgaḥ preṣitastena bāṇo jyācodito yathā |
abhyadhāvata vegena bhīmasenapurogamāḥ

तमापतन्तं संप्रेक्ष्य पाण्डवानां महारथाः ।
अभ्यवर्तन्त वेगेन भीमसेनपुरोगमाः

tamāpatantaṃ saṃprekṣya pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ |
abhyavartanta vegena bhīmasenapurogamāḥ

केकयाश्चाभिमन्युश्च द्रौपदेयाश्च सर्वशः ।
दशार्णाधिपतिः शूरः क्षत्रदेवश्च मारिष

kekayāścābhimanyuśca draupadeyāśca sarvaśaḥ |
daśārṇādhipatiḥ śūraḥ kṣatradevaśca māriṣa

चेदिपो धृष्टकेतुश्च संरब्धाः सर्व एव ते ।
उत्तमास्त्राणि दिव्यानि दर्शयन्तो महाबलाः

cedipo dhṛṣṭaketuśca saṃrabdhāḥ sarva eva te |
uttamāstrāṇi divyāni darśayanto mahābalāḥ

तमेकं कुञ्जरं क्रुद्धाः समन्तात्पर्यवारयन् ।
स विद्धो बहुभिर्बाणैर्व्यरोचत महाद्विपः

tamekaṃ kuñjaraṃ kruddhāḥ samantātparyavārayan |
sa viddho bahubhirbāṇairvyarocata mahādvipaḥ

संजातरुधिरोत्पीडो धातुचित्र इवाद्रिराट् ।
दशार्णाधिपतिश्चाऽपि गजं भूमिधरोपमम्

saṃjātarudhirotpīḍo dhātucitra ivādrirāṭ |
daśārṇādhipatiścā'pi gajaṃ bhūmidharopamam

समास्थितोऽभिदुद्राव भगदत्तस्य वारणम् ।
तमापतन्तं समरे जगं जगपतिः स च

samāsthito'bhidudrāva bhagadattasya vāraṇam |
tamāpatantaṃ samare jagaṃ jagapatiḥ sa ca

दधार सुप्रतीकोऽपि वेलेव मकरालयम् ।
वारितं प्रेक्ष्य नागेन्द्रं दशार्णस्य महात्मनः

dadhāra supratīko'pi veleva makarālayam |
vāritaṃ prekṣya nāgendraṃ daśārṇasya mahātmanaḥ

साधुसाध्विति सैन्यानि त्वदीयान्यभ्यपूजयन् ।
ततः प्राग्ज्योतिषः क्रुद्धस्तोमरान्वै चतुर्दश

sādhusādhviti sainyāni tvadīyānyabhyapūjayan |
tataḥ prāgjyotiṣaḥ kruddhastomarānvai caturdaśa

प्राहिणोत्तस्य नागस्य प्रमुखे नृपसत्तम ।
तस्य कुम्भपरित्राणां शातकुम्भपरिष्कृतम्

prāhiṇottasya nāgasya pramukhe nṛpasattama |
tasya kumbhaparitrāṇāṃ śātakumbhapariṣkṛtam

विदार्य प्राविशन्क्षिप्रं वल्मीकमिव पन्नगाः ।
स गाढविद्धो व्यथितो नागो भरतसत्तम

vidārya prāviśankṣipraṃ valmīkamiva pannagāḥ |
sa gāḍhaviddho vyathito nāgo bharatasattama

उपावृत्तमदः क्षिप्रमभ्यवर्तत वेगिनः ।
स प्रदुद्राव वेगेन प्रणदन्भैरवं रवम्

upāvṛttamadaḥ kṣipramabhyavartata veginaḥ |
sa pradudrāva vegena praṇadanbhairavaṃ ravam

संमर्दमानः स्वबलं वायुर्वृक्षानिवौजसा ।
तस्मिन्पराजिते नागे पाण्डवानां महारथाः

saṃmardamānaḥ svabalaṃ vāyurvṛkṣānivaujasā |
tasminparājite nāge pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ

सिंहनादं विनद्योच्चैर्युद्धायैवावतस्थिरे ।
ततो भीमं पुरस्कृत्य भगदत्तमुपाद्रवन्

siṃhanādaṃ vinadyoccairyuddhāyaivāvatasthire |
tato bhīmaṃ puraskṛtya bhagadattamupādravan

किरन्तो विविधान्बाणाञ्शस्त्राणि विविधानि च ।
तेषामापततां राजन्संक्रुद्धानाममर्षिणाम्

kiranto vividhānbāṇāñśastrāṇi vividhāni ca |
teṣāmāpatatāṃ rājansaṃkruddhānāmamarṣiṇām

श्रुत्वा स निनदंक घोरममर्षाद्गतसाध्वसः ।
भगदत्तो महेष्वासः स्वनागं प्रत्यचोदयत्

śrutvā sa ninadaṃka ghoramamarṣādgatasādhvasaḥ |
bhagadatto maheṣvāsaḥ svanāgaṃ pratyacodayat

अङ्कुशाङ्गुष्ठनुदितः स गजप्रवरो युधि ।
तस्मिन्क्षणे समभवत्सांवर्तक इवानलः

aṅkuśāṅguṣṭhanuditaḥ sa gajapravaro yudhi |
tasminkṣaṇe samabhavatsāṃvartaka ivānalaḥ

रथसङ्घांस्तथा नागान्हयांश्च हयसादिनः ।
पादातांश्च सुसंक्रुद्धः शतशोऽथ सहस्रशःक

rathasaṅghāṃstathā nāgānhayāṃśca hayasādinaḥ |
pādātāṃśca susaṃkruddhaḥ śataśo'tha sahasraśaḥka

अमृद्गात्समरे नागः संप्रधावंस्ततस्ततः ।
तेन संलोड्यमानं तु पाण्डवानां बलं महत्

amṛdgātsamare nāgaḥ saṃpradhāvaṃstatastataḥ |
tena saṃloḍyamānaṃ tu pāṇḍavānāṃ balaṃ mahat

संचुकोच महाराज चर्मेवाग्नौ समाहितम् ।
भग्नं तु स्वबलं दृष्ट्वा भगदत्तेन धीमता

saṃcukoca mahārāja carmevāgnau samāhitam |
bhagnaṃ tu svabalaṃ dṛṣṭvā bhagadattena dhīmatā

घटोत्कचोऽथ संक्रुद्धो भगदत्तमुपाद्रवत् ।
विकटः परुषो राजन्दीप्तास्यो दीप्तलोचनः

ghaṭotkaco'tha saṃkruddho bhagadattamupādravat |
vikaṭaḥ paruṣo rājandīptāsyo dīptalocanaḥ

रूपं विभीषणं कृत्वा रोषेण प्रज्वलन्निव ।
जग्राह विमलं शूलं गिरीणामपि दारणम्

rūpaṃ vibhīṣaṇaṃ kṛtvā roṣeṇa prajvalanniva |
jagrāha vimalaṃ śūlaṃ girīṇāmapi dāraṇam

नागं जिघांसुः सहसा चिक्षेप च महाबलः ।
स विस्फुलिङ्गमालाभिः समन्तात्परिवेष्टितम्

nāgaṃ jighāṃsuḥ sahasā cikṣepa ca mahābalaḥ |
sa visphuliṅgamālābhiḥ samantātpariveṣṭitam

तमापतन्तं सहसा दृष्ट्वा प्राग्ज्योतिषो नृपः ।
चिक्षेप रुचिरं तीक्ष्णमर्धचन्द्रं सुदारुणम्

tamāpatantaṃ sahasā dṛṣṭvā prāgjyotiṣo nṛpaḥ |
cikṣepa ruciraṃ tīkṣṇamardhacandraṃ sudāruṇam

चिच्छेद तन्महच्छूलं तेन बाणेन वेगवान् ।
उत्पपात द्विधा च्छिन्नं शूलं हेमपरिष्कृतम्

ciccheda tanmahacchūlaṃ tena bāṇena vegavān |
utpapāta dvidhā cchinnaṃ śūlaṃ hemapariṣkṛtam

महाशनिर्यथा भ्रष्टा शक्रमुक्ता नभोगता ।
शूलं निपतितं दृष्ट्वा द्विधा कृत्तं च पार्थिवः

mahāśaniryathā bhraṣṭā śakramuktā nabhogatā |
śūlaṃ nipatitaṃ dṛṣṭvā dvidhā kṛttaṃ ca pārthivaḥ

रुक्मदण्डां महाशक्तिं जग्राहाग्निशिखोपमान् ।
चिक्षेप तां राक्षसस्य तिष्ठितिष्ठेति चाब्रवीत्

rukmadaṇḍāṃ mahāśaktiṃ jagrāhāgniśikhopamān |
cikṣepa tāṃ rākṣasasya tiṣṭhitiṣṭheti cābravīt

तामापतन्तीं संप्रेक्ष्य वियत्स्थामशनीमिव ।
उत्पत्य राक्षसस्तूर्णं जग्राह च ननाद च

tāmāpatantīṃ saṃprekṣya viyatsthāmaśanīmiva |
utpatya rākṣasastūrṇaṃ jagrāha ca nanāda ca

बभञ्ज चैनां त्वरितो जानुन्यारोप्य भारत ।
पश्यतः पार्थिवेन्द्रस्य तदद्भुतमिवाभवत्

babhañja caināṃ tvarito jānunyāropya bhārata |
paśyataḥ pārthivendrasya tadadbhutamivābhavat

तदवेक्ष्य कृतं कर्म राक्षसेन बलीयसा ।
दिवि देवाः सगन्धर्वा मुनयश्चापि विस्मिताः

tadavekṣya kṛtaṃ karma rākṣasena balīyasā |
divi devāḥ sagandharvā munayaścāpi vismitāḥ

पाण्डवाश्च महाराज भीमसेनपुरोगमाः ।
साधुसाध्विति नादेन पृथिवीमन्वनादयन्

pāṇḍavāśca mahārāja bhīmasenapurogamāḥ |
sādhusādhviti nādena pṛthivīmanvanādayan

तं तु श्रुत्वा महानादं प्रहृष्टानां महात्मनाम् ।
नामृष्यत महेष्वासो भगदत्तः प्रतापवान्

taṃ tu śrutvā mahānādaṃ prahṛṣṭānāṃ mahātmanām |
nāmṛṣyata maheṣvāso bhagadattaḥ pratāpavān

स विष्फार्य महच्चापमिन्द्राशानिसमप्रभम् ।
अभिदुद्राव वेगेन पाण्डवानां महारथान्

sa viṣphārya mahaccāpamindrāśānisamaprabham |
abhidudrāva vegena pāṇḍavānāṃ mahārathān

विसृजन्विमलांस्तीक्ष्णान्नाराचाञ्ज्वलनप्रभान् ।
भीममेकेन विव्याध राक्षसं नवभिः शरैः

visṛjanvimalāṃstīkṣṇānnārācāñjvalanaprabhān |
bhīmamekena vivyādha rākṣasaṃ navabhiḥ śaraiḥ

अभिमन्युं त्रिभिश्चैव केकयान्पञ्च पञ्चभिः ।
पूर्णायतविसृष्टेन शरेणानतपर्वणा

abhimanyuṃ tribhiścaiva kekayānpañca pañcabhiḥ |
pūrṇāyatavisṛṣṭena śareṇānataparvaṇā

बिभेद दक्षिणं बाहुं क्षत्रेदवस्य चाहवे ।
पपात सहसा तस्य सशरं धनुरुत्तमम्

bibheda dakṣiṇaṃ bāhuṃ kṣatredavasya cāhave |
papāta sahasā tasya saśaraṃ dhanuruttamam

द्रौपदेयांस्ततः पञ्च पञ्चभिः समताडयत् ।
भीमसेनस्य च क्रोधान्निजघान तुरंगमान्

draupadeyāṃstataḥ pañca pañcabhiḥ samatāḍayat |
bhīmasenasya ca krodhānnijaghāna turaṃgamān

ध्वजं केसरिणं चास्य चिच्छेद विशिखैस्त्रिभिः ।
निर्बिभेद त्रिभिश्चान्यैः सारथिं चास्य पत्रिभिः

dhvajaṃ kesariṇaṃ cāsya ciccheda viśikhaistribhiḥ |
nirbibheda tribhiścānyaiḥ sārathiṃ cāsya patribhiḥ

स गाढविद्धो व्यथितो रथोपस्थ उपाविशत् ।
विशोको भरतश्रेष्ठ भगदत्तेन संयुगे

sa gāḍhaviddho vyathito rathopastha upāviśat |
viśoko bharataśreṣṭha bhagadattena saṃyuge

ततो भीमो महाबाहुर्विरथो रथिनां वरः ।
गदां प्रगृह्य वेगेन प्रचस्कन्द रथोत्तमात्

tato bhīmo mahābāhurviratho rathināṃ varaḥ |
gadāṃ pragṛhya vegena pracaskanda rathottamāt

तमुद्यतगदं दृष्ट्वा सशृङ्गमिव पर्वतम् ।
तावकानां भयं घोरं समपद्यत भारत

tamudyatagadaṃ dṛṣṭvā saśṛṅgamiva parvatam |
tāvakānāṃ bhayaṃ ghoraṃ samapadyata bhārata

एतस्मिन्नेव काले तु पाण्डवः कृष्णसारथिः ।
आजगाम महाराज निघ्नञ्शत्रून्समन्ततः

etasminneva kāle tu pāṇḍavaḥ kṛṣṇasārathiḥ |
ājagāma mahārāja nighnañśatrūnsamantataḥ

यत्र तौ पुरुषव्याघ्रौ पितापुत्रौ महाबलौ ।
प्राग्ज्योतिषेण संयुक्तौ भीमसेनघटोत्कचौ

yatra tau puruṣavyāghrau pitāputrau mahābalau |
prāgjyotiṣeṇa saṃyuktau bhīmasenaghaṭotkacau

दृष्ट्वा च पाण्डवो भ्रातॄन्युध्यमानान्महारथान् ।
त्वरितो भरतश्रेष्ठ तत्रायुध्यत्किरञ्छरान्

dṛṣṭvā ca pāṇḍavo bhrātṝnyudhyamānānmahārathān |
tvarito bharataśreṣṭha tatrāyudhyatkirañcharān

ततो दुर्योधनो राजा त्वरमाणो महारथः ।
सेनामचोदयत्क्षिप्रं रथनागाश्वसंकुलाम्

tato duryodhano rājā tvaramāṇo mahārathaḥ |
senāmacodayatkṣipraṃ rathanāgāśvasaṃkulām

तामापतन्तीं सहसा कौरवाणां महाचमूम् ।
अभिदुद्राव वेगेन पाण्डवः श्वेतवाहनः

tāmāpatantīṃ sahasā kauravāṇāṃ mahācamūm |
abhidudrāva vegena pāṇḍavaḥ śvetavāhanaḥ

भगदत्तश्च समरे तेन नागेन भारत ।
विमृद्गन्पाण्डवबलं युधिष्ठिरमुपाद्रवत्

bhagadattaśca samare tena nāgena bhārata |
vimṛdganpāṇḍavabalaṃ yudhiṣṭhiramupādravat

तदासीत्सुमहद्युद्धं भगदत्तस्य मारिष ।
पाञ्चालैः पाण्डवेयैश्च केकयैश्चोद्यतायुधैः

tadāsītsumahadyuddhaṃ bhagadattasya māriṣa |
pāñcālaiḥ pāṇḍaveyaiśca kekayaiścodyatāyudhaiḥ

भीमसेनोऽपि समरे तावुभौ केशवार्जिनौ ।
अश्रावयद्यथावृत्तमिरावद्वधतुत्तमम्

bhīmaseno'pi samare tāvubhau keśavārjinau |
aśrāvayadyathāvṛttamirāvadvadhatuttamam